Рэймонд Крок: McDonald's империясының құрылу тарихы
Ray Kroc
Рэймонд Крок (1902-1984) – McDonald's мекемесін дамытқан американдық кәсіпкер. Ол жылдам тамақ желісін әлемдік деңгейге көтерді, табыс бойынша көшбасшы етті.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Америкалық бизнес магнаты (1902–1984)
American business magnate (1902–1984)
Реймонд Альберт Крок (5 қазан 1902 – 14 қаңтар 1984) – американдық бизнесмен. Ол 1961 жылы Макдоналд ағай-інілерінен McDonald's жедел тағамдар компаниясын сатып алып, 1967 жылдан 1973 жылға дейін оның бас директоры болды. Крок McDonald's-тің жаһандық кеңеюімен аты шықты, оны кірісі бойынша әлемдегі ең табысты жедел тағам корпорациясына айналдырды. Крок Иллинойс штатының Оук Парк қаласында дүниеге келді және түрлі жұмыстар істеді, оның ішінде қағаз стақан сатушы және музыкант болып жұмыс істеді, соңында коктейль дайындау машинасы сатушысы болды. 1954 жылы ол Калифорния штатының Сан-Бернардино қаласындағы Ричард және Морис Макдоналдқа тиесілі гамбургерлік мейрамханаға барды. Крок мейрамхананың тиімділігі мен жылдамдығына таң қалды және ағай-інілерді осы концепцияны франчайзингке беруге көндірді. Кроктың басшылығымен McDonald's жылдам өсіп, бірнеше маңызды жаңалықтар енгізілді, соның ішінде стандартталған мәзірді жасау және тамақ дайындау үшін жоғары тиімді конвейерлік жүйе құру. Крок сонымен қатар белсенді кеңеюге баса назар аударды, АҚШ-та және басқа елдерде жаңа мейрамханалар ашты. Ол 1961 жылы McDonald's корпорациясының иесі атанды және оның негізін қалаушы деп есептелді. Алоис Рокицаны маңындағы Брясидің бір бөлігі – Хорни Ступнода дүниеге келген. Розаның әкесі Войтех Шеветиннен, ал анасының әжесі Йозеф Котилинек Борицеден шыққан. Америкаға көшіп келгеннен кейін Алоис 1920 жылдары жер сатып-сатудан байлық жинады, бірақ 1929 жылғы қор нарығының құлдырауымен барлығын жоғалтты. Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде Крок жасы туралы жалған мәлімдеме жасап, 15 жасында Қызыл Кресттің жедел жәрдем машинасының жүргізушісі болды. Соғыс оның әскерге шақырылғаннан кейін көп ұзамай аяқталды. Ұлы депрессия кезінде Крок қағаз стақан сатумен, Флоридада жылжымайтын мүлік агенті ретінде және кейде топтарда фортепианода ойнаумен айналысты.
Raymond Albert Kroc (October 5, 1902 – January 14, 1984) was an American businessman. He purchased the fast food company McDonald's in 1961 from the McDonald brothers and was its CEO from 1967 to 1973. Kroc is credited with the global expansion of McDonald's, turning it into the most successful fast food corporation in the world by revenue. Kroc was born in Oak Park, Illinois, and worked a variety of jobs, including as a paper cup salesman and a musician, before eventually becoming a milkshake mixer salesman. In 1954, he visited a hamburger restaurant in San Bernardino, California, owned by Richard and Maurice McDonald. Kroc was impressed with the efficiency and speed of the restaurant's operations, and he convinced the brothers to allow him to franchise the concept. Under Kroc's leadership, McDonald's grew rapidly, and he implemented several key innovations, including the creation of a standardized menu and the development of a highly efficient assembly line system for food preparation. Kroc also focused on aggressive expansion, opening new restaurants across the United States and eventually in other countries as well. He became the owner of McDonald's Corporation in 1961 and was credited as its founder. Alois was born in Horní Stupno, part of Břasy near Rokycany. Rose's father Vojtěch was from Ševětín and her maternal grandfather Josef Kotilínek was from Bořice. After emigrating to America, Alois made a fortune speculating on land during the 1920s, only to lose everything with the stock market crash in 1929. During World War I, Kroc lied about his age and became a Red Cross ambulance driver at the age of 15. The war ended shortly after he enlisted. During the Great Depression, Kroc worked a variety of jobs selling paper cups, as a real estate agent in Florida, and sometimes playing the piano in bands.
