Кіріспе

Британдық филолог және лексикограф Генри Брэдли, FBA (3 желтоқсан 1845 – 23 мамыр 1923) – британдық филолог және лексикограф, Оксфорд ағылшын сөздігінің (OED) бас редакторы қызметін Джеймс Мюррейден кейін иеленген.

Ерте өмір

Брэдли Ноттингемширде шаруаның ұлы ретінде қарапайым өмір бастаған, бірақ жасөспірім шағында ол классикалық білімнің бірнеше тілін терең меңгерген, ал орыс тілін бар болғаны 14 күнде үйренген деген аңыз бар. Саймон Винчестердің жазуынша, оның досы тапқан Брэдлидің балалық шағындағы бірнеше күнделіктерінде Пентатеух пен Исаяға тән сөздердің тізімі, еврей тіліндегі жеке сөздер, алжир, араб, бард және клинопись әріптеріндегі «болу» етістігінің формалары, Жаңа өсиеттегі арабша және халдейше сөздер, сонымен қатар ол Гомерді, Вергилийді, Саллюстийді және еврейше Ескі өсиетті бір уақытта оқығанын көрсететін сөздіктер кездескен. Басқа жазбалар "Адмар" (көрініп тұрғандай, Харун әл-Рашид заманындағы) Антар ибн Фудайлдың өмірінен латын өлеңдерінің ережелеріне, Хаклют пен еврейше әдеби акценттерге ауысады, одан кейін сэр Уильям Гамильтон мен Дугал Стюарт туралы жазбалар және Эсхилдің "Прометей" трагедиясының бөліктерінің аудармасы келеді. Ол ұзақ уақыт бойы Шеффилдтегі пышақ-шанышқы фирмасында хатшы болып жұмыс істеді. Оның білімін алғаш рет Лондондағы Дж. С. Коттон басқарған "Академия" апталық әдеби журналында колонка арқылы жариялады.

Оксфорд ағылшынша сөздігі

Брэдли 1884 жылдың ақпанында «Академия» журналында OED-нің бірінші бөлігі – A–Ant-ті рецензиялағанда Джеймс Мюррейдің назарына ілікті. Брэдлидің рецензиясы сөздіктің нақты форматы мен қарапайым дизайнын, сондай-ақ цитаталарды тиімді пайдалануын жоғары бағалады, бірақ Мюррейдің этимологиясына қарсы шығып, қызу пікірталас тудырды. Сол кезде Брэдли ресми академиялық дәрежесі жоқ, белгісіз жеке жазушы болған, алайда оның бірнеше тілді терең білуі Мюррейдің әріптестері ұсына алмаған сынға мүмкіндік берді. Мысалы, анемонды «желдің қызы» деп аудару дұрыс емес, себебі грек жұрнағы «екі аталық» емес, ал альпака Мюррей жазғандай араб тілінен емес, көбінесе испан тілінен шыққан. Брэдлидің жетістігі – оның мақтауы мен сын-ескертпелерінің әділ және салмақты болғандығында еді; ол жағымпаздықсыз құрмет көрсетіп, жаулықсыз түзетулер жасады. Сөздікті жасауда құнды көмекші бола алатын лайықты әріптес тапқанын түсінген Мюррей Брэдлиді алдымен көмекші редактор, содан кейін бірлескен аға редактор ретінде жұмысқа алды. Ол Джеймс Мюррейдің артында қалды, және Брэдлидің баяу жұмыс істейтінін, тез шаршағыш екенін, жиі ауыратынын мойындау керек. Дегенмен, ол өзіндік білімімен қадірлі тіл білімі маманы болып қала береді.

Басқа еңбектері мен марапаттары

ОЭД-де жұмыс бастағаннан кейін Брэдли өзіне лайық құрметке ие болды, Оксфорд пен Гейдельберг университеттерінен құрметті дипломдар алды және Магдалена колледжі мен Британ академиясының мүшесі атанды. Ол сондай-ақ Лондон филологиялық қоғамының президенті қызметін атқарды және Генри Уотсон Фаулер және тағы басқалармен бірге «Таза ағылшын тілі» (SPE) қоғамын құруға мұрын қойды. Генри Брэдли «Ұлттық биографиялық сөздікке» және «Британика энциклопедиясының» 11-ші басылымына үлес қосты. Мысалы, ол алғашқы ағылшын христиан ақыны Кэдмон туралы мақаланың авторы болды. Брэдлидің ең қызықты кітабы – «Ағылшын тілінің қалыптасуы», ол филологиялық өмірінің жемісі. Онда ағылшын тіліндегі өзгерістер мен тарих барысында басқа тілдерден қарыз алу себептері бағаланады, бұл арнайы лингвистикада өкінішке орай жиі қолданылатын түсініксіз символдар жиынтығына жүгінбейді. Автордың алғы сөзінде Брэдли кітабын «филология білмейтін білімді оқырмандарға» арнап, мамандығын танымал етуге және оны жаргонға жүгінудің орнына, қарапайым ағылшын тіліне құрметсіздік деп есептейтін түсінікті етуге қол жеткізеді.

Өлім және беделі

Брэдли өзінің соңғы мақаласын, "Тракт № XIV: Британиялық, британдық, британиялықтар терминдері туралы" кіріспесін жазды. Ол алғашқы үш абзацты жазғаннан кейін инсульт алды және екі күннен соң қайтыс болды. Мақаланы Роберт Бриджес аяқтады және ол Фоллердің "Сөйлем соңындағы предлог" және қысқа некрологпен бірге жарияланды. Саймон Винчестердің "Барлық нәрсенің мәні" кітабы – ОЭД тарихы, онда Брэдли туралы ең толыққанды мәліметтер келтірілген.