Кіріспе
Американдық пастор, американдық саясаткер Соломон Стоддард (27 қыркүйек 1643 жылы, 1 қазан 1643 жылы шомылдырылды – 11 ақпан 1729 жылы) Массачусетс шығанағы колониясының Нортгемптон қаласындағы Конгрегационалистік шіркеудің пасторы болды. Ол Рев. Элезер Матерден кейін қызметке келді және шамамен 1670 жылы оның жесіріне үйленді. Стоддард шіркеу саясатын айтарлықтай жеңілдетіп, дін қызметкерлерінің билігін арттырды, ішімдік ішу мен ысырапшылықты сынап, тозақ оты мен Сот күні туралы уағыздауға шақырды. Ол кездегі шекара аймағының маңызды діни қайраткері, ол "Коннектикут өзені аңғарындағы пуритан папасы" деп белгілі болды және екінші буын пуритандардың өмірімен (және жандарымен) айналысты. Танымал теолог Джонатан Эдвардс (1703–1758) – оның немересі, Соломонның қызы Эстер Стоддард Эдвардстың ұлы. Стоддард Гарвард университетінің алғашқы кітапханашысы және Америка тарихында осы лауазымда танылған тұңғыш адам болды.
the American politician
Solomon Stoddard (September 27, 1643, baptized October 1, 1643 – February 11, 1729) was the pastor of the Congregationalist Church in Northampton, Massachusetts Bay Colony. He succeeded Rev. Eleazer Mather, and later married his widow around 1670. Stoddard significantly liberalized church policy while promoting more power for the clergy, decrying drinking and extravagance, and urging the preaching of hellfire and the Judgment. The major religious leader of what was then the frontier, he was known as the "Puritan Pope of the Connecticut River valley" and was concerned with the lives (and the souls) of second generation Puritans. The well known theologian Jonathan Edwards (1703–1758) was his grandson, the son of Solomon's daughter, Esther Stoddard Edwards. Stoddard was the first librarian at Harvard University and the first person in American history known by that title.
Діни жетекші
Стоддард колониялық Жаңа Англиядағы ықпалды діни лидер болды және ол белгілі теолог, пастор Джонатан Эдвардстың әкесінің әкесі еді. 55 жыл бойы Стоддард Массачусетс штатының Коннектикут өзені аймағында ерекше беделге ие болды. Оның теологиясы Бостонда кеңінен қабылданбады, бірақ шекара аймақтарында танымал болды. Оппоненттері оны кейде "Папа" Стоддар деп атап, жергілікті халық жек көретін Рим-католик шіркеуімен байланыстырып көрсетуге тырысты. Бірақ, Increase Mather-дің оны қорлауынан басталып, оның конгрегациялық шіркеу басқаруындағы пресвитериандық ықпалы арта келе, жағдай өзгерді. Стоддард Иеміздің соңғы тоқпанына сырттай ізгілікпен өмір сүріп, қауымда жақсы беделге ие болғандардың барлығына, тіпті шіркеудің толық мүшесі болмағандарға да қатысуға мүмкіндік беру керек деп талап етті. Бұл оның шіркеуін "өліп бара жатқан діннен" құтқаруға жасаған әрекеті болды және 18 ғасырдағы Жаңа Англияда үлкен теологиялық дауға себеп болды (қараңыз: Жартылай келісім). Эдвардс әкесінің әкесін "бір түрлі құдай" деп мойындағанмен, Нортгемптонға оның ықпалын азайтып, үлкен жаралар келтіріп, шіркеуді екіге бөлген болатын. Дегенмен, жылдар өткен соң Тимоти Дуайт оның 30 жылдық кезеңде басқа ешбір дін қызметкерінен гөрі терең әсер еткенін бағалады.
