Кіріспе
Шомылдыру рәсімі үшін су сақтайтын шіркеу жиһазы. Шомылдыру тағы – христиан дініне кіріскендерді шомылдыру рәсімінде қолданылатын, нәрестелер мен ересектердің шомылдыру рәсімдерінде пайдаланылатын суды сақтауға арналған діни архитектуралық элемент.
A baptismal font is an ecclesiastical architectural element, which serves as a receptacle for baptismal water used for baptism, as a part of Christian initiation for both rites of infant and adult baptism.
Асперсиялық және аффузиялық қаріптер
Батыстың ең көне қаріптері Римдегі катакомбаларда кездеседі. Батыстағы көптеген христиан конфессияларының нәрестелерді шомылдыру рәсімінен өткізетін қаріптері шомылдыру рәсімін суға батырмайтын әдіспен, мысалы, шашырату (сүрткілеу) немесе құю арқылы жүргізу үшін жасалған. Бұл қаріптердің ең қарапайым түрінде су тоғандары үшін тұтқасы бар тұғыры бар. Материалдар әр түрлі, олар әр түрлі пішінде ою-өрнектелген мәрмәрден, ағаштан немесе металдан тұрады. Көптеген қаріптер сегізбұрышты болып келеді, бұл жаңа жаратылысты еске түсіреді және Ескі Келісімдегі сүндеттеу рәсіміне байланысты, ол дәстүр бойынша сегізінші күні жасалады. Кейбір қаріптерде Әке, Ұл және Киелі Рухтың бірлікте үш тұлға ретінде қасиетті Үштік туралы еске салу үшін үш жақты болады. Шіркеудің кіреберісінде немесе оған жақын жерлерде шомылдыру рәсімінен өту туралы еске салу үшін, сондай-ақ шіркеуге дұға етуге кіретін сенушілерге осы рәсімді еске түсіру үшін қаріптер жиі орналастырылады. Лютеран шіркеулерінде шомылдыру қаріпі лютерандық діни сакраменттер теологиясының куәлігі ретінде алтарьдың жанында орналасқан. Орта ғасырлар мен Ренессанс дәуіріндегі көптеген шіркеулерде арнайы шағын ғимарат немесе тіпті баптистерий деп аталатын шомылдыру қаріптерін орналастыру үшін жеке ғимарат болған. Қаріптер де, баптистерийлер де сегізбұрышты (сегіз қырлы) болды, сегізбұрышты қаріптер 13 ғасырдан бастап кеңінен таралды және 14 ғасырдан бастап қалыпты жағдайға айналды. Әулие Амвросий қаріптер мен баптистерийлер сегізбұрышты болғанын, өйткені "сегізінші күні, efn| Қасиетті аптаның алтыншы күні – Ұлы жұма күні; ал келесі жексенбі (тіріліс күні) – сегізінші күн" деп жазды. Әулие Августин де сегізінші күнді "Мәсіхтің қайта тірілуімен мәңгілікке қасиетті" деп сипаттады. Судың мөлшері әдетте аз болады. Кейбір қаріптерде су сорғылары, табиғи бұлақ немесе гравитация суды қозғалыста ұстап тұрады, бұл ағын судың бейнесін тудырады. Бұл бейне шомылдырудың "тірі су" сипатын көрсетеді. Кейбір діни шіркеулер шомылдыру рәсімі үшін қасиетті суды пайдаланады, ал басқалары краннан тікелей суды құйып қаріпті толтырады. Қаріпті толтыру үшін арнайы күміс ыдыс – евер қолданылуы мүмкін. Көптеген шомылдыру қаріптері судың булануын болдырмау және шомылдыру суын ластанудан қорғау үшін қақпақтармен жабдықталған. Қаріпте шомылдыру рәсімінің әдісі әдетте шашырату, құю, жуу немесе суға батыру болып табылады, бұл грек тіліндегі βαπτίζω сөзімен сәйкес келеді. Βαπτίζω сөзі "суға батыру" дегенді де білдіреді, бірақ көптеген қаріптер бұл үшін тым кішкентай. Дегенмен, кейбір қаріптер нәрестелерді толық суға батыруға мүмкіндік беретіндей үлкен.
Өңірлік типтері
Англияның белгілі бір аймақтарында, кең таралған тарихи қаріп дизайлын анықтауға болады. Оңтүстік-Шығыс Англияда "Айлсбери қаріпі" Бэкингемширде және оның төңірегіндегі бірнеше шіркеулерде кездеседі. Бұл қаріптер 12 ғасырдың соңына, шамамен 1170-1190 жылдарға дейін жатады, әдетте, тостаған пішіндес, жиегінде ою-өрнекпен әшекейленген және төменгі жағында тік бүйірлермен (флютинг) безендірілген. Олар ағылшын нормандық сәулетінің көрнекті үлгілері саналады. Олар Айлсберидегі Әулие Мария шіркеуінде табылған қаріптің атымен аталады. Басқа да анықталатын түрлерге: Бэкингемширде де кездесетін ерте ағылшын "үстел үсті" қаріпі; Корнуоллдағы "Бодмин қаріпі", Шығыс Англиядағы "Жеті киямат қаріпі"; және Херефордширдегі "Тостаған қаріпі" жатады. Солтүстік Еуропада 17 және 18 ғасырларда Германия, Дания және Швецияның лютеран шіркеулерінде барокко стиліндегі, әуеде қалқып тұрған періште пішіндес қақпақтар хордың төбесінен тік ілініп тұруға кең таралды. Шомылдыру рәсімі кезінде олар арқан көмегімен төмен түсірілді, бұл періштенің тікелей көктен қасиетті суды әкелгенін бейнелейді.
