Жылдам тамақтандыру түрлері

Кіріспе

Ресторан түрі

Жылдам тамақтандыру рестораны, сонымен қатар сала ішінде жылдам қызмет көрсету рестораны (QSR) деп белгілі, – жылдам тамақ тағамын ұсынатын және минималды үстелге қызмет көрсетуге ие нақты ресторан түрі. Жылдам тамақтандыру ресторанында ұсынылатын тағамдар әдетте "ет пен тәтті диетаның" бөлігі болып табылады, шектеулі мәзірден ұсынылады, алдын ала көп мөлшерде пісіріліп, ыстық күйде сақталады, дайындалып, тапсырыс бойынша қапталады және көбінесе алып кетуге қолжетімді, бірақ отыру орындары да болуы мүмкін. Жылдам тамақтандыру ресторандары әдетте стандартталған ингредиенттермен және/немесе жартылай дайын тағамдармен және әрбір ресторанды бақыланатын жеткізу арналары арқылы қамтамасыз ететін ресторандар тізбегінің немесе франшиза операциясының бөлігі болып табылады. "Жылдам тамақ" термині 1951 жылы Merriam–Webster сөздігінде мойындалды. Шынында, жылдам тамақтандыру ресторандары 1921 жылы White Castle-мен АҚШ-та пайда болды. Сенімсіз дереккөз: date=February 2012 Бүгінде американдықтар құрған McDonald's (1940 ж. құрылған) және KFC (1952 ж. құрылған) әлем бойынша филиалдары бар көпұлтты корпорациялар. Жылдам тамақтандыру рестораны тұжырымдамасының нұсқаларына жылдам тамақтану ресторандары және тамақ тасымалдау көліктері жатады. Жылдам тамақтану ресторандары жылдам тамақтандыру ресторанындағы есепке қызмет көрсету және дәстүрлі үстелге қызмет көрсету рестораны арасындағы гибрид ұсына отырып, жоғары отыру коэффициенттеріне ие. Тамақ тасымалдау көліктері (сонымен қатар тамақ фургондары деп те аталады) көбінесе жұмыс орындарының жанында тұрақтап, фабрика жұмысшылары арасында танымал.

Тарих

1896 жылы Берлиннің Лейпциг көшесінде алғашқы өзін-өзі қызмет көрсететін мейрамхана ("Stollwerck Automatenrestaurant") ашылды.

Америка Құрама Штаттары

Кейбіреулер АҚШ-тағы фаст-фудтың қазіргі тарихын 1912 жылдың 7 шілдесіне, Нью-Йоркте Automat деп аталатын фаст-фуд мейрамханасының ашылуымен байланыстырады. Automat – дайындалған тағамдары шағын шыны терезелер мен монетамен жұмыс істейтін ойыстардың артында орналасқан асхана болды. Джозеф Хорн мен Фрэнк Хардарт 1902 жылы Филадельфияда алғашқы Horn & Hardart Automat-ын ашқан, бірақ олардың Бродвей мен 13-ші көшедегі, Нью-Йорк қаласындағы "Автоматы" сенсация туғызды. Сұранысқа жауап беру үшін ел бойынша көптеген Automat мейрамханалары салынды. Automat-тар 1920-1930 жылдары өте танымал болды. Компания "Анаға аз жұмыс" деген ұранымен "қаппен алып кету" ұғымын да кеңінен танытты. Көптеген тарихшылар американдық White Castle компаниясы 1916 жылы Канзас штатының Вичита қаласында тамақ сату орындарымен басталып, 1921 жылы құрылған алғашқы фаст-фуд мекемесі болды деп келіседі. Олар бастапқыда гамбургерлерді бес центтен сатқан және көптеген бәсекелестер мен ұқсатушыларды пайда еткен. Алайда, White Castle фаст-фуд гамбургерлерін өндіру, сыртқы түрі мен жұмысын стандарттауға алғашқы маңызды күш салғаны анық. Уильям Инграм мен Уолтер Андерсонның White Castle System компаниясы алғашқы фаст-фуд өнімдерін жеткізу тізбегін құрып, өздерінің мейрамханаларына ет, нан, қағаз өнімдері және басқа да керек-жарақтарды жеткізді. Олар көп штаттық гамбургерлер мейрамханалар тізбегінің тұжырымдамасын алға жылжытты, мейрамханалардың сыртқы көрінісі мен құрылысын стандарттады және тізбектің жиналмалы мейрамхана ғимараттарын өндіріп, салған құрылыс бөлімін де дамытты. McDonald's Speedee қызмет жүйесі және кейіннен Ray Kroc-тың McDonald's мекемелері мен Гамбургер университеті 1923 және 1932 жылдар аралығында White Castle-дің қалыптастырған қағидалары, жүйелері мен тәжірибелеріне негізделген. "Фаст-фуд" терминімен көпшілік байланыстыратын гамбургерлік мейрамхананы Нью-Гэмпширдің Нашуа қаласынан шыққан екі ағайынды, Ричард пен Морис Макдональд 1940 жылы Сан-Бернардино қаласында барбекю драйв-ині ашты. Олардың табысының басым бөлігі гамбургерлерден түсетінін білгеннен кейін, ағайындар үш айға мейрамхананы жауып, 1948 жылы оны қайтадан ашып, гамбургерлер, картоп фри, коктейльдер, кофе және Coca-Cola-дан тұратын қарапайым мәзірді бір рет қолданылатын қағаз орамасында ұсынды. Нәтижесінде олар клиенттердің тапсырысын күтпей, гамбургерлер мен картоп фриді үнемі шығара алды және оларды дереу бере алды; гамбургерлер 15 цент тұрады, бұл әдеттегі тамақтану орнының бағасынан екі есе арзан. Олардың "Speedee Service System" деп атаған жеңілдетілген өндіріс әдісі Генри Фордтың өндіріс желісіндегі жаңалықтарының әсерінен пайда болды. 1954 жылы Макдональд ағайындарының стенді мейрамхана жабдықтарын өндіруші Prince Castle компаниясының ең үлкен сүт шайқағыш машиналарын сатып алушысы болды. Prince Castle сатушысы Рей Крок Калифорнияға барып, компанияның сол кездегі көптеген мейрамханаларда кездесетін бір немесе екіге қарағанда, неліктен онға жуық бірлікті сатып алғанын анықтады. Макдональдс тұжырымдамасының табысына қызығушылық танытқан Крок ағайындармен франчайзинг келісімшартына қол қойып, Иллинойста Макдональдс мейрамханаларын аша бастады. 1961 жылы Крок ағайындарды сатып алып, қазіргі заманғы Макдональдс корпорациясын құрды. Оның бизнес-жоспарының маңызды бөлігі – тамақ қауіпсіздігі мәселелерін білетін америкалықтардың өсіп келе жатқан топтарына өзінің мейрамханаларының тазалығын насихаттау болды. Тазалыққа деген ықыласының бір бөлігі ретінде Крок өзінің Des Plaines, Illinois сауда орнын тазалауға жиі қатысып, қоқыс контейнерлерін сумен шайып, цементтің үстінен желімді сызып тастады. Кроктың қосымша тұжырымдамасы – үлкен шыны қабаттары, бұл клиенттерге азық-түлік дайындау процесін көруге мүмкіндік берді, бұл әлі күнге дейін Krispy Kreme сияқты тізбектерде кездеседі. Таза атмосфера Кроктың үлкен жоспарының бір бөлігі ғана болды, ол Макдоналдсты басқа бәсекелестерден бөліп, олардың үлкен табысына себеп болды. Крок өзінің мейрамханаларын қала маңындағы отбасыларға тартымды етуді көздеді. Кроктың ақырында Макдональдс корпорациясы болып табылатынды ойлап тапқан кезде, Флорида штатының Маями қаласындағы екі бизнесмен Джеймс Макламор мен Дэвид Эджертон, қазір халықаралық фаст-фуд мекемелерінің тізбегі Burger King-тің алдыңғы сатысын ашты. Макламор Макдональд ағайындарына тиесілі алғашқы Макдональдс гамбургер стендіне барды; олардың инновациялық құрастыру желісіне негізделген өндіріс жүйесінің әлеуетін сезіну, ол өзінің ұқсас операциясын ашуды шешті. Екі серік ақырында Флорида штатының Джексонвилле қаласындағы Insta Burger King компаниясына инвестиция салуға шешім қабылдады. 1953 жылы ашылған тізбектің негіз қалаушылары және иелері Киит Г. Крамер және оның әйелінің туысы Мэтью Бернс, өздерінің алғашқы дүкендерін Insta Broiler деп белгілі бір құрылғының айналасында ашты. Insta Broiler пеші гамбургерлерді пісіруде соншалықты табысқа жетті, олар өздерінің барлық франшизаларына осы құрылғыны орнатуды талап етті. Фаст-фуд мейрамханаларының көпшілігінде клиенттер тамақты ішінде жей алатын орын бар болғанымен, тапсырыстар алып кетуге арналған, ал дәстүрлі үстелге қызмет көрсету сирек кездеседі. Тапсырыстар әдетте кең есептегіште қабылданып, төленеді, ал клиент тағамға арналған науа немесе контейнерді күтіп тұрады. "Драйв-труд" қызметі клиенттерге көліктерінен тамаққа тапсырыс беруге және алуға мүмкіндік береді. Фаст-фуд бастапқыда "жолға" жеуге арналған және көбінесе дәстүрлі ас-су құралдары қажет болмайды және саусақпен жеуге ыңғайлы. Фаст-фуд мекемелерінің танымал мәзірлік тағамдарына балық және картоп фри, сэндвичтер, пита, гамбургерлер, қуырылған тауық, картоп фри, тауық наггеттері, такос, пицца және мұзқаймақ жатады, бірақ көптеген фаст-фуд мейрамханалары сондай-ақ шили, картоп пюресі және салат сияқты "баяу" тағамдарды ұсынады.