Ерте өмір
Стоддард 1643 жылғы 26 қыркүйекте Бостонда, бай бостондық саудагер Энтони Стоддард пен Мэри Даунингтің (Сэр Джордж Даунингтің – Лондонның Даунинг көшесі осымен аталған – қарындасы, губернатор Джон Уинтроптың немересі) отбасында дүниеге келді. Ол 1 қазанда Бостонның Бірінші шіркеуінде крещение рәсімінен өтті. Ол Жаңа Англияның аристократиялық ортасының ең жоғары тобында өмір сүрді, бірақ анасы 1647 жылғы маусымда кенеттен қайтыс болды, ол әлі нәресте болатын. Кембридж грамматикалық мектебінде оқыды, ол Нью-Англиядағы ең жақсы мектептердің бірі болатын, «жастарды университеттерге дайындау үшін» және «ең беделді» Илайя Корлет, Оксфорд магистрінің басшылығында білім алды. 1658 жылы ол «адал, байсалды және құдайға ұнамды өмір сүруге» ниеттенді, оған тек латын тілінде сөйлеуге рұқсат берілді және «сөзбен немесе қимылмен ренжітпеуден сақтануға» шақырылды. Пюритандық теократияның қатаң тәртібінде алкогольге, тек әлсіз сыраға және темекіге тыйым салынған. «Жазалау заңдары» қатарында Құдайды қорлау және «Құдай күнінің қасиетін бұзу» үшін қуу жазасы қарастырылған. 1662 жылғы шілдеде Гарвард колледжінде осы «элиталық жиыннан» бакалавр дәрежесін алды. Келесі үш жыл ішіндегі магистрлік дәрежесі «Пуритандық казуистика» болды, ол Киелі кітаптың негіздеріне сүйене отырып, теологияны жүйелі түрде зерттеуде сарбаз болды. Рационалды теология таза кальвинизм емес, оның негізі – келісім, ол философияға ұқсас және дау-дамайдың дистилляцияланған тезисін ұсынады. Бір жыл Гарвард корпорациясының мүшесі және оқытушысы болғаннан кейін, 1667 жылғы наурызда ол «кітапханашы» қызметіне тағайындалғанда, «тарихта осы атақпен танылған алғашқы американдық кітапханашы» болып таңдалды. Кітапхана заңдары кітапхананы «үнемі таза ұстауды» және кітаптарды «таза және тәртіпті» сақтауды талап етті. Гарвард колледжінің жазбаларында мыналар көрсетілген: 1667 жылғы 27 наурызда «Соломон Стоддард мырза кітапханашы болып сайланды». «Кітапхананы және кітапханашы ережелерін түзету үшін» он алты «бұйрық қабылданды». «Колледжде тұратын ешкім, бақылаушыдан басқа» және «колледжде ағасынан кіші студент» кітапты қарызға ала алмады, ал «өнер магистрі дәрежесі жоқ (ер адам болмаса) президенттің рұқсатысыз ешкімге рұқсат берілмеді». Сол жерде ол британдық пресвитериан тарихын тәртіп пен хаостан туған тәртіп туралы ерекше көзқараспен зерттеді. Денсаулығын жақсарту үшін Стоддард Барбадосқа барып, 1667 жылдан 1669 жылға дейін губернатор Дэниел Сёрлдің капелланы қызметін атқарды. Бірақ ол көп ұзамай Жаңа Англияға қайту қажеттігін сезінді. Бостоннан Англияға жұмысқа баруға дайындалып жатқанда, ол Нортгемптон шіркеуінен жақында қайтыс болған Элеазар Мэтердің орнына, оның ағасы Инкрийс Мэтерге тұру туралы шақыру алды. Ол ұсынысты қабылдады және 1670 жылы шекарада орналасқан Нортгемптонға көшіп келді. Бірнеше ай ішінде Стоддард Мэтердің жесірі Эстерге (Эстер, Виндзор, КТ-дегі Джон Уорхэм пастордың қызы; шамамен 1644 – 1736 жылғы 10 ақпан) үйленді, оның үйіне көшіп, оның мінберіне ие болып Нортгемптонның екінші пасторы болды. Ол 55 жыл осы лауазымда болды, осы уақыт