Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
1812 жылғы соғыс шайқасы
War of 1812 battle
Шатогуэй шайқасы – 1812 жылғы соғыстың бір бөлігі болды. 1813 жылдың 26 қазанында Шарль де Салаберри басқаратын, Төменгі Канададан 1530 қатарлы әскер, еріктілер, ополченниктер және Мохок жауынгерлерінен құралған британдық-канадалық біріккен күш, 2600 шамасындағы қатарлы америкалық әскердің Төменгі Канадаға басып кіру әрекетін және соңынан Монреальге шабуылдау мақсатын тойтарып, кері шегіндірді. Шатогуэй шайқасы – американдықтардың 1813 жылдың күзіндегі маңызды стратегиялық жорығы – Сент-Лоуренс жорығынан бас тартуына себеп болған екі шайқастың бірі (екіншісі – Крайслер фермасы шайқасы) болды.
The Battle of the Chateauguay was an engagement of the War of 1812. On 26 October 1813, a combined British and Canadian force consisting of 1,530 regulars, volunteers, militia and Mohawk warriors from Lower Canada, commanded by Charles de Salaberry, repelled an American force of about 2,600 regulars which was attempting to invade Lower Canada and ultimately attack Montreal. The Battle of the Chateauguay was one of the two battles (the other being the Battle of Crysler's Farm) which caused the Americans to abandon the Saint Lawrence Campaign, their major strategic effort in the autumn of 1813.
Америка жоспары
1813 жылдың соңында АҚШ-тың соғыс министрі Джон Армстронг Монреальді басып алу жоспарын жасады, бұл бүкіл Жоғарғы Канаданы жаулап алуға әкелуі мүмкін еді. Екі дивизия жұмылдырылды. Бірі Онтарио көліндегі Сакет портынан Сент-Лоуренс өзені бойымен төмен түседі, ал екіншісі Шамплейн көліндегі Платтсбургтен солтүстікке қарай жылжуы тиіс еді. Екі дивизия қаланың алдында бірігіп, соңғы шабуылға көшеді. Шамплейн көлі маңындағы американдық әскерге генерал-майор Уэйд Хэмптон басшылық етті, ол 1813 жылдың 4 шілдесінде қолбасшылыққа ие болған еді. Хэмптонның жоспарға қатысты бірнеше алаңдаушылықтары болды. Оның Вермонт штатының Берлингтон қаласында орналасқан әскерлері жаңа ғана жиналған, жақсы жаттығудан өтпеген, ал кіші офицерлерінің көпшілігі де тәжірибесіз және дайындықтары жеткіліксіз еді. Британдықтар шлюптарды басып алып, Шамплейн көлі маңындағы бірнеше елді мекенге шабуыл жасады. Атап айтқанда, олар Платтсбург пен оның айналасындағы көптеген жабдықтарды тартып алды немесе жойды. Британдық экипаждар мен әскерлер кейін басқа міндеттерге қайтарылса да, көлдегі американдық теңіз күштерінің командирі лейтенант Томас Макдонау британдық кемелерге қарсы тұру үшін тамыз айына дейін шлюптар мен канонерлік қайықтардан флотилия құра алмады. Хэмптон, Оңтүстіктегі бай плантациялардың иесі, Сакетс-Харбордан дивизияны басқаратын және Испаниямен жемқорлық және сатқындықпен айналысқан деген репутациясы бар генерал-майор Джеймс Уилкинсонды жек көреді. 1813 жылдың 6 шілдесінде генерал-майор Генри Дирборн зейнетке шыққаннан кейін АҚШ армиясындағы ең жоғары шенді екі генерал болған олар 1808 жылдан бері қарым-қатынастарын реттеуде қиындықтарға тап болды. Хэмптон бастапқыда Уилкинсонның бұйрықтарын орындаудан бас тартты, бірақ Армстронг (өзі Сакетс-Харборға көшіп келгеннен кейін) экспедицияға қатысты барлық хат-хабарлар Соғыс министрлігі арқылы жіберілуі керек деп шешті.
