Ұзақ мерзімді ергот улануының салдары: ерготизм симптомдары, себептері (Claviceps purpurea саңырауы), түрлері (конвульсивті, гангренозды). Дәрілік препараттар да әсер етеді.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Ұзақ мерзімді ергота улануының әсері
Effect of long term ergot poisoning
Эрготизм (айтылуы: /ˈɜr//g//ə//t/,/ɪ//z//ə//m/ URgət iz əm) – бұл ерготаның ұзақ мерзімді улануының салдары, дәстүрлі түрде Claviceps purpurea саңырауқұлағының өндіретін алкалоидтарын қабылдаудан туындайды. Бұл саңырауқұлақтың латынша атауы clava – "тоқпан", clavus – "шеге" және ceps – "бас" сөздерінен шыққан, яғни күлгін түсті тоқпан басты саңырауқұлақ, ол қарабидай және басқа да дәнді дақылдарға зарар келтіреді. Соңғы кезде бұл әсер эрголин негізді препараттардың әрекетінен де туындауы мүмкін. Бұл ауру ерготоксикоз, ергота улануы және Сент-Антон оты деп те аталады.
Ergotism (pron. '/ɜr//g//ə//t/,/ɪ//z//ə//m/ URgət iz əm) is the effect of long term ergot poisoning, traditionally due to the ingestion of the alkaloids produced by the Claviceps purpurea fungus—from the Latin clava "club" or clavus "nail" and ceps for "head", i. e. the purple club headed fungus—that infects rye and other cereals, and more recently by the action of a number of ergoline based drugs. It is also known as ergotoxicosis, ergot poisoning, and Saint Anthony's fire.
Белгілері мен симптомдары
Ерготизм – ерготамен ұзақ мерзімді уланудың салдары. Симптомдарды шамамен құрысу симптомдары мен гангреналық симптомдарға бөлуге болады.
Ergotism is the effect of long term ergot poisoning. The symptoms can be roughly divided into convulsive symptoms and gangrenous symptoms.
Конвульсивті
Конвульсивті симптомдарға ауырсынулы ұстамалар мен спазмдар, диарея, парестезия, қышу, мания немесе психоз сияқты психикалық бұзылыстар, бас ауруы, жүрек ауруы және құсу кіреді. Әдетте, асқазан-ішек жолының бұзылыстары орталық нерв жүйесінің бұзылыстарынан бұрын пайда болады.
Convulsive symptoms include painful seizures and spasms, diarrhea, paresthesias, itching, mental effects including mania or psychosis, headaches, nausea and vomiting. Usually the gastrointestinal effects precede central nervous system effects.
Гангренді
Құрғақ гангрена – саңырауқұлақтың ерготамин және эргокристин алкалоидтарынан туындаған қан тамырларының тарылуының салдары. Ол саусақтар мен бақайшақтар сияқты нашар қанмен жарақталып, алыс орналасқан мүшелерге әсер етеді. Симптомдары: қабықшаның қалың қабаттап түсуі немесе қабыршақтану, әлсіз шеткі пульстер, шеткі сезімнің жоғалуы, ісіну және, соңында, зардап шеккен тіндердің өліп, түсіп қалуы. Қан тамырларының тарылуы вазодилататорлармен емделеді.
The dry gangrene is a result of vasoconstriction induced by the ergotamine ergocristine alkaloids of the fungus. It affects the more poorly vascularized distal structures, such as the fingers and toes. Symptoms include desquamation or peeling, weak peripheral pulses, loss of peripheral sensation, edema and ultimately the death and loss of affected tissues. Vasoconstriction is treated with vasodilators.
Себептер
Тарихи тұрғыдан алғанда, Claviceps purpurea саңырауқұлағымен ластанған астық өнімдерін, әсіресе қарабидайды жеу ерготизмнің себебі болды. Улы эрголин туындылары ергота негізіндегі дәрілерде (мысалы, метилэргометрин, эрготамин немесе бұрынғы эрготоксин) табылады. Қолайсыз жағымды әсерлер жоғары дозада немесе орташа дозада эритромицин сияқты күшейткіштермен (потенциаторлармен) өзара әрекеттескенде пайда болады. Алкалоидтар ана сүті арқылы анадан балаға өтеді, нәрестелерде ерготизмге алып келеді.