Some trace the modern history of fast food in the United States to 7 July 1912, with the opening of a fast food restaurant called the Automat in New York. The Automat was a cafeteria with its prepared foods behind small glass windows and coin operated slots. Joseph Horn and Frank Hardart had already opened the first Horn & Hardart Automat in Philadelphia in 1902, but their "Automat" at Broadway and 13th Street, in New York City, created a sensation. Numerous Automat restaurants were built around the country to deal with the demand. Automats remained extremely popular throughout the 1920s and 1930s. The company also popularized the notion of "take out" food, with their slogan "Less work for Mother". Most historians agree that the American company White Castle was the first fast food outlet, starting in Wichita, Kansas in 1916 with food stands and founding in 1921, selling hamburgers for five cents apiece from its inception and spawning numerous competitors and emulators. What is certain, however, is that White Castle made the first significant effort to standardize the food production in, look of, and operation of fast food hamburger restaurants. William Ingram's and Walter Anderson's White Castle System created the first fast food supply chain to provide meat, buns, paper goods, and other supplies to their restaurants, pioneered the concept of the multi state hamburger restaurant chain, standardized the look and construction of the restaurants themselves, and even developed a construction division that manufactured and built the chain's prefabricated restaurant buildings. The McDonald's Speedee Service System and, much later, Ray Kroc's McDonald's outlets and Hamburger University all built on principles, systems and practices that White Castle had already established between 1923 and 1932. The hamburger restaurant most associated by the public with the term "fast food" was created by two brothers originally from Nashua, New Hampshire. Richard and Maurice McDonald opened a barbecue drive in in 1940 in the city of San Bernardino, California. After discovering that most of their profits came from hamburgers, the brothers closed their restaurant for three months and reopened it in 1948 as a walk up stand offering a simple menu of hamburgers, french fries, shakes, coffee, and Coca Cola, served in disposable paper wrapping. As a result, they could produce hamburgers and fries constantly, without waiting for customer orders, and could serve them immediately; hamburgers cost 15 cents, about half the price at a typical diner. Their streamlined production method, which they named the "Speedee Service System" was influenced by the production line innovations of Henry Ford. By 1954, The McDonald brothers' stand was restaurant equipment manufacturer Prince Castle's biggest purchaser of milkshake blending machines. Prince Castle salesman Ray Kroc traveled to California to discover why the company had purchased almost a dozen of the units as opposed to the normal one or two found in most restaurants of the time. Enticed by the success of the McDonald's concept, Kroc signed a franchise agreement with the brothers and began opening McDonald's restaurants in Illinois. By 1961, Kroc had bought out the brothers and created what is now the modern McDonald's Corporation. One of the major parts of his business plan was to promote cleanliness of his restaurants to growing groups of Americans that had become aware of food safety issues. As part of his commitment to cleanliness, Kroc often took part in cleaning his own Des Plaines, Illinois outlet by hosing down the garbage cans and scraping gum off the cement. Another concept Kroc added was great swaths of glass which enabled the customer to view the food preparation, a practice still found in chains such as Krispy Kreme. A clean atmosphere was only part of Kroc's grander plan which separated McDonald's from the rest of the competition and attributes to their great success. Kroc envisioned making his restaurants appeal to suburban families. At roughly the same time as Kroc was conceiving what eventually became McDonald's Corporation, two Miami, Florida businessmen, James McLamore and David Edgerton, opened a franchise of the predecessor to what is now the international fast food restaurant chain Burger King. McLamore had visited the original McDonald's hamburger stand belonging to the McDonald brothers; sensing potential in their innovative assembly line–based production system, he decided he wanted to open a similar operation of his own. The two partners eventually decided to invest their money in Jacksonville, Florida based Insta Burger King. Originally opened in 1953, the founders and owners of the chain, Kieth G. Kramer and his wife's uncle Matthew Burns, opened their first stores around a piece of equipment known as the Insta Broiler. The Insta Broiler oven proved so successful at cooking burgers, they required all of their franchises to carry the device. While fast food restaurants usually have a seating area in which customers can eat the food on the premises, orders are designed to be taken away, and traditional table service is rare. Orders are generally taken and paid for at a wide counter, with the customer waiting by the counter for a tray or container for their food. A "drive through" service can allow customers to order and pick up food from their cars. Nearly from its inception, fast food has been designed to be eaten "on the go" and often does not require traditional cutlery and is eaten as a finger food. Common menu items at fast food outlets include fish and chips, sandwiches, pitas, hamburgers, fried chicken, french fries, chicken nuggets, tacos, pizza, and ice cream, although many fast food restaurants offer "slower" foods like chili, mashed potatoes, and salads.