Макдональдс
Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін Крок Prince Castle компаниясында сүт шаймаларын сатушы болып жұмысқа орналасты. Принс Каслдың микшерлер сатуы төмен бағадағы Hamilton Beach өнімдерінің бәсекесіне байланысты төмендеген кезде, Крок 1954 жылы Ричард және Морис Макдональдқа таң қалды, олар Калифорния штатының Сан-Бернардино қаласындағы мейрамханалары үшін оның сегіз микшерін сатып алып, оларға барып кездесті. Макдональд ағайындарымен франчайзи келісімін жасасқаннан кейін, Крок Уолт Диснейге хат жіберді. Олар Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде Коннектикут штатының Олд Гринвич қаласында жедел жәрдемшілер курсында оқығанда танысқан. Крок былай деп жазды: "Мен жақында Макдональдс жүйесінің ұлттық франчайзисін алдым. Сіздің Дисней паркіңізде Макдональдс ашу мүмкіндігі бар ма деп сұрағым келеді". Бір дерек бойынша, Дисней келісім берді, бірақ картоп фридің бағасын он центтен он бес центке көтеру шартымен, өзіне пайда табуға мүмкіндік берді. Крок өзінің адал клиенттерін қымсыратқысы келмеді, сондықтан Диснейленд Макдональдс ресторанысыз ашылды. Жазушы Эрик Шлоссер өзінің "Fast Food Nation" кітабында бұл мәміленің кейбір Макдональдс маркетингтік басшыларының өңдеп жазған нұсқасы екенін айтады. Көп болжам бойынша, ұсыныс мақұлдаусыз қайтарылды. Крок тамақ өнеркәсібіндегі франчайзи модельдерін жаңартқан бірнеше өзгерістерді енгізгені үшін мақталады. Олардың ішіндегі ең маңыздысы – сол кездегі салада кең таралған ірі, аумақтық франчайзилерді сатудың орнына, тек бір дүкенге франчайзи беру болды. Крок ірі нарықтарға эксклюзивті лицензияларды сатудың франчайзер үшін ақша табудың ең жылдам жолы екенін түсінді, бірақ сонымен қатар бұл франчайзердің тізбектің даму бағылымын бақылау мүмкіндігін жоғалтуға әкелетінін де көрді. Ең бастысы, Макдональд ағайындарымен жасасқан келісімдерді сақтай отырып, Крок барлық Макдональдс мекемелерінде қызмет көрсету мен сапаның біркелкілігін қалады. Франчайзилерге ықпал ете алмаса, бұл мақсатқа жету қиын болады деп ол білді. Франчайзиге бір уақытта тек бір дүкенді иелену құқығын беру арқылы, Крок франчайзиге белгілі бір деңгейде бақылауды сақтап қалды, әсіресе болашақта тағы бір дүкенді иеленгісі келетіндерге. Крок Макдональд ағайындарының аз ғана мейрамханаларды ұстап тұруға тырысуына наразы болды. Ағайындар Крокқа бастапқы жобаға өзгерістер енгізуге болмайтынын үнемі айтты, бірақ Кроктың өтініштеріне қарамастан, тізбектегі өзгерістерге заңды түрде рұқсат беретін ресми хаттарды жібермеді. 