Late in 1813, United States Secretary of War John Armstrong devised a plan to capture Montreal, which might have led to the conquest of all Upper Canada. Two divisions were involved. One would descend the St. Lawrence River from Sackett's Harbor on Lake Ontario, while the other would advance north from Plattsburgh on Lake Champlain. The two divisions would unite in front of the city for the final assault. The Americans around Lake Champlain were led by Major General Wade Hampton, who had taken command on 4 July 1813. Hampton had several misgivings about the plan. His own troops, encamped at Burlington, Vermont, were raw and badly trained, and his junior officers themselves lacked training and experience. The British took over the sloops and used them in a raid against a number of settlements around Lake Champlain. In particular, they captured or destroyed quantities of supplies in and around Plattsburgh. Although the British crews and troops involved in the raid were subsequently returned to other duties, the American naval commander on the lake, Lieutenant Thomas Macdonough, was unable to construct a flotilla of sloops and gunboats to counter the British vessels until August. Hampton, a wealthy southern plantation owner, despised Major General James Wilkinson who commanded the division from Sackett's Harbor and who had a reputation for corruption and treacherous dealings with Spain. The two men, who were the two senior generals in the United States Army after the effective retirement of Major General Henry Dearborn on 6 July 1813, had been feuding with each other since 1808. Hampton at first refused to accept orders from Wilkinson, until Armstrong (who had himself moved to Sackett's Harbor) arranged that all correspondence regarding the expedition was to pass through the War Department.
Хэмптонның қозғалысы
19 қыркүйекте Хэмптон Бёрлингтоннан Платсбургке су арқылы өтті, Макдонаудың канонерлік кемелерімен сүйемелдеп, Шамплейн көлінен солтүстікке тікелей бағытпен Оделлтаунға барлау жасады. Ол британдық күштердің бұл аймақта тым күшті екенін шешті. Британдық шлюптары мен канонерлік кемелері орналасқан Иле-о-Нойк гарнизоны шамамен 900 адамнан тұрды, сонымен қатар айналасында басқа да бекіністер мен жеңіл әскерлер болды. Бұған қоса, жазғы құрғақшылықтан кейін осы бағыттағы су көздері тартылып, құдықтар мен өзендер құрғап қалды, бірақ Хэмптонның офицерлері бұл сылтауды қызықтап тыңдады, өйткені Хэмптонның ішімдікке құмар екені мәлім болған. Хэмптонның әскері батысқа қарай, Шатогуэй өзені бойындағы Төрт бұрышқа бет алды. Уилкинсон экспедициясы әлі дайын болмағандықтан, Хэмптонның күштері 18 қазанға дейін Төрт бұрышта күтті. Хэмптон кешігу оның жабдықталуын азайтып, британдықтарға қарсы күш жинауға уақыт беретінінен алаңдады. Армстронгтан Уилкинсонның күштері "жалданып" дайын екенін естіген соң, ол Шатогуэй өзенімен төмен қарай ілгеріледі. Нью-Йорк милициясының 1400 сарбазынан тұратын бригада Канада шекарасын кесіп өтуден бас тартты, Хэмптонды барлығы 2600 сарбаздан тұратын екі бригадамен, 200 атты әскермен және 10 далалық зеңбірекпен қалдырды. Көптеген жүк арбалары әскерге ілесіп келді. Хэмптонның ілгерілеуі баяулады, өйткені барлық өзендердегі көпірлер бұзылып, жолдарға ағаштар кесілген (өздері жолдардан асып кеткен қарапайым жолдар еді).