Ас мәзірі

Қазіргі заманғы коммерциялық жылдам тағам (фаст-фуд) жоғары деңгейде өңделген және үлкен көлемде, стандартталған пісіру және өндіру әдістері мен жабдықтарын қолдана отырып, көптеген ингредиенттерден дайындалады. Ол әдетте картондарда, қаптарда немесе пластик орамада жылдам қызмет көрсетеді, бұл өнімді жылдам анықтауға және санауға мүмкіндік береді, сонымен қатар ұзақ сақтауға, бактериялардың таралуын болдырмауға және тапсырысты орындауды жеңілдетуге көмектеседі. Көптеген жылдам тағам мекемелеріндегі мәзір тағамдары әдетте орталық жабдықтау орындарында дайындалған өңделген ингредиенттерден жасалады, содан кейін олар жеке дүкендерге жөнелтіледі, онда олар пісіріледі (әдетте гриль, микротолқынды пеш немесе қуыру арқылы) немесе қысқа мерзім ішінде жиналады – алдағы тапсырыстарға дайындалу үшін («қоймаға») немесе нақты тапсырыстарға жауап ретінде («тапсырыс бойынша»). Стандартты жұмыс процедураларын сақтап, алдын ала пісірілген өнімдердің жаңалығы үнемі тексеріледі және егер сақтау мерзімі шектен шықса, олар жойылады. Бұл процесс өнімнің сапасының тұрақтылығын қамтамасыз етеді және тапсырысты клиентке жылдам жеткізудің, сондай-ақ жеке дүкендердегі еңбек және жабдық шығындарын азайтудың кілті болып табылады. Дәмге, жылдамдыққа, өнім қауіпсіздігіне, біркелкілікке және төмен бағаға коммерциялық басымдық берілуіне байланысты, жылдам тағам өнімдері анықталған дәм, хош иіс, текстура және «ауыз сезімі» үшін жасалады, сонымен қатар дайындау және тапсырысты орындау кезінде жаңалықты сақтау және өңдеу шығындарын бақылау үшін арнайы құрастырылған ингредиенттер қолданылады. Бұл үшін жоғары деңгейде тамақ инженериясы қажет. Қосымша заттардың, соның ішінде тұз, қант, хош иістендіргіштер мен консерванттардың қолданылуы және өңдеу әдістері аяқталған өнімнің тамақтану құндылығын шектеуі мүмкін.

Бағалы тамақ

Құнды ұсыныс – бұл жеке-жеке сатып алынғандағы құнынан арзанға бірге ұсынылатын мәзір тағамдарының жиынтығы. Әдетте, құнды ұсынысқа гамбургер, картоп фри және сусын кіреді – немесе тізбеге байланысты комбо. Шапшаң тағам қызметі көрсететін орындардағы құнды ұсыныстар, тауарларды жинақтау, қызмет көлемін арттыру және бағалық саясатты қолдану үшін қолданылатын сауда тактикасы болып табылады. Көбінесе оларды үлкенрек порцияға және сусынға аз қосымша төлеммен жаңартуға болады. "Ұсыныс" сатып алу бағасының орнына жеке тағамдарға жасалған "жеңілдік" сезімі де тұрақты клиенттерді тарту маркетингінің қағидаларымен үйлеседі.

Технология

Жедел қызмет көрсетуді мүмкін ету және дәлдік пен қауіпсіздікті қамтамасыз ету үшін көптеген фаст-фуд мекемелері қонақжайлық сату нүктелері жүйесін енгізді. Бұл ас үй қызметкерлеріне алдыңғы кассада немесе машина арқылы берілген тапсырыстарды нақты уақытта көруге мүмкіндік береді. Сымсыз жүйелер кассирлер мен аспазшыларға машина арқылы берілген тапсырыстарды қабылдауға мүмкіндік береді. Машина және жаяу жүргіншілерге арналған конфигурациялар тапсырысты бір кассадан қабылдауға және екінші кассада төлеуге мүмкіндік береді. Қазіргі заманғы сату нүктелері жүйелері әртүрлі бағдарламалық қамтамасыздарды қолдана отырып, компьютерлік желілерде жұмыс істей алады. Сату туралы жазбалар жасалуы мүмкін, ал корпоративтік кеңселерге, менеджерлерге, техникалық қолдау көрсетушілерге және басқа да уәкілетті тұлғаларға компьютерлік есептерге қашықтан қол жеткізуге рұқсат етіледі. Азық-түлік желілері тамақ жабдықтарын өндірушілермен бірлесіп, арнайы мейрамхана жабдықтарын жобалайды, олардың дизайнында көбінесе жылу сенсорлары, таймерлер және басқа да электрондық басқару элементтері қолданылады. Мейрамхананың ас үйін жылдам визуализациялау және компьютерлік көмекпен жобалау сияқты бірлескен жобалау әдістері қазір мейрамхананың жұмыс және тауарлық талаптарына сәйкес жабдықтардың техникалық сипаттамаларын анықтау үшін қолданылады.

Тұтынушы шығыстары

АҚШ-та тұтынушылар 2000 жылы шамамен 110 миллиард доллар фаст-фудқа жұмсады (1970 жылы 6 миллиард доллардан артты). Ұлттық мейрамханалар қауымдастығы АҚШ-тағы фаст-фуд ресторандарының 2006 жылы 142 миллиард долларлық сату көлеміне жетеді деп болжайды, бұл 2005 жылғы көрсеткіштен 5% жоғары. Салыстыру үшін, тамақ өнеркәсібінің толық қызмет көрсететін мейрамхана сегменті 173 миллиард долларлық сатудан түсім табуды күтуде. Фаст-фуд нарықтық үлесін «жылдам және сапалы» деп аталатын мейрамханаларға жоғалтып жатыр, олар неғұрлым байыпты және қымбат тағамдар ұсынады.

Үлкен халықаралық брендтер

McDonald's, жылдам тамақ өндіруші, 1955 жылы АҚШ-та алғашқы франчайзингтік мейрамханасын ашты (Ұлыбританияда – 1974 жылы). Ол қаржылық өсім, бренд танымалдығы және бүкіл әлемдік кеңею тұрғысынан керемет табысқа жеткен кәсіпорынға айналды. Макдональд ағайындарынан франчайзинг лицензиясын сатып алған Рей Крок, стандарттауға баса назар аударған жаңа тәсілдерді енгізді. Ол барлық сауда нүктелерінде бірдей болатын, біркелкі өнімдерді ұсынып, сатуды арттырды. Крок сондай-ақ тамақ өнімдерінің құнын барынша төмендетуге ұмтылды, нәтижесінде McDonald's корпорациясының үлкен көлемін пайдаланып, жеткізушілерді осы қағидаға сәйкес жұмыс істеуге мәжбүрледі. Басқа да белгілі халықаралық жылдам тамақ компанияларының қатарында әлемдегі екінші гамбургер желісі – Burger King бар, ол өзінің жекелендірілген мәзір ұсыныстарын (қалағандай дайындау) насихаттауымен танымал. Тағы бір халықаралық жылдам тамақ желісі – KFC, ол тауықтан жасалған өнімдерді сатады және Қытай Халық Республикасындағы №1 жылдам тамақ компаниясы болып табылады.

