Кіріспе

Америкалық мектепке дейінгі білім беру телешоуының тарихы

«Сезам көшесі» мектепке дейінгі білім беру телебағдарламасы алғаш рет 1969 жылдың 10 қарашасында қоғамдық телеарналарда көрсетілді және 2023 жылы 54-ші маусымына жетті. «Сезам көшесі» тарихы даму психологиясына, ерте балалық шақтағы білім беруге және мәдени әртүрлілікке қатысты көзқарастардың өзгеруін көрсетеді. Джим Хенсонның «Маппеттері», анимация, тірі эпизодтар, юмор және танымал адамдардың қатысуымен, бұл телешоу мазмұны мен өндіріс сапасын зертханалық және қалыптастыру зерттеулеріне негіздеген, сондай-ақ «өлшенетін нәтижелермен егжей-тегжейлі немесе айқындалған» оқу бағдарламасын енгізген алғашқы телебағдарлама болды. Шоуға алғашқы реакциялар құрметті пікірлер, кейбір даулар мен жоғары рейтингтерді қамтыды. 2009 жылы 40 жылдығына қарай «Сезам көшесі» 120-дан астам елде көрсетілді және 20 тәуелсіз халықаралық нұсқасы жасалды. Ол өзінің тарихында он бір «Грэмми» және 150-ден астам «Эмми» сыйлығын жеңіп алды – бұл басқа балалар шоуларынан көп. Шоу 1966 жылы теледидар продюсері Джоан Ганц Куни мен Карнеги корпорациясының вице-президенті Ллойд Моррисетт арасындағы әңгімелер кезінде туды. Олардың мақсаты «телевизияның құмарлық тудыратын қасиеттерін меңгеріп, онымен жақсы нәрсе жасау» болатын балалар телешоуын жасау еді. Олар үшін жасалған бағдарламалар тым зорлық-зомбылыққа толы және коммерциялық құндылықтарды көрсетеді деп сынға ілінді. Продюсер Джоан Ганц Куни балалар бағдарламаларын «шөл» деп атады, және ол өзінің сын-пікірінде жалғыз емес. Көптеген балалар телебағдарламалары жергілікті станциялармен жасалды, білім беру мақсаттарына немесе мәдени әртүрлілікке жеткілікті назар берілмеді. Жазушы Дэвид Боргенихт атап өткендей, балалар бағдарламаларын білім беру құралы ретінде пайдалану «дәлелденбеген» және «революциялық идея» болды. Мысалы, олар балалармен толған орынның камера көзінен қарапайым кадрларын көрсетуге бейім болды, немесе кітап мұқабалары мен қозғалмайтын суреттердің кадрларымен ертегі кітаптарын қайта жасады. Бұл бағдарламаларды жүргізушілер «көптіктен көңілін қалдыратын» еді. Төмен кірісті отбасылардың балалары жоғары кірісті отбасыларға қарағанда мектепке дайындалу үшін азырақ мүмкіндіктерге ие болды. Зерттеулер көрсеткендей, төмен кірісті, аз ұлттық топтардан шыққан балалардың мектеп дағдылары орта таптан шыққан балаларға қарағанда «қатты төмен» болды және олар мектепте білім беруде кемшіліктерді сезіне берді. Осы кезеңде даму психологиясы саласы өсті және ғалымдар ерте балалық шақтағы білім берудегі өзгерістер балалардың танымдық дамуын арттыра алатынын түсіне бастады. Білім берудегі осы тенденциялармен қатар, АҚШ-та болып жатқан үлкен әлеуметтік өзгерістердің нәтижесінде «Сезам көшесі» сияқты шоу жасауға қолайлы жағдай туды.

