Көйлек тарихы және түрлері

Кіріспе

Үстіңгі киім

Жейде – мойыннан белге дейін киілетін матадан жасалған үстіңгі киім. Бастапқыда тек ерлер киетін ішкі киім болған, бірақ американдық ағылшын тілінде ол үстіңгі киім мен ішкі киімнің көптеген түрлерін білдіретін жалпы терминге айналды. Британдық ағылшын тілінде жейде – жағасы, манжеттері бар жеңдері және түймелермен немесе қысқыштармен толық бойынан ашылатын киім (солтүстік американдықтар мұны "dress shirt", яғни жағалы жейде деп атайды). Жейденің жағасының астына галстук та буып тағуға болады.

Тарих

Әлемдегі ең көне сақталған киім – Флиндерс Петри тапқан, шамамен б.з.б. 3000 жылға жатсатын, Мысырдың бірінші династиясының Таркан қабірінен шығарылған "өте күрделі" льнян жейде. "Иектің және жеңдердің жіңішке плисселенгені киімді денеге жақын етіп, қозғалуға ыңғайлы жасайды. Матаның бір жиегінен тоқу кезінде пайда болған кішкентай жиек дизайнермен мойын ойығы мен бүйір тігісін безендіру үшін қолданылған". Бұл жейде ХХ ғасырға дейін тек еркектердің іш киімі ретінде таралған. Әйелдер киетін көйлек ерлердікімен байланысты болғанымен, қазіргі заманғы көйлек ерлер киімінен пайда болды. Орта ғасырларда бұл киім теріге жабысып, әдеттегі киімнің астына кигізілетін, боялмаған қарапайым киім болды. Орта ғасырлық суреттерде жейде көбінесе шопандар, тұтқындар және тәубешілер сияқты қарапайым адамдарда ғана көрінеді. XVII ғасырда ерлер жейделерінің көрінуіне рұқсат етілді, бұл бүгінгі күні көрінетін іш киім сияқты эротикалық мәнге ие болды. XVIII ғасырда еркектер шалбардың орнына "көйлектің ұзын етегіне сүйеніп, оны шалбар қызметін атқару үшін пайдаланды. XVIII ғасырдың костюм тарихшысы Джозеф Струтт төсекке көйлек кимейтін еркектердің әдепсіз екенін айтты. Тіпті 1879 жылы да, үстіне ештеңе жабылмаған көйлек кию дұрыс емес деп есептелді. Түсті жейделер XIX ғасырдың басында пайда бола бастады, оны Джордж Кейлеб Бингемнің суреттерінен көруге болады. ХХ ғасырға дейін олар төмен дәрежелі жұмысшылардың күнделікті киімі саналды. Мырза үшін "көк түсті жейде кию 1860 жылы ойға келмейтін нәрсе еді, бірақ 1920 жылы бұл әдетке айналып, 1980 жылы ең көп таралған киімге айналды". Еуропалық және американдық әйелдер 1860 жылы жейде кие бастады, сол кезде Джузеппе Гарибальдидің бостандық күрескерлері киген қызыл жейде, Франция императоршасы Евгениямен танымал болды. XIX ғасырдың соңында "Сөздік" әдеттегі жейдеге "мақтадан жасалған, зығырдан жасалған иектік, білезіктер және крахмалмен қатайтылатын манжеттері бар, жағасы мен білезіктері әдетте бөлек және реттелетін" деп сипаттады. "Кімнің киімін беріп, арқасын қалдыру" деген сөз тіркесі алғаш рет 1771 жылы өте қиын жағдайға түсуді немесе жомарттықты білдіретін мақал ретінде пайда болды және бүгінгі күнге дейін қолданылып келеді. 1827 жылы Нью-Йорк штатының солтүстігіндегі үй шаруасымен айналысатын Ханна Монтегю ажыратылатын жағаны ойлап тапты. Күйеуінің жейден тек жағасы ғана керек болғанда оны үнемі жуып-шаюдан шаршаған ол жағасын кесіп алып, жуғаннан кейін оны мойнына бекітудің жолын тапты. Жағаны бекітуге арналған бұйымдар 1930 жылдары ғана танымал болды, бірақ бұл ертеректегі аксессуарлар қазіргі кездегі жағаны бекітуге арналған кішкентай бекіткіштерге қарағанда галстук ұстағыштарына ұқсас болды. Олар жағаның ұштарын галстукке жалғап, оларды орнында ұстады.