1961 жылы ол компанияны 2,7 миллион долларға сатып алды, салықтан кейін әр ағайынға 1 миллион доллардан тиесілігін есептеді. Сатып алуға қажетті қаражатты табу кеңейтуден туындаған қарызға байланысты қиын болды. Алайда, Крок "қаржылық генийім" деп атаған Гарри Соннборн қажетті қаражатты жинауға көмектесті. Келісімге келгенде, Крок ағайындардың оған жылжымайтын мүлікті және Сан-Бернардинодағы бастапқы орналасқан жерге құқықтарды беруден бас тартқанына ашуланды. Ағайындар Крокқа операцияны, мүлікті және барлық нәрсені бастапқы қызметкерлеріне беретіндіктерін айтты. Ашуынан Крок бастапқы Макдональдсқа жақын жаңа Макдональдс мейрамханасын ашты, ол Big M деп аталды, себебі ағайындар атауға құқықтарды сақтап қалмаған. Кейін Big M жабылды. Сатып алудың бір бөлігі ретінде Крок қол алысу келісіміне сәйкес бастапқы келісімнің жылдық 1% роялтисін төлеуге уәде бергені айтылады, бірақ Макдональд ағайындарының немере інісінің мәлімдемесінен басқа ешқандай дәлел жоқ. Ағайындардың ешқайсысы да келісімге ренжігендерін ашық білдірген жоқ. Ричард Макдональд сатып алу туралы біреумен сөйлескенде, ол өкінуге себеп жоқ екенін айтты. Крок 1948 жылы Макдональд ағайындары енгізген гамбургер дайындаудың "Speedee Service System" желілі жүйесін сақтап қалды. Ол барлық операцияларды стандарттастырып, әрбір гамбургердің барлық мейрамханаларда бірдей дәмі сезілуін қамтамасыз етті. Ол франчайзилерге тамақтың қалай дайындалуы, порция мөлшері, пісіру әдістері мен уақыты және қаптамасы туралы қатаң ережелер қойды. Сондай-ақ, Крок гамбургер котлеттеріне соялы толтырғыштарды қолдану сияқты шығындарды қысқарту шараларын қабылдамады. Бұл қатаң ережелер клиенттерге қызмет көрсету стандарттарына да қатысты, мысалы, тапсырысы дұрыс емес болған немесе тамақ күтуге бес минуттан астам уақыт кеткен клиенттерге ақша қайтарылды. Крок 1984 жылы қайтыс болған кезде Макдональдс АҚШ-та және басқа 31 елде және аумақта 7500 дүкенге ие болды. 1983 жылы оның барлық дүкендерінен түскен жалпы сатылымы 8 миллиард доллардан асты, ал оның жеке капиталы шамамен 600 миллион долларды құрады. Алайда, Крок 1974 жылы команданы 12 миллион долларға сатып алғанда сот процестеріне қатысты, команданы Сан-Диегода қалдырды. Кроктың командаға иелік еткен алғашқы жылы 1974 жылы Падрес 102 ойынды ұтырды, бірақ бір миллионнан астам көрермен жинады, сол дәуірдегі басты лигалардағы кассалық табыстың стандарты. Бұрынғы ең көп көрермен саны 1972 жылы 644 772 адамды құрады. 1979 жылы Кроктың болашақ бос агенттер Грейг Неттлс және Джо Морганға деген қызығушылығы комиссар Боуи Куннан 100 000 долларлық айыппұлға әкелді. Командаға көңілі толмаған Крок операцияны күйеуі Баллард Смитқа тапсырды. "Гамбургерлерде бейсболдан гөрі көбірек болашақ бар", - деді Крок. Оның қайтысынан кейін 1984 жылы Падрес Кроктың әріптерімен арнайы таңбаны тақты: RAK. Олар Чикаго Кабс командасына қарсы Ұлттық лиганың жеңімпазы атанды және 1984 жылғы әлем чемпионатына қатысты, бірақ олар Детройт Тайгерс командасына есе жіберді. Крок 1999 жылы Сан-Диего Падрес Даңқының алғашқы құрамының бір бөлігі ретінде қайтыс болғаннан кейін енгізілді.