Басталуы

1962 жылдан бері Куни WNDT білім беру телеарнасында ток-шоулар мен деректі фильмдер шығарып келді, ал 1966 жылы Америкадағы кедейлік туралы деректі фильм үшін Эмми сыйлығын жеңіп алды. 1966 жылдың басында Куни мен оның күйеуі Тим Нью-Йорктегі пәтерінде кешкі асқа қонақтар шақырды; эксперименталды психолог Ллойд Моррисетт, «Сезам көшесінің қаржылық әкесі» деп аталған, және оның әйелі Мэри де қатысты. Кунидің басшысы Льюис Фридман, Куни оны «Сезам көшесінің атасы» деп атады, Карнеги корпорациясының вице-президенті ретінде Моррисетт кедей және аз ұлттық балаларға мектепке дейінгі білім берумен айналысатын ұйымдарға бірнеше миллион долларлық гранттар берді. Моррисетт пен басқа қонақтар тіпті шектеулі ресурстармен теледидар миллиондаған балаға жеткізудің тиімді жолы бола алады деп ойлады. Кештен кейін бірнеше күн өткен соң Куни, Фридман және Моррисетт Карнеги корпорациясының кеңсесінде кездесіп, жоспар жасады; олар теледидардың құмарлық күшін өз мақсаттары үшін пайдаланғысы келді, бірақ қалай екенін әлі білмеді. Кунидің «Мектепке дейінгі білім беруде теледидардың қолданылу мүмкіндіктері» атты зерттемесінде жаңа шоу назарды мүңкіп тұрған балаларға аударды, бірақ Куни мен шоу жасаушылары олар қалаған жетістікке жету үшін оның барлық әлеуметтік-экономикалық және этникалық топтардың балаларына бірдей қолжетімді болуы керек екенін түсінді. Куни қоғамдық теледидар, қалалық аудиторияны тартуда нашар нәтиже көрсеткенімен, балалар бағдарламаларының сапасын жақсарту үшін пайдаланылуы мүмкін екенін ұсынды. Ол теледидардың «ең тартымды қасиеттерін», жоғары өндіріс деңгейін, күрделі сценарийді, сапалы фильмдер мен анимацияны пайдаланып, мүмкіндігінше көп көрерменге жетуді ұсынды. Сынақшы Питер Хеллманның айтуынша, «егер балалар теледидардан Budweiser жарнамаларын жаттай алса, неге оларға ABC және қарапайым сандарды үйрететін бағдарлама бермеске?» Осы мақсатта ол ересектерге арналған юморды қосуды ұсынды, ол, Лессердің баяндамасы бойынша, «жас балаларды үлкендерге арналған бағдарламаларды түсінуге тырысуға мәжбүр етудің өте жақсы тәсілі болуы мүмкін». 2019 жылға қарай ата-аналардың 80% -ы балаларымен бірге «Сезам көшесін» тамашалады, жаңа шоудың шығармашылық тобына қолдау көрсету үшін. Моррисетт, қаржы жинауға жауапты болғандықтан, CTW-нің бастапқы бюджеті үшін АҚШ федералды үкіметінен, Қоғамдық хабар тарату корпорациясынан және Форд қорынан қосымша гранттар алды, ол 8 миллион долларды құрады; «Сезам көшесін» өндіру қымбат болды, өйткені жасаушылар кәсіби, жоғары сапалы өндіріске инвестиция салған басқа бағдарламалармен бәсекелесуі керек деп шешті. [[Файл:Jim Henson (1989) headshot. jpg|left|thumb|upright|alt=Jim Henson in a tuxedo, 1989|Джим Хенсон, (1989), «Маппеттердің» авторы. Хенсон бастапқыда балалар шоуымен