Франчайзинг

Жылдам тамақ желісінің рестораны әдетте жылдам тамақ желісінің бас компаниясына немесе франчайзиге – компанияның тауар белгісі мен сауда атауын пайдалану құқығын алған тәуелсіз тарапқа тиесілі болады. Екінші жағдайда, франчайзи мен бас компания арасында келісімшарт жасалады, онда франчайзи әдетте ай сайынғы сатудан тұрақты пайызбен қатар бастапқы, белгілі бір мөлшердегі жарна төлеуге міндетті болады. Франчайзи ресторанды ашқаннан кейін күнделікті жұмысты қадағалайды және дүкеннің басқарушысы ретінде әрекет етеді. Келісімшарт мерзімі біткеннен кейін бас компания «келісімшартты жаңаруға, франшизаны басқа франчайзиге сатуға немесе ресторанды өзі басқаруға» құқылы. Көптеген жылдам тамақ желілерінде франчайзилік мекемелердің саны, компанияға тиесілі мекемелерден асып түседі. Жылдам тамақ желілері тұтынушыларына сенімділік сезімін ұстату үшін барлық ресторандарындағы ішкі операциялар мен бренд имиджінің тұрақтылығы мен біркелкілігіне сүйенеді. Осы сенімділік сезімі, жағымды клиенттік тәжірибемен қосылғанда, тұтынушыларды компанияға сенім артуға итермелейді. Бұл сенім сезімі клиенттердің адалдығын арттырады, бұл компанияға тұрақты табыс көзін құрайды. Адамға тамақтануға әртүрлі мейрамханалар ұсынылғанда, оған беймәлім нәрсеге барудың орнына, таныс нәрсені таңдау оңайырақ. Тұрақтылықтың маңыздылығын ескере отырып, көптеген компаниялар әртүрлі мекемелердегі жұмысты біріктіретін стандарттарды белгілейді. Бас компаниялар көбінесе франчайзилік мекемелердің жұмысы компания стандарттарына сәйкес келетінін қамтамасыз ету үшін өңірлік өкілдерге сенеді. Алайда, жылдам тамақ желісінің мекемелерінің саны неғұрлым көп болса, бас компания үшін осы стандарттардың сақталуын бақылау соғұрлым қиын. Сонымен қатар, франчайзиді компания стандарттарын бұзғаны үшін жұмыстан босату, сол себеппен қызметкерді босатудан әлдеқайда қымбат. Осыған байланысты, бас компаниялар франчайзидің бұзушылықтарын көбінесе жеңілдетілген тәсілмен қарастырады. Кейде франчайзиге жергілікті тұтынушылардың қажеттіліктерін қанағаттандыру үшін мейрамхананың/дүкеннің жұмыс істеу жолын өзгерту қажет болады. Шамбаргерді енгізудің себебі кездейсоқ емес, 1989 жылы жасалған зерттеуде әлемдегі шамбаргерді тұтыну бойынша «Жапония көшбасшылық позицияда» екені көрсетілген. 2010 жылдың наурыз айында Taco Bell Үндістанда алғашқы мейрамханасын ашты. Үндістанның дхармикалық сенімдеріне байланысты сиыр етін жемеу – мәдени норма болып саналады, сондықтан Taco Bell барлық сиыр етін тауық етімен ауыстыру арқылы мәзірін үнді мәдениетінің диеталық ерекшеліктеріне бейімдеуге мәжбүр болды. Сол сияқты, елде вегетариандық кең таралғандықтан, мәзірге толығымен етсіз тағамдар да енгізілді.

A fast food chain restaurant is generally owned either by the parent company of the fast food chain or a franchisee – an independent party given the right to use the company's trademark and trade name. In the latter case, a contract is made between the franchisee and the parent company, typically requiring the franchisee to pay an initial, fixed fee in addition to a continual percentage of monthly sales. Upon opening for business, the franchisee oversees the day to day operations of the restaurant and acts as a manager of the store. Once the contract expires, the parent company may choose to "renew the contract, sell the franchise to another franchisee, or operate the restaurant itself." In most fast food chains, the number of franchised locations exceeds the number of company owned locations. Fast food chains rely on consistency and uniformity, in internal operations and brand image, across all of their restaurant locations in order to convey a sense of reliability to their customers. This sense of reliability coupled with a positive customer experience brings customers to place trust in the company. This sense of trust leads to increased customer loyalty which gives the company a source of recurring business. When a person is presented with a choice of different restaurants to eat at, it is much easier for them to stick with what they know, rather than to take a gamble and dive into the unknown. Due to the importance of consistency, most companies set standards unifying their various restaurant locations with a set of common rules and regulations. Parent companies often rely on field representatives to ensure that the practices of franchised locations are consistent with the company's standards. However, the more locations a fast food chain has, the harder it is for the parent company to guarantee that these standards are being followed. Moreover, it is much more expensive to discharge a franchisee for noncompliance with company standards, than it is to discharge an employee for that same reason. As a consequence, parent companies tend to deal with franchisee violations in a more relaxed manner. Sometimes it is necessary for a franchisee to modify the way the restaurant/store runs to meet the needs of local customers. The choice to introduce a shrimp burger was no coincidence, as a 1989 study stated that world consumption of shrimp was "led by Japan." In March 2010, Taco Bell opened their first restaurant in India. Because non consumption of beef is a cultural norm in light of India's Dharmic beliefs, Taco Bell had to tailor its menu to the dietary distinctions of Indian culture by replacing all of the beef with chicken. By the same token, completely meatless options were introduced to the menu due to the prevalence of vegetarianism throughout the country.

Елдер

Көпұлттық корпорациялар әдетте жергілікті талғамға қарай мәзірлерін өзгертеді, ал шетелдегі көптеген филиалдар жергілікті франчайзилерге тиесілі. Мысалы, Үндістандағы McDonald's бургерлеріне сиыр және шошқа етінің орнына тауық және панир қолданады, себебі индуизм дәстүрі бойынша сиыр етін жеуге тыйым салынған. Израильдегі кейбір McDonald's мейрамханалары кошер болып табылады және еврейлердің Шаббатын сақтайды; Аргентинада да кошер McDonald's бар. Мысыр, Индонезия, Марокко, Сауд Арабиясы, Малайзия, Пәкістан және Сингапурдағы барлық тағамдар халал.