Historically, eating grain products, particularly rye, contaminated with the fungus Claviceps purpurea was the cause of ergotism. The toxic ergoline derivatives are found in ergot based drugs (such as methylergometrine, ergotamine or, previously, ergotoxine). The deleterious side effects occur either under high dose or when moderate doses interact with potentiators such as erythromycin. The alkaloids can pass through lactation from mother to child, causing ergotism in infants.
Агентті анықтау
Егін жинауға аздай қалғанда, қара қызғылт немесе қара түсті дәнді түйіршіктер, ергота денелері деп аталатындар, дәнді дақылдар мен шөптің басында көрініс беруі мүмкін. Көптеген өсімдіктерде ергота денелері қалыпты дәнді түйіршіктерден ірі болады, бірақ егер дән бидай болса, олар кішірек болуы мүмкін.
Dark purple or black grain kernels, known as ergot bodies, can be identifiable in the heads of cereal or grass just before harvest. In most plants the ergot bodies are larger than normal grain kernels, but can be smaller if the grain is a type of wheat.
Алдын алу
Ергота денелерін тұзды ерітіндіге салу арқылы бөліп алады; ергота денелері жүзіп, ал сау дәнлер батып кетеді. Ластанған егістіктерді терең жырту қажет; ергота топырақта 2,5 см-ден тереңге көмілген жағдайда өрмейді, сондықтан оның споралары ауаға тарамайды. Ергота споралары бір жыл ғана тіршілік ететіндіктен, сезімтал емес өсімдіктерді кезекпен егу зиянды жәндіктердің таралуын азайтуға көмектеседі. Егістік ауыстыру және терең топырақ өңдеу, мысалы, терең қырлы жырту, ерготамен күресуде маңызды шаралар болып табылады, себебі 21-ғасырда көптеген дәнді дақылдар "жерді өңдемейтін" технологиямен егіледі (топырақ эрозиясын азайту үшін жаңа дақылдар алдыңғы дақылдың қалдықтарына тікелей егіледі). Ерготаның таралуын шектеу үшін гүлдемес бұрын жабайы және қашқан шөптер мен жайылымдарды шабу керек. Химиялық шараларды да қолдануға болады, бірақ олар, әсіресе коммерциялық өндірісте тиімді емес деп есептеледі, және қолайлы жағдайларда тіпті осындай шаралар қолданған кезде де ергота спораларының өнуі мүмкін.
Removal of ergot bodies is done by placing the yield in a brine solution; the ergot bodies float, while the healthy grains sink. Infested fields must be deep ploughed; ergot cannot germinate if buried more than one inch (2.5 cm) in soil and therefore will not release its spores into the air. Rotating crops using non susceptible plants helps reduce infestations, since ergot spores live only one year. Crop rotation and deep tillage, such as deep mold board ploughing, are important components in managing ergot, as many cereal crops in the 21st century are sown with a "no till" practice (new crops are sown directly into the stubble from the previous crop to reduce soil erosion). Wild and escaped grasses and pastures can be mown before they flower to help limit the spread of ergot. Chemical controls can also be used but are not considered economical, especially in commercial operations, and germination of ergot spores can still occur under favourable conditions even with the use of such controls.