After World War II, Kroc found employment as a milkshake mixer salesman for the foodservice equipment manufacturer Prince Castle. When Prince Castle mixers sales plummeted because of competition from lower priced Hamilton Beach products, Kroc was impressed by Richard and Maurice McDonald, who had purchased eight of his mixers for their restaurant in San Bernardino, California, and visited them in 1954. After finalizing a franchise agreement with the McDonald brothers, Kroc sent a letter to Walt Disney. They had met as ambulance attendant trainees in Old Greenwich, Connecticut during World War I. Kroc wrote, "I have very recently taken over the national franchise of the McDonald's system. I would like to inquire if there may be an opportunity for a McDonald's in your Disney Development". According to one account, Disney agreed but with a stipulation to increase the price of fries from ten cents to fifteen cents, allowing himself the profit. Kroc refused to gouge his loyal customers, leaving Disneyland to open without a McDonald's restaurant. Writer Eric Schlosser, writing in his book Fast Food Nation, believes that this is a doctored retelling of the transaction by some McDonald's marketing executives. Most probably, the proposal was returned without approval. Kroc has been credited with making a number of innovative changes in the food service franchise model. Chief among them was the sale of only single store franchises instead of selling larger, territorial franchises which was common in the industry at the time. Kroc recognized that the sale of exclusive licenses for large markets was the quickest way for a franchisor to make money, but he also saw in the practice a loss in the franchisor's ability to exert control over the course and direction of a chain's development. Above all else, and in keeping with contractual obligations with the McDonald brothers, Kroc wanted uniformity in service and quality among all of the McDonald's locations. Without the ability to influence franchisees, Kroc knew that it would be difficult to achieve that goal. By granting a franchisee the right to only one store location at a time, Kroc retained for the franchise some measure of control over the franchisee, or at least those desiring to someday own the rights to another store. Kroc became frustrated with the McDonald brothers' desire to maintain a small number of restaurants. The brothers also consistently told Kroc he could not make changes to things such as the original blueprint, but despite Kroc's pleas, the brothers never sent any formal letters that legally allowed the changes in the chain. In 1961, he bought the company for $2.7 million, calculated so as to ensure each brother received $1 million after taxes. Obtaining the funds for the buyout was difficult due to existing debt from expansion. However, Harry Sonneborn, whom Kroc referred to as his "financial wizard", was able to raise the required funds. At the closing, Kroc became annoyed that the brothers would not transfer to him the real estate and rights to the original San Bernardino location. The brothers had told Kroc they were giving the operation, property and all, to the founding employees. In his anger, Kroc later opened a new McDonald's restaurant near the original McDonald's, which had been renamed the Big M because the brothers had neglected to retain rights to the name. The Big M later closed. It is alleged that as part of the buyout Kroc promised, based on a handshake agreement, to continue the annual 1% royalty of the original agreement, but there is no evidence of this beyond a claim by a nephew of the McDonald brothers. Neither of the brothers publicly expressed disappointment over the deal. Speaking to someone about the buyout, Richard McDonald reportedly said that he had no regrets. Kroc maintained the assembly line "Speedee Service System" for hamburger preparation that was introduced by the McDonald brothers in 1948. He standardized operations, ensuring every burger would taste the same in every restaurant. He set strict rules for franchisees on how the food was to be made, portion sizes, cooking methods and times, and packaging. Kroc also rejected cost cutting measures like using soybean filler in the hamburger patties. These strict rules also were applied to customer service standards with such mandates that money be refunded to clients whose orders were not correct or to customers who had to wait more than five minutes for their food. By the time of Kroc's death in 1984, McDonald's had 7,500 outlets in the United States and in 31 other countries and territories. The total system wide sales of its restaurants were more than $8 billion in 1983, and his personal fortune amounted to some $600 million. However, the sale was tied up in lawsuits when Kroc purchased the team for $12 million, keeping the team in San Diego. In Kroc's first year of ownership in 1974, the Padres lost 102 games yet drew over one million in attendance, the standard of box office success in the major leagues during that era. Their previous most attendance was 644,772 in 1972. In 1979, Kroc's public interest in future free agent players Graig Nettles and Joe Morgan drew a $100,000 fine from Commissioner Bowie Kuhn. Frustrated with the team, he handed over operations of the team to his son in law, Ballard Smith. "There's more future in hamburgers than baseball," Kroc said. After his death, the Padres in 1984 wore a special patch with Kroc's initials: RAK. They won the NL pennant that year against his hometown team Chicago Cubs and played in the 1984 World Series, which they lost to the Detroit Tigers. Kroc was inducted posthumously as part of the inaugural class of the San Diego Padres Hall of Fame in 1999.