The world's oldest preserved garment, discovered by Flinders Petrie, is a "highly sophisticated" linen shirt from a First Dynasty Egyptian tomb at Tarkan, dated to c. 3000 BC: "the shoulders and sleeves have been finely pleated to give form fitting trimness while allowing the wearer room to move. The small fringe formed during weaving along one edge of the cloth has been placed by the designer to decorate the neck opening and side seam." The shirt was an item of clothing that only men could wear as underwear, until the twentieth century. Although the women's chemise was a closely related garment to the men's, it is the men's garment that became the modern shirt. In the Middle Ages, it was a plain, undyed garment worn next to the skin and under regular garments. In medieval artworks, the shirt is only visible (uncovered) on humble characters, such as shepherds, prisoners, and penitents. In the seventeenth century, men's shirts were allowed to show, with much the same erotic import as visible underwear today. In the eighteenth century, instead of underpants, men "relied on the long tails of shirts to serve the function of drawers. Eighteenth century costume historian Joseph Strutt believed that men who did not wear shirts to bed were indecent. Even as late as 1879, a visible shirt with nothing over it was considered improper. Coloured shirts began to appear in the early nineteenth century, as can be seen in the paintings of George Caleb Bingham. They were considered casual wear, for lower class workers only, until the twentieth century. For a gentleman, "to wear a sky blue shirt was unthinkable in 1860, but had become standard by 1920 and, in 1980, constituted the most commonplace event." European and American women began wearing shirts in 1860, when the Garibaldi shirt, a red shirt as worn by the freedom fighters under Giuseppe Garibaldi, was popularized by Empress Eugénie of France. At the end of the nineteenth century, the Century Dictionary described an ordinary shirt as "of cotton, with linen bosom, wristbands and cuffs prepared for stiffening with starch, the collar and wristbands being usually separate and adjustable". The first documented appearance of the expression "To give the shirt off one's back", happened in 1771 as an idiom that indicates extreme desperation or generosity and is still in common usage. In 1827 Hannah Montague, a housewife in upstate New York, invents the detachable collar. Tired of constantly washing her husband's entire shirt when only the collar needed it, she cut off his collars and devised a way of attaching them to the neckband after washing. It was not until the 1930s that collar stays became popular, although these early accessories resembled tie clips more than the small collar stiffeners available today. They connected the collar points to the necktie, keeping them in place.

Шапанның бөлшектері

Көптеген терминдер жейде түрлерін (және жалпы дене үсті киімдерін) сипаттау және оларды ажырату үшін қолданылады, сондай-ақ олардың тігілу жолы да ескеріледі. Ең ұсақ айырмашылықтар да мәдени немесе кәсіби топ үшін маңызды болуы мүмкін. Соңғы кезде (20-шы ғасырдың соңы мен 21-шы ғасырдың басында) киімдерді жарнама құралы ретінде пайдалану кең таралды. Осындай ерекшеліктер басқа да дене үсті киімдеріне, мысалы, пальтолар мен свитерлерге де қатысты.

Өлшемі

Азия өлшемі M = АҚШ/Еуропа өлшемі XS. Азия өлшемі L = АҚШ/Еуропа өлшемі S.
Азия өлшемі XL = АҚШ/Еуропа өлшемі M.
Азия өлшемі XXL = АҚШ/Еуропа өлшемі L.
Азия өлшемі XXXL = АҚШ/Еуропа өлшемі XL. Азия өлшемі XXXXL = АҚШ/Еуропа өлшемі XXL.

Матаның түрлері

Қолданылатын талшықтар екі негізгі санатқа бөлінеді: табиғи талшықтар және жасанды талшықтар (синтетикалық немесе мұнайдан жасалған). Табиғи талшықтарға зығыр (тарихта ең алғаш қолданылған), қырық, мақта (ең көп қолданылатыны), рами, жүн, жібек және соңғы кезде бамбук немесе соя жатады. Ал жасанды талшықтардың ішінде полиэстер, тенцел, вискоза сияқтылары бар. Полиэстер мақтамен қосылып (полимақта) жиі қолданылады. Көйлектерге арналған маталар көйлектік маталар деп аталады. Көйлектік маталардың төрт негізгі тоқылыс түрі: қарапайым тоқылыс, оксфорд, диагональ және атлас. Кездеме, поплин және ұшы-соңы – қарапайым тоқылыстың түрлері. Тоқылыстан кейін матаға қосымша өңдеулер жасалуы мүмкін.