Тарих
Бұл аурудың эпидемиялары тарих бойында анықталды, бірақ классикалық жазбалардағы сілтемелер шешімсіз. Эрготизмді таратудың негізгі жолы – қарабидайы, Жерорта теңізі маңында көп өсірілмеді. 1834 жылы Фукс эрготизм туралы айтылғандарды эризипеладан және басқа да жағдайлардан ажыратқанда, 857 жылға жатқан «Аннал Ксантенсес» еңбегінде эрготизмге қатысты ең ерте жазбаны тапты: «ұлы бір оба ісіктелген көпіршіктермен халықты шарлады, олардың дене мүшелері әлсіреп, өлімге жеткенше түсіп жатты». Орта ғасырларда гангреналық улану «қасиетті от» немесе «Антонийдің оты» деп белгілі болды, бұл атауды осы ауруды емдеуде ерекше табысқа жеткен Антоний орденінің монахтары берген. Снорри Стурлусонның «Хеймскрингла» еңбегінде айтылуынша, Норвегия королі Магнус II, король Харальд Сигуртхерсонның ұлы, киелі король Олаф Харальдссонның жартылай бауыры, Гастингс шайқасынан кейін жақын арада эрготизмден қайтыс болды. XII ғасырдың жылнамашысы Джеффри дю Брейль де Вигео Францияның Лимузин аймағындағы құпия ошақтарды жазды, онда эрготизмнің гангреналық түрі жергілікті Марциалмен байланысты болды. Сол сияқты, 1129 жылы Парижде болған індетті қасиетті Женевьеваның реликвияларымен емдегендіктері хабарланды, бұл 26 қарашадағы «Жануарлар мерекесінде» есте қалды. Жұқтырған дәндердің сыртқы түріне байланысты «cockspur» деп аталған бұл ауруды 1676 жылы француз Корольдік ғылым академиясына жолдаған хатында Денис Додарт анықтады және атады, ол эрготизированный қарабидайы мен нанның улануы арасындағы байланысты көрсетті (Жохан Рей келесі жылы ағылшын тілінде алғаш рет эргота туралы айтқан). «Эрготизм» термині қазіргі мағынасында алғаш рет 1853 жылы тіркелді.
Epidemics of the disease were identified throughout history, though the references in classical writings are inconclusive. Rye, the main vector (route) for transmitting ergotism, was not grown much around the Mediterranean. When Fuchs separated references to ergotism from erysipelas and other conditions in 1834, he found the earliest reference to ergotism in the Annales Xantenses for the year 857: "a great plague of swollen blisters consumed the people by a loathsome rot, so that their limbs were loosened and fell off before death". In the Middle Ages the gangrenous poisoning was known as "holy fire" or "Saint Anthony's fire", named after monks of the Order of St. Anthony, who were particularly successful at treating this ailment. According to Snorri Sturluson in his Heimskringla, King Magnus II of Norway, son of King Harald Sigurtharson, who was the half brother of Saint King Olaf Haraldsson, died from ergotism shortly after the Battle of Hastings. The 12th century chronicler Geoffroy du Breuil of Vigeois recorded the mysterious outbreaks in the Limousin region of France, where the gangrenous form of ergotism was associated with the local Saint Martial. Likewise, an outbreak in Paris around 1129 was reported to be cured by the relics of Saint Genevieve, a miracle commemorated in the 26 November "Feast of the Burning Ones". The blight, named cockspur owing to the appearance of infected grains, was identified and named by Denis Dodart, who reported the relation between ergotized rye and bread poisoning in a letter to the French Royal Academy of Sciences in 1676 (John Ray mentioned ergot for the first time in English the next year). "Ergotism" in this modern sense was first recorded in 1853.
Содан бері эпидемиялар азайды, себебі дамыған елдерде қарабидайына қатаң бақылау жүргізіледі. Дегенмен, 1951 жылы Францияның Пон-Сен-Эспирт ауылында эргота улануына ұқсас ауыр ошақ пайда болды, нәтижесінде бес адам қаза тапты. Ошақтың таралуы және оны қоршаған диагностикалық шатасу Джон Грант Фуллердің «Антонийдің отты күні» кітабында толық сипатталған. Эргота склеротиумдары Граубальдік адамның ішегінен табылды, ол б.з.д. III ғасырдың соңына жатады. Ұнға айналдырғанда, эргота қызыл ұнтаққа дейін азаяды, ақ түсті шөптерде анық көрінеді, бірақ қара бидай ұнында байқау қиын. Аз дамыған елдерде эрготизм әлі де кездеседі; 2001 жылдың ортасында Эфиопияда ластанған арпадан туған ошақ болды. Ылғалды ауа райы, салқын температура, жазық жерлердегі егіннің кешігуі және қарабидайды тұтыну болғанда, эпидемия мүмкін. Көмекші заттармен өңделген тұқымдарды тұтынудан туған уланулар кейде эрготизм деп жаңылыстырылады. Көптеген жағдайларда сынаппен өңделген тұқымдарды тұтынудан массалық уланулар тіркелді.