айналысуға құлшынбады, бірақ келісті. Шоудың бір бөліміне 28 000 доллар жұмсалды. CTW атқарушы директоры болып тағайындалғаннан кейін Куни продюсерлер тобын құрастыруға кірісті: Стоун, Коннелл және Гиббон бұрын «Капитан Кенгуру» фильмінде бірге жұмыс істеген, бірақ Куни оларды жұмысқа алғанда балалар теледидарымен айналыспады. Бастапқыда Куни шоудың аптасына бес бөлімін бірнеше командаға бөлуді жоспарлаған, бірақ CBS бағдарламалау вице-президенті Майкл Данн тек біреуін пайдалануға кеңес берді. Бұл өндірістік топты Коннелл басқарды, ол қысқа мерзімде көптеген бөлімдерді шығару тәжірибесіне ие болды, бұл процесс «көлемді өндіріс» деп аталды, ол «Капитан Кенгуру» фильмінде жұмыс істеген он бір жылында алған тәжірибесінен туындады. CTW Гарвард университетінің профессоры Джеральд С. Лессерді шоудың білім беру мақсаттарын жобалау және Ұлттық кеңесшілер кеңесін құру және басқару үшін шақырды. Лессер «терезе безендіруін» ұсынудың орнына, Кеңес білім беру мақсаттары мен шығармашылық әдістерін құруға белсенді түрде қатысты. Кеңестің тапсырмасы бойынша Лессер 1968 жылдың жазында Бостон мен Нью-Йоркте бес үш күндік оқу бағдарламасын жоспарлау семинарларын өткізді. Семинарлардың мақсаты жаңа шоуда қандай мектепке дайындық дағдыларын баса көрсету керектігін анықтау болды. Өндірушілер білім беру мазмұны үшін идеялар алу үшін әртүрлі салалардан мамандарды жинады. Олар семинарлардың «сәтті өткенін» хабарлады. Дамудың әлеуметтік және эмоционалдық аспектілеріне назар аудармай, өндірушілер семинарға қатысушылардың ұсыныстарын орындап, танымдық дағдыларға баса назар аударды, бұл шешімді мектеп талаптары мен ата-аналардың тілектері растады. Семинарлар жаңа шоудың нәсіл және әлеуметтік мәселелерге қатысты саясатын белгіледі және өндіріс және шығармашылық командасына психология, бала дамуы және мектепке дейінгі білім беру саласындағы «жедел курс» ұсынды. Олар сонымен қатар Джим Хенсонның «Сезам көшесіне» қатысуының басталуын белгіледі. Куни семинарлардың бірінде Хенсонмен танысты; Стоун, Хенсонның жұмысымен таныс болғандықтан, оны тарта алмаса, «қуыршақтарсыз жасау керек» деп ойлады. Өндірушілер мен жазушылар жаңа шоуды қалалық үйдің немесе қалалық көшенің айналасында құруға шешім қабылдады, бұл шешімді Дэвис «бұрын-соңды болмаған» деп атады. Стоун қалалық балалардың «Сезам көшесімен» байланысуы үшін оның оларға таныс орындада орналасуы керек деп сендірді. Жаңа шоу промо-материалдарда «Мектепке дейінгі білім беру телешоуы» деп аталды; өндірушілер ұнаған атауға келісе алмады және соңғы минутқа дейін шешім қабылдауды күтті. Қоғамдық теледидар басшыларына көрсетілген қысқа, ерсі промо-фильмде өндірушілер «атау мәселесін» пароди жасады. Өндірушілер «атау үшін асығысқандықтарын» хабарлады; «Сезам көшесі» Әли Бабаның сиқырлы сөзінен шабыттанды.