On 19 September, Hampton moved by water from Burlington to Plattsburgh, escorted by Macdonough's gunboats, and made a reconnaissance in force towards Odelltown on the direct route north from Lake Champlain. He decided that the British forces were too strong in this sector. The garrison of Ile aux Noix, where the British sloops and gunboats were based, numbered about 900 and there were other outposts and light troops in the area. Also, water on this route was short after a summer drought had caused the wells and streams to dry up, though this excuse caused some amusement among Hampton's officers as Hampton was known to be fond of drink. Hampton's force marched west instead to Four Corners, on the Chateauguay River. As Wilkinson's expedition was not ready, Hampton's force waited at Four Corners until 18 October. Hampton was concerned that the delay was depleting his supplies and giving the British time to muster forces against him. Hearing from Armstrong that Wilkinson's force was "almost" ready to set out, he began advancing down the Chateauguay River. A brigade of 1,400 New York militia refused to cross the frontier into Canada, leaving Hampton with two brigades of regulars numbering about 2,600 in total, 200 mounted troops and 10 field guns. Large numbers of loaded wagons accompanied the force. Hampton's advance was slowed because the bridges across every stream had been destroyed and trees had been felled across the roads (which themselves were little more than tracks).
Канаданың қарсы әрекеттері
Швейцарияда туған генерал-майор Луи де Уоттевилл 17 қыркүйекте Монреаль округінің қолбасшысы болып тағайындалды. Америкалық әскердің алға жылжуы туралы хабарларға жауап ретінде ол бірнеше әскери бөлімдерді шақыруға бұйрық берді. Көмекші күштер (Корольдік теңіз жаяу әскерінің екі батальоны) сондай-ақ Квебектен Сент-Лоуренс өзені бойымен жол тартты. Бірақ, форпосттардың қолбасшысы подполковник Шарль де Салабери өз қорғанысын ұйымдастырумен айналысып жатқан болатын. Өзінің корпусынан (Канадалық Вольтижерлер) және Джордж МакДоннеллдің 1-ші жеңіл батальонынан басқа, ол бірнеше бірліктерді шақырды: капитан Мишель Луи Жюшеро Дюшней мен оның інісі капитан Жан Батист Жюшеро Дюшнейдің басқаруындағы екі рота, барлығы шамамен 100 адам; капитан Лонгетиннің басқаруындағы 2-ші батальонның бір ротасы (шамамен 100 адам) және капитан Ламоте басқаратын екі ондаған жергілікті тұрғындар (абенаки, алгонкиндер және ирокездер). Шатогуай өзенінен 1 миль (2 км) қашықтықтағы бродты күзету үшін де Салабери капитан де Тоннанкоер мен Далидің басқаруындағы 2-ші және 3-ші батальонның жеңіл роталарын, сондай-ақ капитан Брюжердің басқаруындағы Боарно ополчениесінің тағы бір ротасын орналастырды (барлығы шамамен 160 адам). Де Салабери жеңіске соншалықты сенімді болғандықтан, ол өз жоғарғыларына өз әрекеттері туралы хабарламаған. Де Уоттевилл мен сэр Джордж Превост алға жылжып, шайқас басталғанда де Салаберидің шешімдерін "мақұлдады".
The Swiss born Major General Louis de Watteville was appointed commander of the Montreal District on 17 September. In response to reports of the American advance, he ordered several units of militia called up. Reinforcements (two battalions of the Royal Marines) were also moving up the St. Lawrence from Quebec. Already though, the commander of the outposts, Lieutenant Colonel Charles de Salaberry, had been organising his defences. In addition to his own corps (the Canadian Voltigeurs) and George MacDonnell's 1st Light Battalion, he had called in several units of the Select Embodied Militia and local militia units. two companies of the Canadian Voltigeurs under Captain Michel Louis Juchereau Duchesnay and his brother Captain Jean Baptiste Juchereau Duchesnay, totalling about 100 men; a company from the 2nd Battalion Sedentary Beauharnois Militia under Captain Longuetin (about 100) and perhaps two dozen Native Americans (Abenaki, Algonquin and Iroquois) nominally commanded by Captain Lamothe. To guard a ford across the Chateauguay 1 mile (2 km) behind the abatis, de Salaberry posted the light companies of the 2nd and 3rd Battalions of Select Embodied Militia under Captains de Tonnancoeur and Daly, and another company of Beauharnois militia under Captain Brugière (about 160 in total). De Salaberry had been so confident of victory that he had not informed his superiors of his actions. De Watteville and Sir George Prevost rode forward and "approved" de Salaberry's dispositions, even as the fighting started.