ішінде Эстермен бірге он үш бала дүниеге келді: Джон, Соломон, Самуил, Соломон, Энтони (сәби кезінде қайтыс болды), Энтони, Аарон, Израиль, Мэри, Кристиан, Сара, Эстер, Ханна. Стоддард 1653 жылы үндістерден сатып алынған Дорчестер, Роксбери және Спрингфилд, сондай-ақ Нортгемптон шіркеулерінің бірлескен пасторы болды. Бостон пуритан элитасының латын және еврей тілдерін жақсы білгенімен, ол уағыздарында шекарадағы қарапайым тілді қолдануды жөн көрді. Оның 1703 жылғы «аюларды аңшылыққа салғандай, үндістерді аңшылыққа салу үшін» иттерді пайдалану туралы ұсынысынан шекаралық өмірдің мәнін көруге болады, себебі иттер қала тұрғындарынан жылдам болатын көптеген үндістерді ұстай алады. Бұл қатілдік деп есептелмеді, өйткені Стоддардтың пікірінше, үндістер «құстар сияқты әрекет етеді және олармен құстар сияқты күресу керек». Үш жылдан кейін Массачусетс штаты шекараны жақсарту үшін иттерді өсіру туралы заң қабылдады.
March 27, 1667, "Mr Solomon Stoddard was chosen Library keeper." "For the rectifying of ye Library & Rules for the Library Keeper", sixteen "orders were made." "No person resident in the College, except an Overseer", and "no Schollar in the College, under a Senior", could borrow a book, and "no one under master of Art (unless it be a fellow) without the allowance of the President." It was there that he studied the British Presbyterian history with a maverick perspective on order from chaos. To improve his health, Stoddard went to Barbados and served as a chaplain to Governor Daniel Searle from 1667 to 1669. But he soon felt the need to return to New England. As he prepared to depart from Boston for a position in England, he received a call from Northampton Church to stand in for the recently deceased Eleazar Mather, brother of Increase Mather. He accepted the offer, and relocated to Northampton, which in 1670 was on the frontier. Within a few months, Stoddard had married Mather's widow Esther (née Esther, daughter of Rev. John Warham, of Windsor, CT; c. 1644 February 10, 1736), moved into his house, and took over his pulpit to become Northampton's second minister. He held the post for 55 years, during which time he and Esther produced thirteen children: John, Solomon, Samuel, Solomon, Anthony (d. infant), Anthony, Aaron, Israel, Mary, Christian, Sarah, Esther, Hannah. Stoddard was pastor of a group ministry of churches at Dorchester, Roxbury, and Springfield as well as Northampton, purchased from the Indians in 1653. Although well versed in the Latin and Hebrew of the Boston Puritan elite, he preferred to use the common language of the frontier in his sermons. A sense of the frontier life may be gleaned from his proposal in 1703 to use dogs "to hunt Indians as they do Bears", the argument being that dogs would catch many an Indian who would be too light of foot for the townsmen. This was not considered inhumane, for the Indians, in Stoddard's view, "act like wolves and are to be dealt with as wolves." Three years later. Massachusetts passed an act for the raising of dogs to better secure the frontier borders.