Солтүстік Америка

Көптеген жылдам тағам мекемелерінің жергілікті және аймақтық тамырлары бар, мысалы, АҚШ-тың Орта Батысындағы White Castle, Hardee's (CKE Ресторандарына тиесілі, сондай-ақ Carl's Jr. иесі, оның мекемелері негізінен АҚШ-тың Батыс жағалауында орналасқан); Krystal, Bojangles' Famous Chicken 'n Biscuits, Cook Out және Zaxby's мейрамханалары Американдық Оңтүстік-Шығыста; Луизианада және басқа да Оңтүстік штаттарында Raising Cane's; Мичиган мен Висконсинде Hot 'n Now; In-N-Out Burger (Калифорния, Аризона, Невада, Юта және Техаста, Орегонның бірнеше орны бар) және Оңтүстік Калифорниядағы Original Tommy's желілері; Сиэтл, Вашингтондағы Dick's Drive-In және Юта мен басқа Батыс штаттарындағы Arctic Circle; Флинт, Мичиган маңындағы Halo Burger және Портленд, Орегон аймағындағы Burgerville. Сонымен қатар, Whataburger – Америка Оңтүстігінде танымал бургер желісі, ал Jack in the Box Батыс және Оңтүстікте орналасқан. Канадалық пицца желілері Topper's Pizza және Pizza Pizza негізінен Онтариода орналасқан. Country Style кофе желісі тек Онтариода жұмыс істейді және танымал кофе және пончик желісі Tim Hortons-пен бәсекелеседі. Maid Rite мейрамханасы – АҚШ-тағы ең көне жылдам тағам мекемелерінің бірі. 1926 жылы құрылған, олардың маманы – жұмсақ еттен жасалған гамбургер. Maid Rite-ты негізінен Айова, Миннесота, Иллинойс және Миссури штаттарында табуға болады. Солтүстік Америкадағы басым халықаралық брендтерге McDonald's, Burger King және Wendy's (АҚШ-тағы үшінші орындағы бургер желісі), New England негізді Dunkin' Donuts, Оклахома-Ситиден шыққан автомобильге арналған Sonic Drive-Ins, Сиэтлде туған кофеге негізделген жылдам тағам сусындары корпорациясы Starbucks, және Yum! Brands конгломератының бөлігі болып табылатын KFC және Taco Bell, сондай-ақ үйге жылдам жеткізілуді танымал еткен пицца желісі Domino's Pizza кіреді. Subway өздерінің сандвичтерімен танымал және мұндай тағамдарды ұсынатын ең ірі мейрамханалар желісі болып табылады. Денвердегі Quiznos – жылдам өсіп келе жатқан тағы бір сандвич желісі, бірақ 6000-нан астам орны бар болса да, ол Subway-дің 34000 орнынан әлдеқайда артта қалып отыр. Басқа кішігірім сандвич дүкендеріне Blimpie, Jersey Mike's Subs, Mr. Goodcents, Jimmy John's, Potbelly Sandwich Shop, Penn Station және Firehouse кіреді. A&W Restaurants бастапқыда АҚШ және Канаданың жылдам тағам бренді болды, бірақ қазіргі уақытта ол бірнеше елдегі халықаралық жылдам тағам корпорациясы болып табылады. Канададағы жылдам тағам желілерінің көпшілігі американдықтарға тиесілі немесе бастапқыда американдықтарға тиесілі болған, бірақ содан бері Канадалық басқару/штаб-пәтерлерін құрған, мысалы Panera Bread, Chipotle Mexican Grill, Five Guys және Carl's Jr. Әдетте, бұл АҚШ-тың Канадаға кеңейіп жатқан жылдам тағам желілерінің жағдайы болса да, Tim Hortons сияқты Канадалық желілер АҚШ-тың 22 штатына кеңейді, бірақ Нью-Йорк және Мичиган сияқты шекаралық штаттарда көбірек кездеседі. Tim Hortons Солтүстік Америкадан тыс елдерге де кеңінен таралуда. Pita Pit франшизасы Канадада пайда болды және АҚШ пен басқа елдерге тарады. Canadian Extreme Pita франшизасы Канаданың ірі қалаларында аз майлы және тұзды пита сандвичтерін сатады. Manchu Wok сияқты басқа да Канадалық жылдам тағам желілері Солтүстік Америка стиліндегі азиялық тағамдарды ұсынады; бұл компания негізінен Канада мен АҚШ-та орналасқан, басқа континенттердегі АҚШ әскери базаларында да сауда орындары бар. Harvey's – Канаданың барлық провинцияларында кездесетін жалғыз бургер желісі.

Many fast food operations have more local and regional roots, such as White Castle in the Midwest United States, along with Hardee's (owned by CKE Restaurants, which also owns Carl's Jr., whose locations are primarily on the United States West Coast); Krystal, Bojangles' Famous Chicken 'n Biscuits, Cook Out, and Zaxby's restaurants in the American Southeast; Raising Cane's in Louisiana and other mostly Southern states; Hot 'n Now in Michigan and Wisconsin; In N Out Burger (in California, Arizona, Nevada, Utah, and Texas, with a few locations in Oregon) and Original Tommy's chains in Southern California; Dick's Drive In in Seattle, Washington and Arctic Circle in Utah and other western states; Halo Burger around Flint, Michigan and Burgerville in the Portland, Oregon area. Also, Whataburger is a popular burger chain in the American South, and Jack in the Box is located in the West and South. Canada pizza chains Topper's Pizza and Pizza Pizza are primarily located in Ontario. Coffee chain Country Style operates only in Ontario, and competes with the famous coffee and donut chain Tim Hortons. Maid Rite restaurant is one of the oldest chain fast food restaurants in the United States. Founded in 1926, their specialty is a loose meat hamburger. Maid Rites can be found in the midwest mainly Iowa, Minnesota, Illinois, and Missouri. International brands dominant in North America include McDonald's, Burger King and Wendy's, the number three burger chain in the USA; Dunkin' Donuts, a New England–based chain; automobile oriented Sonic Drive In's from Oklahoma City; Starbucks, Seattle born coffee based fast food beverage corporation; KFC and Taco Bell, which are both part of the largest restaurant conglomerate in the world, Yum! Brands; and Domino's Pizza, a pizza chain known for popularizing home delivery of fast food. Subway is known for their sub sandwiches and are the largest restaurant chain to serve such food items. Quiznos a Denver based sub shop is another fast growing sub chain, yet with over 6,000 locations it is still far behind Subway's 34,000 locations. Other smaller sub shops include Blimpie, Jersey Mike's Subs, Mr. Goodcents, Jimmy John's, Potbelly Sandwich Shop, Penn Station, and Firehouse. A&W Restaurants was originally a United States and Canada fast food brand, but it is currently an International fast food corporation in several countries. In Canada the majority of fast food chains are American owned or were originally American owned but have since set up a Canadian management/headquarters locations such as Panera Bread, Chipotle Mexican Grill, Five Guys, and Carl's Jr. Although the case is usually American fast food chains expanding into Canada, Canadian chains such as Tim Hortons have expanded into 22 states in the United States, but are more prominent in border states such as New York and Michigan. Tim Hortons has started to expand to other countries outside of North America. The Pita Pit franchise originated in Canada and has expanded to the United States and other Countries. The Canadian Extreme Pita franchise sells low fat and salt pita sandwiches with stores in the larger Canadian cities. Other Canadian fast food chains such as Manchu Wok serve North American style Asian foods; this company is located mainly in Canada and the US, with other outlets on US military bases on other continents. Harvey's is a Canadian only burger restaurant chain, present in every province.