Notable epidemics of ergotism occurred into the 19th century. Fewer outbreaks have occurred since then owing to rye being carefully monitored in developed countries. However, a severe outbreak of something akin to ergot poisoning occurred in the French village of Pont Saint Esprit in 1951, resulting in five deaths. The outbreak and the diagnostic confusion surrounding it are vividly described in John Grant Fuller's book The Day of St Anthony's Fire. Ergot sclerotiums were found in the gut of the Grauballe Man, a bog body dated the late 3rd century BC. When milled, the ergot is reduced to a red powder, obvious in lighter grasses but easy to miss in dark rye flour. In less wealthy countries, ergotism still occurs; an outbreak in Ethiopia occurred in mid 2001 from contaminated barley. Whenever there is a combination of moist weather, cool temperatures, delayed harvest in lowland crops and rye consumption, an outbreak is possible. Poisonings due to consumption of seeds treated with mercury compounds are sometimes misidentified as ergotism. There have been numerous cases of mass poisoning due to consumption of mercury treated seeds.
Салемдегі сиқыршылық айыбы
Салемдегі сиқыршылық сотты бастаған сиқыршылыққа қатысты айыптаулардың себебі ерготамен зақымдалған қара бидайдан туындаған конвульсивті симптомдар болған болуы мүмкін. "Бейітіру" теориясының бұл медициналық түсіндірмесін алғаш рет Линнда Р. Капорель 1976 жылы "Science" журналында жариялады. Капораэль өзінің мақаласында теріде қышыну сезімі, саусақтарда дікіс, бас айналу, құлақтағы шу, бас ауруы, сезімнің бұзылуы, галлюцинациялар, ауырсынулы бұлшықет жиырылуы, құсу және диарея сияқты конвульсивті симптомдар, сондай-ақ мания, меланхолия, психоз және сананың шатасуы сияқты психологиялық симптомдардың Салемдегі сиқыршылыққа қатысты жазбаларда тіркелгенін айтады. Капораэль сонымен қатар аймақта сұлының көп мөлшерде болғанын және сұлының заластануына жағдай жасайтын климаттық факторлардың болғанын атап көрсетеді. Эрготизмнің сиқыршылыққа қатысты жағдайларды түсіндіруге болатындығы туралы гипотеза кең пікірталас тудырып, бірнеше ғалымдар тарапынан сынға іріктелді. Капорельдің мақаласы жарық көргеннен бір жыл өткен соң, тарихшылар Николас Спанос пен Джек Готлиб сол журналда бұл идеяны жоққа шығарды. Спанос пен Готлиб Капораэльдің мақаласына жауап ретінде түсіндірмелерде бірнеше қателіктер бар деген қорытындыға келді. Олардың пікірінше, егер Салемде ерготизм болған болса, симптомдар жеке емес, үйдің барлық тұрғындарында пайда болған болар еді. Бүкіл отбасылар, әсіресе үйдегі кішкентай балалардың бәрі симптомдарды көрсеткен болар еді, бірақ олай болған жоқ. Жалпы алғанда, ерготизм эпидемиясымен салыстырғанда, ауруға шалдыққан балалардың үлесі айтарлықтай аз болды. Спанос пен Готлиб сондай-ақ, қышыну және дікіс сезімі, бас айналу, құлақтағы шу, құсу және диарея сияқты ерготизм улануының көптеген симптомдары Салемдегі оқиғалар туралы жазбаларда кездеспейтінін мәлімдеді. Соңында, олар конвульсивті ерготизм эпидемиясының тек А витамині жетіспеушілігінен зардап шегетін қоғамдарда ғана болатынын атап өтті; Салем тұрғындарының сүт өнімдеріне қолжетімділігі жоғары ауыл шаруашылығы қоғамдастығында А витамині жетіспеушілігіне себеп болатын жағдай болмаған. Сондықтан, Салемдегі эпидемияның себебі ретінде ерготизмнің таралуы ықтимал емес еді. ХХІ ғасырдың басында жарық көрген тарихшылар Спанос пен Готлибтің қорытындысын қолдайды. Тарихшы Леон Харриер отбасының кейбір мүшелері ғана симптомдарды көрсеткен болуы мүмкін екенін, себебі олардың денсаулығында алдын ала болған мәселелер болған деген пікір білдірді. Эргат лизергинді қышқыл диэтиламидіне (ЛСД) химиялық тұрғыдан ұқсас болғандықтан, әдеттегі адамның асқазанының қышқылдық ортасында, әсіресе дұрыс пісірілген тағамда тірі қала алмайды. Бірақ егер үйдің кейбір тұрғындары нашар тамақтанса және асқазан жарасы болса, олардың уытты сіңіру қаупі жоғары болар еді (дұрыс пісірілген тағамдарды жесе де) және ол тікелей қанға өтеді. Тек осы денсаулық мәселелері бар адамдар ғана заластануға ұшыраған дәнді дақылдарды жегеннен зардап шеккен, ал көпшілігі зардап шекпеген. Антрополог Х. Сидки ерготизмнің Салемдегі сиқыршылар сотынан бұрын ғасырлар бойы белгілі болғанын атап өтті және оның симптомдары Салемдегі сиқыршылар соты кезінде танымал болған болар еді деп мәлімдеді. 2003 жылы Claviceps purpurea-ның әртүрлі штамдарынан және әртүрлі топырақта өсетін штамдардан алынған эргаттардың әртүрлі эргат алкалоидтарынан тұратыны анықталды. Бұл әртүрлі жағдайларда ерготизмнің әртүрлі көріністерін түсіндіруге болады. Мысалы, Рейннің шығысындағы Еуропадан алынған эргаттарда жоғары концентрацияда болатын алкалоид конвульсивті эргатизмге себеп болуы мүмкін, ал батыстан алынған эргат гангренозды эргатизм эпидемиясына себеп болған.