Орта жол келісім
Стоддард 1661 жылғы 18 сәуірде Нортгемптон қаласында Halfway Covenant (Жарты жол келісімі) енгізгенімен танылады. Бұл, қауымдық шіркеудегі құдайшылдықтың төмендеуімен бірге келген қауым ережелерін қайта бекіту болды. Стоддардтың мақсаты, иммигрант ата-аналарының таза идеализміне қарағанда, шекарадағы саяси және экономикалық өмірге көбірек қызығушылық танытқан екінші буын зыяратшыларының колониясында шіркеу қауымдарын өркендетуді қамтамасыз ету еді. Стоддард шіркеуде өскен және ұятты қылықтары болмаған адамдардың, құдайдың нығматы ретінде қауымға қатыса алатынын, ал пуритандық дәстүр бұрын шіркеуге мүше болғысы келгендерден рухани «өзгеріске» ұшырағанын жариялауды талап еткеніне қарамастан, олардың балаларын шомылдыруға болатынын үйретті. Элезер Матер бұл Келісімге қарсы болды, себебі ол 1648 жылғы Кембридж платформасына қайшы келетін бұзушылық деп санады және 1662 жылғы Синодтың жаңалықтарына қарсы дауыс берді. 1669 жылы Матер қайтыс болғанда, Нортгемптон шіркеуі: «Мәсіхтің үйінде білім алып, балаларын шомылдыру рәсімінен өткізгендерге тиесілі үлесі мен артықшылығына қанағаттансын» деп мәлімдеді. Бұл жағдай, Стоддард қауымды басқарған кезде де сақталды. 1670 жылдың тамызында өткен жиналыста Соломонға 20 акр жер берілуі тиіс еді, бірақ оның орнына 100 фунт стерлинг ұсынылды. Соңында, ол 4 акр жерге үй салуға келісті, ол 2с 6д министрлік жарнамен қаржыландырылатын еді. Стоддард, 1672 жылдың 7 ақпанындағы Рев Джон Стронгтан алынған Ұсыныс хатының күшімен Нортгемптонның пасторы болып тағайындалды. Джон Стронг – Массачусетс пен Коннектикут штаттарындағы көршілес қалалардағы қауымдық шіркеудің аймақтық үйлестірушісі еді. Дін туралы доктринаға қол қою, Жарты жол келісімін жасау – қызметке орналасудың маңызды шарты болды. Матердің ортодоксалды пуритандықтарының саны азайып бара жатқан еді, бірақ Стоддард либералды реформалар арқылы шіркеуді қайта жандандыра алды. Гарри Суонхарт түсіндіргендей, Нортгемптон шіркеуі, қосымша мүшелер «жарты жолмен» қабылданбаса, құлдырау қаупіне тап болды. Стоддардтың «ұятсыз» емес барлық адамдарды шіркеуге қабылдау шешімі Массачусетс шығанағы аймағындағы Матерлердің наразылығын тудырды. Өз ісі үшін Стоддард Нортгемптон қалалық жиналысына жүгінді, ескі теократиядан бас тартып, «әулиелердің қауымын» азаматтық-саяси бақылауға алды. 1675 жылдың қыркүйегінде ол Инкрейс Матерден губернатормен сөйлесіп, «Реформация туралы қамқорлық жасау, әсіресе зорлық-зомбылық, киім мен шаштағы арсыз мақтаныш, әсіресе Бостондағы көптеген таверналардың көбейіп кетуі туралы» өтініш жасады. Матер ақырында балалардың тәртіпсіздікке берілгенін түсінді, сондықтан Синодты қолдау, тіпті оны жүзеге асыру мүмкін болмаса да, «оларды Мәсіхтің мойынтұрығына кіргізу» үшін аксиомалық болды.