Австралия

Австралиядағы жылдам тамақ нарығы 1968 жылы бірнеше американдық франшизалардың ашылуымен басталды, оның ішінде McDonald's және KFC. 1970 жылдың сәуір айында Pizza Hut, ал одан кейін Burger King енгізілді. Алайда, Burger King нарығы бұл атаудың Аделаида қаласындағы бір тамақ дүкенінің тіркелген тауар таңбасы екенін анықтады. Осылайша, Burger King австралиялық нарығы басқа атау таңдауға мәжбүр болды және Hungry Jack's брендін таңдады. Осыған дейін Австралияның жылдам тамақ нарығы негізінен жеке меншіктегі тамақ беру орындарынан тұрды.

Жаңа Зеландия

Жаңа Зеландияда фаст-фуд нарығы 1970-ші жылдары KFC (1971 жылы ашылған), Pizza Hut (1974) және McDonald's (1976) компанияларымен басталды, және олардың үшеуі де бүгінге дейін танымал. Burger King және Domino's 1990-шы жылдары нарыққа енді. Австралиялық пицца желілері Eagle Boys және Pizza Haven да 1990-шы жылдары нарыққа кірді, бірақ олардың Жаңа Зеландиядағы филиалдары кейіннен Pizza Hut және Domino's компанияларына сатылды. Жаңа Зеландияда бірнеше фаст-фуд желілері құрылды, оның ішінде Burger Fuel (1995 жылы құрылған), Georgie Pie (1977 жылы құрылған, бірақ 1998 жылы қаржылық қиындықтарға байланысты жабылды, McDonald's сатып алғаннан кейін) және Hell Pizza (1996 жылы құрылған).

Ұлыбритания

Ұлыбританияның ең танымал фаст-фуд мейрамханасы – балық пен картоп фри (чипстер) сататын дүкендер. Олар балық пен картоп фриге, сондай-ақ кебабтар мен бургерлер сияқты тағамдарға маманданған. Балық пен картоп фри дүкендері көбінесе жекеменшік болады. 1970-ші және 1980-ші жылдары Макдональдс нарықта көшбасшы болғаннан кейін көптеген үй жағдайындағы тамақ дайындау орындары жабылды. Дегенмен, Wimpy сияқты брендтер әлі де сақталып қалды, бірақ олардың көп бөлігі 1989 жылы Burger King-ке айналды.

Нидерланды

Нидерландыда автоматтар арқылы тамақ алатын, автоматты жылдам тағам дүкендері елдің барлық жерінде, әсіресе Амстердамда көптеп кездеседі. Осындай форматта картоп фри, сусындар, крокет, фриканделлен, каассуффле, гамбургерлер және басқа да жеңіл тағамдарды автоматтардан сатып алуға болады. FEBO – мұндай автоматты жылдам тағам дүкендерінің ең ірілерінің бірі.

Ирландия

Supermac сияқты жергілікті желілерден өзге, McDonald's және Burger King сияқты көптеген американдық желілер де Ирландияда өз өкілдіктерін ашты. 2015 жылы Treated.com компаниясы жасаған зерттеу "Irish Times" газетінде жарияланды, онда Дублин қаласының Swords ауданы Ирландияның "фастфуд астанасы" деп аталды.

Жапония

Америкалық Domino's Pizza, McDonald's, Pizza Hut және KFC сияқты әйгілі желілер Жапонияда кең таралған, бірақ Sukiya, Matsuya және Yoshinoya сияқты жергілікті gyudon желілері де бүкіл елге тараған. Жапонияның өзіне тән MOS Burger, Lotteria және Freshness Burger сияқты бургер желілері де бар.

Тайвань

Тайваньдық танымал фаст-фуд мекемелеріне 85C Bakery Cafe, TKK Fried Chicken және Bafang Dumpling кіреді.

Үндістан

Үндістанда америкалық жылдам тамақ ұсынатын ірі жылдам тамақ желілері KFC, McDonald's, Starbucks, Burger King, Subway, Pizza Hut және Dominos болып табылады. Олардың көпшілігі үнділердің тағамдық әдеттері мен талғамына қарай стандартты мәзірлерін өзгертуге мәжбүр болды. Wow! Momo, Haldiram's, Faaso's және Café Coffee Day сияқты жаңа үнді тамақ желілері де пайда болып келеді. Үндістанның штаттары арасында тағамдық әдеттер кеңінен әртүрлі. Оңтүстік Үндістанда әдеттегі ідлі мен доса жылдам тамақ болса, Махараштрада мысал пав, пав бхаджи және поха танымал. Солтүстіктегі Пәнджаб және Харьяна штаттарында холе батуре өте сүйікті, ал Бихар және Джаркханд штаттарында литти чокха – негізгі жылдам тамақ.

Пәкістан

Пакистанда фастфуд әртүрлі. Nandos, Burger King, KFC, McDonald's, Domino's Pizza, Fatburger, Dunkin' Donuts, Subway, Pizza Hut, Hardee's, Telepizza, Steak Escape және Gloria Jean's Coffees сияқты көптеген халықаралық желілер фастфуд ұсынады. Халықаралық желілерден басқа, Пәкістан халқы жергілікті тағамдардан биряни, бургерлер, нихари, кебаб роллдар және басқа да жылдам дайындалатын тағамдарды жеуді жақсы көреді.

Филиппин

Филиппинде фаст-фуд АҚШ-тағыдай. Бірақ, айырмашылығы – филиппин ұлттық тағамдары мен кейбір американдық өнімдер филиппин стилінде ұсынылады. Jollibee – ел бойынша 1000 дүкені бар, елдегі жетекші фаст-фуд желісі.

Ресей

Көптеген халықаралық жылдам тамақ желілері, мысалы Subway, McDonald's, Burger King және тағы да басқалары, Ресейдің ірі қалаларында кездеседі. Сонымен қатар, Teremok сияқты орыс тағамдарына маманданған немесе мәзіріне орыс тағамдарының элементтерін қосатын жергілікті желілер де бар.

Сауд Арабиясы

Сауд Арабиясында KFC, Burger King, McDonald's сияқты көптеген халықаралық жылдам тамақ желілері бар, және тағы да басқалары. Дегенмен, Сауд Арабиясының ең танымал жылдам тамақ рестораны – Альбайк. Саудиялықтар Альбайкты KFC-ден жақсырақ деп есептейді. Батыс елдерінің жылдам тамақ желілерінен өзгеше, бұл мейрамханалар күнінің әртүрлі уақытында төрт түрлі мәзір ұсынады: таңғы ас, түскі ас, түскі шай және кешкі ас. Сиу мей күні бойы қолжетімді. Дай пай донг және дәстүрлі Гонконг көше тағамдары конвенциялық жылдам тамақ орындарымен туысқан болып саналады.