The convulsive symptoms from ergot tainted rye may have been the source of accusations of bewitchment that spurred the Salem witch trials. This medical explanation for the theory of "bewitchment" was first propounded by Linnda R. Caporael in 1976 in an article in Science. In her article, Caporael argues that the convulsive symptoms such as crawling sensations in the skin, tingling in the fingers, vertigo, tinnitus aurium, headaches, disturbances in sensation, hallucination, painful muscular contractions, vomiting, and diarrhea, as well as psychological symptoms such as mania, melancholia, psychosis, and delirium, were all symptoms reported in the Salem witchcraft records. Caporael also states that there was an abundance of rye in the region, as well as climate conditions that could support the tainting of rye. The hypothesis that ergotism could explain cases of bewitchment has been subject to significant debate and has been criticized by several scholars. Within a year of Caporael's article, historians Nicholas Spanos and Jack Gottlieb refuted the idea in the same journal. In Spanos and Gottlieb's rebuttal to Caporael's article, they concluded that there are several flaws in the explanation. They noted that if ergotism was present in Salem, the symptoms would have occurred by household, not individual. Whole families, and particularly all the young children in a household, would have shown symptoms, but this was not the case. In general, the proportion of children affected was significantly less than in a typical ergotism epidemic. Spanos and Gottlieb also state that most of ergot poisoning's symptoms, like crawling and tingling sensations, vertigo, tinnitus, vomiting, and diarrhea, do not appear in the records of events in Salem. Lastly, they note that convulsive ergotism epidemics only take place in communities suffering from vitamin A deficiencies; they argued that residents of Salem, living in a farming community with ample access to dairy, would have had no reason to be deficient in vitamin A. Therefore, an outbreak of ergotism as the cause of the Salem epidemic was unlikely. Historians published in the early 21st century continue to stand by Spanos and Gottlieb's conclusion. Historian Leon Harrier has argued that only some members of a household might have shown symptoms because they had underlying conditions. Being chemically similar to lysergic acid diethylamide (LSD), ergot would not survive in the acidic environment of a typical human's stomach, especially in properly cooked food. But if some residents of a household were malnourished and had bleeding stomach ulcers, those individuals would have had a heightened risk of absorbing the toxin (even with properly cooked food items) through the stomach lining, offering a direct route to the bloodstream. Only those with these preexisting conditions would have been affected by ingesting contaminated grains, leaving the majority unaffected. Anthropologist H. Sidky noted that ergotism had been known for centuries before the Salem witch trials and argued that its symptoms would have been recognizable during the time of the Salem witch trials. In 2003 it was pointed out that ergots produced by different strains of Claviceps purpurea, as well as those growing in different soils, may produce different ergot alkaloid compositions. This may explain the different manifestations of ergotism in different outbreaks. For example, an alkaloid present in high concentrations in ergots from Europe east of the Rhine may have caused convulsive ergotism, while ergot from the west caused epidemics of gangrenous ergotism.