Конгрегацизм және Стоддард
Матер "Апостасия қаупі" атты еңбегінде: "Стоддардтың конгрегациялизмі аз уақыт ішінде бәрін қиратып жібереді", - деп ескертті. Теологияда Стоддард өзінің пуритандық әріптестерінің дерлік барлық стандартты нанымдарына қайшы келді. Пуритандық теология сол кезде тек өкініш арқылы ғана құтқарылуға болатын қатаң ілімді жақтады. Стоддардтың пікірінше, әркім Құдайдың даңқымен табиғат немесе Киелі кітап арқылы өз көзімен танысуы керек. Адам осы даңқты өз көзімен көрген кезде, оның еркі автоматты түрде өзгереді деп уағыздады Стоддард. Ол былай деп түсіндірді: "Құдайдың даңқы жүрекке үстемдік етеді". Мүшелікке өту үшін дінге келудің орнына тәжірибелік білім қажет. Матер бұл сенімге қарсы шығып, Гарвардта білім алған адам жексенбі күні уағыз айтуға қабілетті болғанымен, ол Құдайдың құтқарушы рақымын сезінбесе, уағыздың мәні жоқ екенін айтты. Стоддардтың теологиялық көзқарастары Жаңа Англиядағы дін қызметкерлері мен мирян арасында кеңінен қабылданылмады. Ол дін қызметкерлерінің адамдарды Құдайға жақындатудың кілті екеніне сенгендіктен, оның басты мақсаты күнәкарлардың жүрегін өзгерту болды. Құтқарылудың жалғыз көзі – Құдайдың сөзі, әсіресе уағыз арқылы жеткізілгені. Егер қауым өзгермесе, онда уағыздаушының өзі де өзгермеген немесе ол уағыздарын өзгертіп, өзгермегендерге тиімдірек етуі керек. Бұл шіркеу саясатын қайта қарауды қажет етті. "Алдымыздағы қауіптен қорқамыз", - деді Вестфилдтен Эдвард Тейлор, оның тобы Нортгемптондағы шіркеуге барушылардың санының артуына қызғанып, "Шіркеу мемлекетін" қабылдау жоспарын ұсынды. Стоддард саясаттағы жаңалықтарды талқылау үшін пресвитериандық кеңестерді шақырды: ол дін қызметкерлері арасында тазалықты сақтау үшін "Құрылтайлық шіркеуді" дамытуды қалады. Әрбір шіркеу ұлттық шіркеу арқылы бағытталатын, ол дін қызметкерлеріне қойылатын талаптарды анықтайтын. Күнәкардың жанын құтқару осы шіркеудің евангелиялық мақсаты болуы керек еді. Оның бұл идеяларына жақтастар аз болды. Стоддардтың ұстанымы оның енесі Коттон және Инкрийс Мэтермен пікірсайыстар арқылы айқындалды. Бостонның маңызды шіркеулерінің бірінің жетекшісі ретінде Коттон Мэтер Стоддардтың өмірінде үлкен ықпалға ие болды. Мэтердің аргументтері берік бола алмады: конгрегациялизм ақырында Стоддардтың қауымға қатысты ұстанымын қабылдады, бірақ бастапқыда "Жаңа Англияның адасуынан" қорқып. Мэтер күшті қарсылас болып қала берді. Стоддард пен оның замандас пуритандық көшбасшылары арасындағы тағы бір айырмашылық – оның құтқарылғандар мен құтқарылмағандар арасындағы қатаң айырмашылыққа сенуі болды. Стоддард пуритандықтардың ешкімнің өзін құтқарылған-құтқарылмағанын анықтай алмайтыны туралы пікірін жоққа шығарды. Өзінің құтқарылу тәжірибесі сияқты, ол адамның құтқарылғанда сезінетініне сенді, өйткені тағдыр Құдай кімді құтқаратынын және кімді құтқаратынын алдын ала белгілеген. Бұл сенім қауымда дау тудырды: Сүлеймен өзінің тәубеге келу тәжірибесінен кейін ашық қауымның маңыздылығын атап өтті, ол тәубеге келу рәсімінде қолданылады. 1677 жылы қауымның барлық мүшелері христиан ілімінде тәлім алған, сенімін ашық білдірген және лайықты өмір сүрген жағдайда қауымға қатыса алатын болды. Стоддард тек күнәкарлардың қауымға қатысуына рұқсат етудің Киелі кітапта негізделмегенін түсіндірді.