Жеке өмір
Крок қоры алкоголизм, қант диабеті, артрит және көп склероз сияқты әртүрлі медициналық жағдайларға қатысты зерттеулерді, емдеуді және білім беруді қолдады. Ол ең алдымен «Рональд Макдональд үйі»н құрумен танымал, бұл коммерциялық емес ұйым, ол балалары ем алып жатқан медициналық мекемелерге жақын тұратын ата-аналарға тегін баспана ұсынады. 1973 жылы Крок Америка жетістіктері академиясының «Алтын тақта» сыйлығын алды. Өмір бойы республикашыл болған Крок өзін-өзі қамтамасыз етуге берік сенді және үкіметтік әлеуметтік жәрдемақыны және «Жаңа келісімді» қатаң түрде сынады. Крок 1972 жылы Ричард Никсонның қайта сайлау науқанына 255 000 доллар сыйлады, және кейбір адамдар, әсіресе сенатор Харрисон Уильямс, оның осы сыйлықты Никсонды ең төменгі жалақы заңын ветолауға ықпал ету үшін жасады деп айыптады. Кроктың Этель Флемингке (1922–1961) және Джейн Доббинс Гринге (1963–1968) жасаған алғашқы екі некесі ажырасумен аяқталды. Оның үшінші әйелі, Джоан Крок, қайырымдылықпен айналысатын адам болды және Кроктың қайтысынан кейін қайырымдылық көмегін едәуір арттырды. Ол бейбітшілікті қамтамасыз ету және ядролық қаруды таратпау сияқты оны қызықтырған түрлі мәселелерге қаржылай көмек көрсетті. Сонымен қатар, ол елдің әлеуметтік жағынан қиын жағдайдағы аудандарындағы қоғамдық орталықтарға да қаржылай көмек көрсетті.
The Kroc Foundation supported research, treatment and education about various medical conditions, such as alcoholism, diabetes, arthritis and multiple sclerosis. It is best known for establishing the Ronald McDonald House, a nonprofit organization that provides free housing for parents close to medical facilities where their children are receiving treatment. In 1973, Kroc received the Golden Plate Award of the American Academy of Achievement. A lifelong Republican, Kroc believed firmly in self reliance and staunchly opposed government welfare and the New Deal. Kroc donated $255,000 to Richard Nixon's reelection campaign in 1972, and was controversially accused by some, notably Senator Harrison Williams, of making the donation to influence Nixon to veto a minimum wage bill making its way through Congress. Kroc's first two marriages to Ethel Fleming (1922–1961) and Jane Dobbins Green (1963–1968) ended in divorce. His third wife, Joan Kroc, was a philanthropist who significantly increased her charitable contributions after Kroc's death. She donated to a variety of causes that interested her, such as the promotion of peace and nuclear nonproliferation. In addition to that, she also donated to community centers serving socially deprived neighborhoods throughout the country.
Өлім
1980 жылы инсульт алғаннан кейін ол алкогольге тәуелділіктен емделу орталығына түсті. Төрт жыл өткен соң, 1984 жылдың 14 қаңтарында 81 жасында Калифорния штатының Сан-Диего қаласындағы ауруханада жүрек жеткіліксіздігінен қайтыс болды және Сан-Диегодағы Сорренто алқабындағы Эль Камино естелік саябағына жерленді. Крок 1977 жылы алғаш жарық көрген және 2016 жылы қайта басылған "Grinding It Out" кітабының авторы болды; бұл кітап Крок туралы деректі фильмнің негізі болды. Майкл Китон 2016 жылғы Джон Ли Хэнкоктың "Тұңғыш" фильмінде Крок рөлін сомдады. Фильм Кроктің франшизаны дамытуы, бүкіл ел бойынша кеңейтуі және соңында Макдональдстің иелігіне өтуі туралы баяндады, сонымен қатар Макдональд бауырларына қатысты оның әрекеттеріне сынды көзқарас ұсынды. Крок History арнасының "Американы құраған тағамдар" деректік фильмінің сериясында көрсетілген. Крок Тим Харфордтың BBC World Service радиошоуындағы "Заманауи экономиканы жасаған 50 нәрсе" атты эпизодта "Фастфуд франшизасы" тақырыбында пайда болды, онда оның франчайзи моделінің жылдам тамақ индустриясына тигізген әсері көрсетілген.
In 1980, following a stroke, he entered an alcohol rehabilitation facility. He died four years later of heart failure at a hospital in San Diego, California on January 14, 1984, at the age of 81 and was buried at the El Camino Memorial Park in Sorrento Valley, San Diego. Kroc co authored the book Grinding It Out, first published in 1977 and reissued in 2016; it served as the basis for a biographical movie about Kroc. Michael Keaton portrayed Kroc in the 2016 John Lee Hancock film The Founder. The film's depiction of Kroc's franchise development, nationwide expansion, and ultimate acquisition of McDonald's, offered a critical view of his treatment of the founding McDonald brothers. Kroc is featured in the documentary series The Food That Built America on the History channel. Kroc is featured in Tim Harford's BBC World Service radio show 50 Things That Made the Modern Economy in the episode, "Fast food franchise", which depicts the boom that his franchisee model provided for the fast food industry.