Премьера және бірінші маусым (1969-1970)

Шоудың премьерасынан екі күн бұрын, NBC телеарнасында "Бұл жол - Сезам көшесіне" атты отыз минуттық алдын ала көрсетілім болды. Шоу Xerox компаниясының 50 000 долларлық грантымен қаржыландырылды. Стоун жазған және CTW публицисті Боб Хатч шығарған, ол эфирге шығатын күннің алдында жазылған. Newsday газетінде бұл "коммерциялық және коммерциялық емес телеарналар арасындағы ынтымақтастықтың ерекше көрінісі" деп аталды. Шоу бүкіл елдегі 67,6%-ға ғана жетті, бірақ Нильсеннің 3,3 рейтингісімен, яғни 1,9 миллион отбасы және 7 миллион бала оны күн сайын қарады. "Сезам көшесі" сериалының бірінші маусымында ETS хабарлағандай, шоуды көрген балалар жиі көрмейтіндерге қарағанда тесттерде жоғары балл жинады. 1970 жылдың қарашасында Time журналының мұқабасында шоудың кез келген адамнан гөрі көбірек жанкүйер хаттарын алған Үлкен құс бейнеленді. Журнал: "Бұл теледидар тарихындағы ең жақсы балалар шоуы ғана емес, сонымен қатар ата-аналар үшін де ең жақсы шоулардың бірі" деп жариялады. "Сезам көшесі" кемелді емес екенін мойындаған ABC телеарнасының бір басшы қызметкері "Балалардың теледидарларын қызықты, ақылды және мазмұнды көруге мүмкіндік берді" және "жағдайды жақсартуға қолайлы жағдай жасады" деді. Басқа сыншылар коммерциялық теледидар өзінің балалар бағдарламаларын жақсартуға мәжбүр болады деп болжады, бірақ бұл 1990-шы жылдарға дейін айтарлықтай орын алмады. "Сезам көшесі" Peabody сыйлығын, үш "Эмми" жүлдесін және 1970 жылы Prix Jeunesse сыйлығын жеңіп алды. Президент Ричард Никсон Куниге құттықтау хат жіберді, ал доктор Бенджамин Спок бағдарламаның нәтижесінде "жақсы оқытылған азаматтар, келесі ұрпақта жұмыссыздардың саны азаяды, әлеуметтік көмек алушылар азаяды және түрмедегілер саны азаяды" деп болжады. "Сезам көшесі" сыншыларынан тыс қалмады; оның премьерасынан кейінгі айларда шоуға қатысты аз сын болды, бірақ ол бірінші маусымның соңында және екінші маусымның басында көбейді. 1970 жылдың мамыр айында Миссисипидегі мемлекеттік комиссия шоуды жаңадан ашылған мемлекеттік теледидар желісінде көрсетілмеуге дауыс берді, ол кезде Джексонда тек бір ғана станса болды. Комиссия мүшесі дауыс беруді The New York Times газетіне жіберіп, "Миссисипи әлі дайын емес" деп мәлімдеді. Куни бұл тыйым салуды "Миссисипидегі ақ және қара нәрестелер үшін қайғылы оқиға" деп атады. New York Magazine журналы шоуда күшті бойдақ әйелдердің болуына қатысты сын-пікірлер туралы хабарлаған кезде, Ұлттық әйелдер ұйымы (NOW) сияқты ұйымдар шоу "кем еркек бағытындағы" болуы керектігіне алаңдаушылық білдірді. Олар, Морроу айтқандай, шоуда "сенімді әйел Мэттер" жоқ екеніне наразылық білдірді; Морроу Хенсонның жауабы "әйелдер ұзақ уақыт бойы таспаға түсіру кезінде қуыршақтарды ұстауға жеткілікті күшті болмауы мүмкін" деп мәлімдеді. Шоу продюсерлері Сьюзанды медбике етіп, әйел жазушыны жалдады. ETS 1970 және 1971 жылдары шоудың екі "белгілі" зерттеуін жүргізді, олар "Сезам көшесі" көрермендерге оң білім беру әсерін тигізді. Зерттеушілер көрермендерді көрермен еместер тобымен салыстырудың орнына, көрермендер деңгейінің айырмашылығын зерттеді. Олар "Сезам көшесі" фильмін жиі көрген балалардың сабақты жақсы түсінетінін анықтады. Продюсер Джон Стоун осы жылдар