Кәсіпкер және әкімші
Патша Филипп соғысы кезінде өз қауымдастығында беделді адам болған Стоддард, қала тұрғындарына "құрттар сияқты" шабуылдаған және "құрттар сияқты" қарастырылуы керек болған үндістерге қарсы қорғаныс ұйымдастыруда ерекше рөл атқарды. Кейін Дьюи ойығындағы шабуылда Стоддардты үндістер өлтіруге жақын болды. Осының нәтижесінде ол пасторлық қызметін бастағанда барлық жауларды іздеп табу және өлтіру қажет деп ойлады. Бірақ 1723 жылға қарай ол толыққанды өзгеріп, үндістердің ең жақтас адамы болды, олардың христиан дінін қабылдауын қолдады. Азаматтық өмірде ол Бостонның көрнекті тұлғаларының бірі – судья Сэмюэл Сеуоллмен жақсы қарым-қатынас жасады. Ол губернатор Гурдон Солтонсталлға "индістерге құрметпен қараған осы ұлы діншіл" туралы хабарлады. "Мен сізді құттықтаймын", - деді Сеуолл досына, - "Құдайдың сізге берген, теңдесі жоқ қызмет ету тұрақтылығы үшін". 1701 жылы оның келіні Юнис Мэтерді алып кетіп, одан кейін оны ешқашан көрген жоқ. Бұл оқиға осындай діншіл адамға терең әсер етті. Ол "біздің құтқарылуымыз үшін, Иеміз берген нәрсені сақтауымыз үшін" алдағы апат туралы ескертіп, Инкрийс Мэтерге және губернаторға көптеген хаттар жазды. Стоддард оқиғалардың толық тарихын жазуға үлкен үлес қосты: «Жаңа Англиядағы үндістермен соғыстың қысқаша тарихы». Ол Бостонға өзінің қауымының ресми өкілі ретінде көтерілді. Ол сауданы жақсарту үшін жол салуды ұсынды. 1700 жылы ол жерлердің меншігін Нортгемптон қаласына беруге қол жеткізді, бұл 1701 жылы тілек арқылы мақұлданды.
In 1701 his step daughter Eunice Mather was carried off and never seen again. This event had a profound impact upon such a religious man. He wrote copiously to Increase Mather and the Governor warning of impending doom "for our preservation that which the Lord ad delivered." Stoddard was a major contributor to the definitive history of the events: A Briefe History of the War with the Indians in New England. he rose to be assumed the public spokesman of his community to Boston. He proposed road building to improve trade. In 1700 he managed to transfer the ownership of lands to the Township of Northampton, which was granted by petition in 1701.
Стоддардтың еклисиологиясы
Реформацияланған православиелік ортада өскен Стоддард бүгінде көбінесе Нортгемптондағы "Жартылай келісімді" енгізгені үшін еске алынады. XVII ғасырдың ортасына қарай Пуритандық Жаңа Англияның Америкада туған алғашқы балалары ересекке жетті, бірақ осы екінші буынның көпшілігі шіркеудің толық құрамына қатысуға ниет білдірмеді. Стоддард Нортгемптон шіркеуінде "жартылай келісім жасау" немесе "келісімді қабылдау" тәжірибесін енгізді, бұл шіркеуге ресми түрде қосылмаған ересектердің балаларына "жартылай мүше" болуға мүмкіндік берді. Жартылай мүшелік, сенім мен дінге келу туралы ашық мәлімдеме жасамай-ақ, шіркеумен жақын байланыс орнатуға мүмкіндік берді. Осы тәжірибенің мақсаты – христиандыққа берілген, бірақ өздерінің дінге келуіне көзі жетпеген, алғашқы қоныстанушылардың ересек балаларына өздерінің кішкентай балаларын шіркеуде крещение рәсімінен өткізуге рұқсат беру болды. Пуритандар крещение рәсімін әдетте тек дінге келген ересектер мен толық құрамындағы мүшелердің балалары үшін ғана сақтап қалды.