Израиль

Израильде жергілікті бургерлер желісі "Баргер Ранч", сондай-ақ "Макдональдс" және "Бургер Кинг" танымал. "Доминоз Пицца" да танымал фастфуд рестораны. "Макдональдс" сияқты желілер кошерлік филиалдарды ұсынады. Израильдің фастфуд желілерінде, тіпті кошер емес филиалдарда да, сыр қосылған бургерлер сияқты кошер емес тағамдар сирек кездеседі. Пицца, гамбургер, суши және хумус, фалафель және шаурма сияқты жергілікті тағамдарды ұсынатын көптеген шағын жергілікті фастфуд желілері бар.

Нигерия

Нигерияда Mr. Bigg's, Chicken Republic, Tantalizers және Tastee Fried Chicken ең көп таралған фастфуд тізбектері. KFC және Domino's Pizza жақында ғана елге келді.

Оңтүстік Африка

2010 жылы Sunday Times газетінің сауалнамасы бойынша KFC Оңтүстік Африкадағы ең танымал фастфуд желісі болып табылады. Chicken Licken, Wimpy және Ocean Basket, сондай-ақ Nando's және Steers ел ішінде кең таралған жергілікті франшизалардың мысалдары. McDonald's, Subway және Pizza Hut Оңтүстік Африкада маңызды үлеске ие.

Денсаулыққа қатысты мәселелер

Кейбір ірі фаст-фуд желілері өздерінің мәзірінде дені сау тағамдарды, мысалы, ақ етті, роллдарды, салаттарды және жаңа жемістерді қосуды бастады. Дегенмен, кейбір адамдар бұл қадамдарды әлемдік экология және адамдар денсаулығына қатысты этикалық алаңдаушылықтарға нақты жауап емес, керісінше, формалды және коммерциялық шара ретінде қарастырады. McDonald's 2006 жылдың наурыз айында барлық өнімдерінің қаптамасында тағамдық құндылығы туралы ақпаратты көрсетуді жариялады. 2000 жылдың қыркүйек және қазан айларында Starlink жүгерінің кері шақыру кезінде, мейрамханалар мен супермаркеттерден 50 миллион долларға дейін құны бар жүгерінен жасалған тағамдар кері тартылды. Бұл өнімдер адамдарға қолдануға рұқсат етілмеген генетикалық түрлендірілген Starlink жүгерін қамтыды. Бұл генетикалық түрлендірілген тағамды кері шақырудың алғашқы жағдайы болды. Ластанған қабықшаларды бірінші болып анықтаған "Жердің достары" экологиялық тобы, FDA өз жұмысын дұрыс атқармағаны үшін сынға алды. Қазіргі уақытта АҚШ-та тез тағамды семіздік эпидемиясының себебі деп қарастырады. Бүгінде американдықтардың 60%-ы артық салмақпен немесе семіздікпен күреседі. Балалардың семіздігіне ерекше назар аударылып, McDonald's және басқа да фаст-фуд мекемелері басым бөлігін өз мойнына алады. Балаларға бағытталған жарнамалар көбінесе тегін ойыншықтарға, фильмдермен байланысқа және басқа да сыйлықтарға баса назар аударады. Фаст-фуд мекемелері балаларды өз өнімдеріне тарту үшін ойыншықтары бар балаларға арналған тағамдарды, балаларға ұнайтын талисманды, жарқын түстерді және ойын алаңдарын пайдаланады. Балалардың ата-аналарының сатып алуына әсер етуі жыл сайын 300-500 миллиард долларға жетеді деп есептеледі. Фаст-фуд американдық мәдениеттің бір бөлігіне айналды және балаларға сыйлық ретінде беріледі. Балаға жарнамаланған фаст-фуд сияқты "қажетті нәрселерден" бас тарту, басқа ата-аналардың балаларының тілегін орындауына қарағанда, ата-ананы "қатал ата-ана" деп айыптауға әкелуі мүмкін. Осыған байланысты, 2008 жылы Жақсы Бизнес Бюролары Кеңесі басқаратын "Балалар тағамы мен сусындарының жарнамалық бастамасы" (CFBAI) коалициясы құрылды, балаларға бағытталған жарнамаларды тоқтату немесе балаларға бағытталған жарнамаларда кеңес жасайтын "дені сау" өнімдерді ғана наситтау мақсатында құрылды. Алайда, 2011 жылға дейін Конгресс CFBAI, FDA, Ауыл шаруашылығы департаменті және Ауруларды бақылау орталықтарынан нұсқаулар беруді сұраған жоқ. Балаларға арналған жарнамалық тағамдарға қойылатын нұсқауларда екі негізгі талап бар: (1) тағамда пайдалы ингредиенттер болуы керек; (2) тағамда қант, қаныққан майлар, трансжирлер және тұздың зиянды мөлшері болмауы керек. Бұл нұсқаулар міндетті емес, бірақ компаниялар оларды орындау үшін үлкен қысымға ұшырайды. Компаниялар осы нұсқауларды орындағаннан кейін, оларға 5–10 жыл уақыт беріледі. Кейбір компаниялар салауатты тағамдар нарығында сәттілікке жетті және көптеген денсаулық мәселелері мен фаст-фуд стереотиптеріне байланысты бұл күтілетін нәрсе болып қалыптасуда. Бұл қалалық аудандарды мақсат етіп, әлеуметтік-экономикалық жағдайы жоғары адамдармен салыстырғанда, денсаулығы нашарлауға бейім адамдар тобын құрайды деген сұрақ тудырады. Сонымен қатар, қала маңындағы аудандарда фаст-фуд мекемелерін табу ықтималдығы төмен екені көрсетілді. АҚШ-тың таңдалған аймақтарын зерттеуде Morland және авторлар (2002) фаст-фуд мекемелері мен барлардың саны ауданның байлығына кері пропорционалды екенін және афроамерикандық тұрғындар көп шоғырланған аудандарда супермаркеттерге қол жеткізу мүмкіндігі ақ тұрғындар көп шоғырланған аудандарға қарағанда төрт есе аз екенін анықтады.