ішінде шоуға басшылық жасады. Дэвистің айтуынша, Стоун "Сезам көшесіне жан берді"; Франк Оз Стоунды "Сезам көшесіне әке" деп санайды, ал Куни Стоунды "Сезам көшесіне басты шығармашылық талант" деп санайды. Шоудың алғашқы табысынан кейін оның продюсерлері оның дамуы мен бірінші маусымынан тыс өмір сүру туралы ойлана бастады және басқа қаржыландыру көздерін іздеуге шешім қабылдады. CTW шоуды дамыту үшін мемлекеттік агенттіктер мен жеке қорларға жүгінуді шешті. Бұл оны коммерциялық желілер бастан кешкен қаржылық қысымнан қорғайды, бірақ оны қолдауды жалғастыруда қиындықтар тудырды. Хенсон Мапп кейіпкерлерінің сауда маркаларына ие болды: ол оларды басында сатуға асықпайтын, бірақ CTW ойыншықтардан, кітаптардан және басқа өнімдерден түскен пайданы тек CTW-ді қаржыландыруға жұмсауға уәде бергенде келісті. Өндірушілер барлық өнімдер мен өнім шешімдеріне толық бақылау жасауды талап етті; шоумен байланысты кез-келген өнім желісі білім беру, арзан болуы керек және эфирге шығарылған кезде жарнамаланбауы керек еді. CTW Random House-ке хабар таратудан басқа материалдарды құру және басқару бойынша өтініш білдірді. Random House және CTW Кристофер Серфті CTW-ге оқу бағдарламасына баса назар аударған кітаптар мен басқа да материалдарды басып шығаруға көмектесуге тағайындады. 1980 жылы CTW шоу негізінде гастрольдік сахналық қойылымды өндіруді бастады, оны Коннелл жазды және Ice Follies орындады. "Сезам көшесі" премьерасынан кейін CTW-ға басқа елдердегі өндірушілер, педагогтар және шенеуніктер шоудың нұсқасы елдерінде көрсетілсін деп сұрады. CBS телеарнасының бұрынғы басшысы Майк Данн коммерциялық теледидардан CTW вице-президенті және Кунидің көмекшісі болу үшін кетті; қуыршақ шебері Ричард Хант 1992 жылдың басында ЖҚЖБ-дан қайтыс болды; режиссер Джон Стоун 1997 жылы амиотрофиялық склероз салдарынан қайтыс болды; және жазушы Джефф Мосс 1998 жылы тоқ ішек рагынан қайтыс болды. 1990-шы жылдардың басына қарай "Сезам көшесі", Дэвис айтқандай, "мектепке дейінгі теледидардың сөзсіз ауыр салмақты чемпионы" болды. Жаңа атқарылымдық продюсер Майкл Ломанмен бірге жаңа адам және қуыршақ кейіпкерлері енгізілді, оның ішінде Зои (Фран Брилл орындаған), сәби Наташа және оның ата-анасы Ингрид және Хамфри, және Рути (комедия актрисасы Рут Буззи ойнаған). "Бұрыштағы" декорациясы 1998 жылы бұзылды. Зои, аман қалған сирек кейіпкерлердің бірі, шоуда тағы бір әйел қуыршағын қосу, қыздар туралы стереотиптерді бұзу және әйел көрермендерге оң үлгі болу үшін жасалды. Дэвистің сөзіне сүйенсек, ол шоуда маркетинг және өнімді дамыту мамандары жасаған алғашқы кейіпкер болды, олар CTW зерттеушілерімен бірге жұмыс істеді. ( "Жаңару" әйел қуыршақ кейіпкерін табу іздестірілімі 2006 жылға дейін Эбби Кадабби кейіпкерін жасаумен жалғасты, ол тоғыз айлық зерттеуден кейін жасалды.) 