Суға батыратын қаріптер
Алғашқы шомылдыру алаптары толық суға батыру үшін жасалған, көбінесе крест тәрізді болып келген, әдетте үш сатысы болған, олар қасиетті Үштік символы ретінде шомылдыру алабына төменге қарай бағытталған. Мұндай шомылдыру алаптары көбінесе жеке ғимаратта орналасқан, оны баптистерий деп атаған; алайда, бұл рәсім кейіннен шіркеудің кіреберісіне, көбінесе бас есікке жақын жерге көшірілді, бұл шіркеуге кіруді білдірді. Нәрестелерді шомылдыру жиірек бола бастағанда, алаптар кішірейді. Толық суға батырып шомылдыруды ғана дұрыс деп санайтын дін өкілдері осы мақсатқа арналған алаптарды "шомылдыру алабы" деп атайды; бірақ, Рим-католик дәстүрінде шомылдыру алабы толық суға батырудан өзгеше. Толық суға батыру шомылдыруы адам жасаған резервуарда немесе табиғи су қоймасында, мысалы, өзенде немесе көлде жүзеге асырылуы мүмкін. Бүкіл дене толығымен суға батырылады, суға енгізіледі, су астына түсіріледі немесе толығымен судың астына орналастырылады. Бұл рәсім Римдіктерде айтылғандай, ескі табиғаттың өлімін символдайды. Ая Софияда су шомылдыру алабына су мұнарасынан жеткізілген. Шығыс православие шіркеуінде шомылдыру әрқашан толық үш рет суға батыру арқылы жүзеге асырылады, тіпті нәрестелерді шомылдыру кезінде де (су шашу немесе құю тек қана шұғыл жағдайларда рұқсат етіледі). Осы себепті шығыс шомылдыру алаптары батыс алаптарынан үлкен және көбінесе көшіруге қолайлы болады. Шығыс православиелік алаптар көбінесе үлкен тостағанға ұқсайды (ортодокс дінінде нәрестелер шомылдырылғаннан кейін қасиетті Евхаристияны қабылдайды), және әдетте тас немесе ағаштан емес, металдан жасалады. Символикалық тұрғыдан алғанда, православиелік шомылдыру алаптары шіркеудің жатырын, сондай-ақ Мәсіхтің қабірін бейнелейді, себебі шомылдырылған адам қабірге/жатырға қойылады және Мәсіхте жаңа өмірге қайта туылады. Шомылдыру рәсімінің кезінде үш шам шомылдыру алабының үстінде немесе оның маңында қасиетті Үштік құрметіне жағылады. Көптеген православие шіркеулерінде Теофания мерекесінде "Теофания суы" деп аталатын ерекше қасиетті су киелендіріледі. Киелендіру (сөзбе-сөз айтқанда, "Ұлы бата") екі рет орындалады: біріншісі мереке қарсаңында, шомылдыру алабында; екіншісі, мереке күні, табиғи су қоймасында. Рим-католик шіркеуінде, әсіресе Екінші Ватикан кеңесінен (1962–1965 жж.) кейін, шомылдыру алабының пішініне көбірек назар аударылуда. Қазіргі уақытта Рим-католик шіркеуі нәресте немесе баланы толық суға батыруға және кем дегенде ересек адамның бүкіл денесіне су құюға жарамды шомылдыру алаптарын қолдануға ынталандырады. Алап көзге көрінетін және физикалық қолжетімді орынға орналастырылуы керек, және су ағып тұруына мүмкіндік болуы тиіс. Иса Мәсіхтің Соңғы күнгі Киелілер шіркеуінде шомылдыру рәсімдері әдетте жергілікті ғибадатханада орналасқан қарапайым алапта жүргізіледі, бірақ олар адамды толығымен суға батыруға болатын кез келген су қоймасында орындалуы мүмкін. Өлгендер үшін шомылдыру рәсімін орындайтын соңғы күнгі қасиеттілердің ғибадатханаларында шомылдыру алаптары Исраилдің он екі руын бейнелейтін он екі өгіздің мүсіндеріне орналасқан, Соломон ғибадатханасының Еріткен теңізінің үлгісін ұстанады (2 Тарихнама 4:2-5 қараңыз).