Some of the large fast food chains are beginning to incorporate healthier alternatives in their menu, e. g., white meat, snack wraps, salads, and fresh fruit. However, some people see these moves as a tokenistic and commercial measure, rather than an appropriate reaction to ethical concerns about the world ecology and people's health. McDonald's announced that in March 2006, the chain would include nutritional information on the packaging of all of its products. In September and October 2000, during the Starlink corn recalls, up to $50 million worth of corn based foods were recalled from restaurants as well as supermarkets. The products contained Starlink genetically modified corn that was not approved for human consumption. It was the first ever recall of a genetically modified food. The environmental group Friends of the Earth that had first detected the contaminated shells was critical of the FDA for not doing its own job. Fast food is commonly blamed for the obesity epidemic in the United States today. 60% of Americans today are either overweight or obese. With obesity especially being seen among children, places like McDonald's and other fast food restaurants take the majority of the blame. Advertisements targeting children mainly focus on free toys, movie tie ins and other giveaways. Fast food restaurants use kid's meals with toys, kid friendly mascots, vibrant colors, and play areas to draw children toward their products. Children's power over their parents' purchases is estimated to total $300 to $500 billion every year. Fast food has become a part of American culture as a reward for children. To deny a child "desirable things" such as the advertised fast food restaurant can cause stigmatization of parents as the "mean parent" when it is common among other parents to comply with their child's desires. As a result of this focus, in 2008 a coalition was created and run by the Council of Better Business Bureaus called Children's Food and Beverage Advertising Initiative(CFBAI), to stop ads aimed at children or to promote only what the council dubs "better for you" products in ads directed towards children. However, it was not until 2011 that Congress requested guidelines be put in place by the CFBAI, FDA, Agriculture Department, and Centers for Disease Control. There are two basic requirements identified in the guidelines for foods that are advertised for children: (1) The food has to include healthful ingredients; (2) The food can't contain unhealthful amounts of sugar, Saturated fat, Trans fat, and salt. The guidelines are voluntary but companies experience heavy pressure to comply. Once a company complies they have 5–10 years to comply with the guidelines. Some businesses have taken off and had success in this market with healthy foods and due to many health concerns and fast food stereotypes, it is emerging as an expected thing. This has put into question whether urbanized neighborhoods were targeted, which causes a more unhealthy group of people compared to people from a higher socioeconomic status. It has also been shown that there is a lower chance of finding a fast food restaurant in a suburban neighborhood. In a study of selected US locations, Morland et al. (2002) found the number of fast food restaurants and bars was inversely proportional to the wealth of the neighborhood, and that predominantly African American residential areas were four times less likely to have a supermarket near them than predominantly white areas.

Халал

Кейбір фастфуд компанияларының халал опциясын ұсынуы мұсылман халқы басым елдердегі фастфуд желілерінің кеңеюіне, батыстық емес елдердегі мейрамханалардың көбеюіне және кейбір батыс мейрамхана желілерінің кірісінің артуына әкелді. Халал опцияларын ұсынатын дүкендердің арасында KFC, Nando's, Pizza Express және Subway бар. McDonald's сынақтан өтті, бірақ операциялық шығындар тым жоғары болады деп шешті. Сондай-ақ, кейбір мұсылмандардың нанымына қайшы келетін машинамен сою арқылы халал сертификатының әдісін өзгертуге тырысқан жаңадан бастаған кәсіпкерлерге қатысты сот ісі болды. Дегенмен, кейбір қауымдастықтарда халалға қатысты үрдіс ұнамайды, және кейде бұл интернет петицияларына дейін барады.

Сындар

Тез тағам индустриясы сыншылардың, мысалы Хосе Бове сияқты жаһандануға қарсы белсенділердің, ПЕТА сияқты вегетариандық белсенді топтардың және жұмысшылардың өзінің жиі нысанасына айналады. 2010 жылдары АҚШ-та бірнеше жылдам тамақтану жұмыскерлерінің ереуілі болды. 2001 жылы өзінің бестселлер кітабы «Fast Food Nation»-да зерттеуші журналист Эрик Шлоссер тез тағам индустриясына қарсы кең ауқымды әлеуметтік-экономикалық сын айтты, тез тағамның шағын, отбасылық бизнестен (Макдоналдс бауырларының бургерханасы сияқты) қалай өсіп, 20-шы ғасырдың соңында ауыл шаруашылығын, ет өңдеуді және еңбек нарығын түбегейлі өзгерткен ірі, көпұлтты корпорацияларға айналғанын көрсетеді. Шлоссердің пікірінше, тез тағам индустриясының инновациялары американдықтарға көбірек және арзан тамақтану мүмкіндіктерін ұсынса да, ол Американың ауылдық жерлеріндегі қоршаған ортаны, экономиканы және шағын қалалардағы қауымдастықтарды жою бағасына келді, сонымен қатар тұтынушыларды ыңғайлы тамақтың нақты құнынан – денсаулық тұрғысынан және ірі масштабты азық-түлік өндірісі мен өңдеудің жұмысшыларға, жануарларға және жерге тигізетін әсерінен қорғады. Тез тағам индустриясы АҚШ-та өте танымал, оның көптеген инновациялары осы елде пайда болды және көптеген ірі халықаралық желілер осы жерде орналасқан. АҚШ-тың үстемдігінің және мәдени империализмнің белгісі ретінде қарастырылатын американдық тез тағам франшизалары көбінесе жаһандануға қарсы наразылықтар мен АҚШ үкіметіне қарсы демонстрациялардың нысанасы болды. Мысалы, 2005 жылы Пакистанның Карачи қаласында шииттер мешітіне жасалған шабуылға ашуланған наразылар KFC мейрамханасын қиратты.

Құқықтық мәселелер

2002 жылдың тамызында Нью-Йорк қаласындағы артық салмақты балалар тобы McDonald's корпорациясына қарсы топтық сотқа шағымданып, семіздікке байланысты денсаулық проблемалары үшін өтемақы, McDonald's өнімдерінің тағамдық құрамын жақсарту және тұтынушыларды жылдам тамақтың қауіптілігі туралы білім беру бағдарламасын қаржыландыруды талап етті. Бұл жағдай бұқаралық ақпарат құралдарында қарқынды, көбінесе жағымсыз реакция тудырды, тілшілер бұл істі «сот процесінің пародиязы» деп атады. Мұндай сот процестері семіздіктің экономикалық және қоғамдық денсаулыққа тигізетін салдары үшін кім, егер біреу болса, жауапкершілік тартуы керек деген маңызды сұрақ тудырады. 2003 жылы Нью-Йорк сотында McDonald's-ты мейрамхана тізбегінің жасөспірім қызының семіздігіне және оның салдарынан туындаған денсаулық проблемаларына жауапты деп айыптаған отбасы сотқа берді. Тағамның дәмін, қант және майлылығын манипуляциялау арқылы, сондай-ақ жарнамаларын балаларға бағыттап, компания өнімдерінің тағамдық құндылығы туралы жұртшылықты қасақана жаңылыстырғанын мәлімдеді. Сот судьясы бұл істі қараудан бас тартты, бірақ жылдам тамақ индустриясы өзінің іс-әрекеттерінің, әсіресе жарнамасында балаларды нысанаға алуының жария болуына наразылық білдірді. Басқа да сот процестері іске аспағанымен, бұл мәселе бұқаралық ақпарат құралдары мен саяси айналымдарда реформаның қажеттілігін жақтаушылармен тірі ұсталып келеді. Осыған жауап ретінде 2004 жылы АҚШ Өкілдер палатасы «Чизбургер туралы заң жобасын» қабылдады, бірақ ол АҚШ Сенатында тоқтап қалды. 2005 жылы заң жобасы қайтадан ұсынылды, бірақ тағы да сол тағдырға ұшырады. Бұл заң жобасы «семіздікке байланысты азық-түлік және алкогольсіз сусындарды өндірушілер мен сатушыларға қарсы негіссіз сот процестерін тоқтатуға» бағытталған деп мәлімделді. Бұл заң жобасы жылдам тамақ желілеріне қарсы, өнімдерін жеудің нәтижесінде семіздікке ұшырағанын айтқан адамдардың сотқа жүгінуінің көбеюіне байланысты туындады, олар өздерін кінәлаудан жалтарды.