1998 жылы, шоу тарихында алғаш рет "Сезам көшесі" корпоративтік демеушілікті қабылдау арқылы қаржыландыруға тырысты. Тұтынушылардың адвокаты Ральф Надер ата-аналарды шоуды бойкоттау арқылы осы қадамға наразылық білдіруге шақырды. сол жақтағы сурет|alt=Кевин Клэш 2010 жылғы Пибоди сыйлығының тамақтарында Элмоны ұстап тұр|Элмо және оның орындаушысы Кевин Клэш 2010 жылы. "Сезам көшесінің" 30 жылдығына орай 1999 жылы оның продюсерлері шоудың төмен рейтингілерінің себептерін зерттеді. Шоу дебюттен бері алғаш рет продюсерлер және зерттеушілер тобы "Сезам көшесі" мазмұнын және құрылымын екі апталық семинарлар кезінде талдады. Олар балалардың көру әдеттері шоудың премьерасынан бері қалай өзгергенін де зерттеді. Олар "Сезам көшесі" үштен бес жас аралығындағы балалар үшін жасалғанын, бірақ балалар оны кішкентай жасынан көруге бастағанын анықтады. Мектепке дейінгі теледидар бәсекеге толы болды және CTW зерттеуі дәстүрлі журнал форматы жас балалардың назарын аударудың ең жақсы жолы емес екенін көрсетті. 1980-ші жылдардағы үй бейнежазбаларының өсуі және кабельдік телеарналардағы отыз минуттық балалар шоуларының көбеюі балалардың назарын ұзақ уақыт сақтауға болатынын көрсетті, бірақ CTW зерттеушілері олардың көрермендері, әсіресе кішілері, "Сезам көшесінде" 40-45 минуттан кейін назарын жоғалтатынын анықтады. 1998 жылдан бастап әрбір бөлімнің соңында көрсетілетін жаңа 15 минуттық сегмент, "Элмо әлемі", дәстүрлі элементтерді (анимация, қуыршақтар, музыка және тікелей эфирдегі фильм) пайдаланды, бірақ оның тұрақты повествосы болды. "Элмо әлемі" әрбір бөлімде бірдей құрылымды ұстанды және қайталауға көп көңіл бөлді. Бірінші маусымның соңында бұл тәжірибе тоқтатылды, бірақ бастапқыда бір апта бойы күн сайын бірдей сегмент қайталанды. Элмо, үштен төрт жас аралығындағы баланы бейнелейтін, осы аудитория сегментімен жақсы сынақтан өткендіктен, жабылу сегментінің жүргізушісі болып таңдалды. Ақырында, Элмо, Дэвис есептегендей, "үштен төрт жас аралығындағы баланың бейнесі" болды.

2000 жылдар

2000 жылы Балалар теледидар шеберханасы өзінің атауын Сезам шеберханасы деп өзгертті, бұл өзгеріс телешоудан басқа да, интерактивті медиаға қатысты жұмыстарын көрсете түсу үшін жасалды. 2002 жылы «Сезам көшесі» продюсерлері шоудың жас көрермендерге бағытталғандығын көрсете түсу үшін шоудың құрылымын түбегейлі өзгертіп, одан әрі дамытты. Бұл өзгеріс «көшедегі көріністерге» негізделген, олар тікелей түсірілген видеолар мен анимациялармен үзіліп отыратын бұрынғы форматтан айырмашылықты құрады. «Сезам көшесі» шоуының мақсатты жас шегі 33-ші маусымынан кейін төрт жастан үш жасқа дейін төмендетілді. Бас продюсер Арлин Шерманның айтуынша, «Біз шоуды толығымен қайта құрдық». Сезам көшесінің эмоционалды тұрғыдан қиын мәселелерді көтеру дәстүріне сәйкес, продюсерлер осы маусымда 2002 жылдың 4 ақпанында көрсетілген премьералық эпизодында 11 қыркүйектегі шабуылдарды көрсетуді жөн санады. 2006 жылы АҚШ Мемлекеттік департаменті «Сезам көшесін» «әлемдегі ең көп тамашаланатын балалар телешоуы» деп атады. 2009 жылға қарай шоу тарихында 118 Эмми жүлдесін жеңіп алды және 40 жылдық эфирдегі үздік жетістіктері үшін Эмми сыйлығымен марапатталды. 2008-2009 жылдардағы экономикалық дағдарыс, көптеген коммерциялық емес өнер ұйымдарының бюджетін қысқартуға әкелді, бұл «Сезам көшесіне» де әсер етті. 2009 жылдың көктемінде Сезам шеберханасы штаттың 20% -ын жұмыстан босатуға мәжбүр болды. Шоудың 40 жылдығына қарай, ол теледидардағы ең танымал балалар шоуының он бесінші орнында болды. Шоу 1969 жылы премьераға шыққан кезде жылына 130 эпизод өндірілді, ал 2003 жылдан бастап, өндіріс шығындарының өсуіне байланысты жылына жиырма алты эпизод жасалды.