Кәсіби және үкіметтік қызметкерлер жасаған қаржылық қылмыстар

Кіріспе

Қаржылық мүдделерге байланысты зорлықсыз қылмыс, бизнес және мемлекеттік қызметкерлер жасаған "ақ жағалы қылмыс" термині жеке тұлғалар, кәсіпорындар және мемлекеттік қызметкерлер жасаған қаржылық мүдделерге байланысты, зорлықсыз немесе тікелей зорлыққа бағытталмаған қылмыстарды білдіреді. Осы қылмыстарды орта тапқа жататын адамдар қаржылай пайда табу үшін жасайды деп есептеледі. 1939 жылы социолог Эдвин Сазерленд бұл қылмысты "өз қызметінің барысында сыйлы және жоғары әлеуметтік статусы бар адам жасаған қылмыс" деп анықтаған. Типик ақ жағалы қылмыстарға жалақыны жымқыру, алаяқтық, пара беру, Понци схемалары, инсайдерлік сауда, еңбек нарығындағы қылмыстық құрылымдардың әрекеттері, қаражатты жымқыру, киберқылмыстар, авторлық құқықты бұзу, ақшаны жымқыру, жеке басты ұрлау және жалған құжат жасау кіреді. Ақ жағалы қылмыс корпоративтік қылмыспен байланысты.

Кәсіпкерлік қылмыстар

Қылмыстың түрлері потенциалды қылмыскерге қол жетімді мүмкіндіктерге байланысты болады. Сондықтан, салыстырмалы түрде нашар біліктілік талап ететін ортада жұмыс істейтіндердің пайда табуға мүмкіндіктері, ірі қаржылық операциялармен айналысатын адамдарға қарағанда азырақ. Көкжағалы қылмыстар көбінесе көзге түсетін болғандықтан, вандализм немесе дүкеннен ұрлық сияқты құқық қорғау органдарының күшті назарына ілігеді. Ал, ақжағалы қызметкерлер заңды және қылмыстық әрекеттерді біріктіре алады, осылайша қылмыс жасағанда оларды анықтау қиындайды. Демек, көкжағалы қылмыстар көбінесе физикалық күш қолданады, ал корпоративтік ортада құрбанды анықтау қиынға түседі және акционерлердің мүддесін қорғау үшін коммерциялық құпия сақтау мәдениеті салдарынан хабарлау мәселесі де күрделенеді. Сарапшылардың пікірінше, көптеген ақжағалы қылмыстар анықталмайды немесе анықталған жағдайда да, олар туралы хабарланбайды.

Корпоративтік қылмыс

Корпоративтік қылмыс жеке тұлғаларға емес, корпорацияға (компанияға немесе басқа да бизнес-ұйымға) пайда келтіреді. Дегенмен, мұндай қылмыс корпорация ішіндегі жоғары лауазымды тұлғалардың шешімдерінен туындауы мүмкін. Жеке тұлғалардың айырмасында, корпорациялар қылмыстық соттарда қарастырылмайды, сондықтан "қылмыс" термині толыққанды қолданылмайды. Сот процесі көбінесе азаматтық соттарда немесе қаржы нарығы мен инвестициялық заңнаманы бұзу істерін қарастыратын АҚШ-тың Бағалы қағаздар және биржалар комиссиясы сияқты белгілі бір құқық бұзушылықтарға қатысты өкілеттіктерге ие мекемелерде өтеді.

Мемлекеттік-корпоративтік қылмыстар

Мемлекеттік корпоративтік қылмыс – бір немесе бірнеше институт немесе саяси басқару, экономикалық өндіріс және тарату институттарымен тікелей ынтымақтастықта мақсатқа жету кезінде жасалатын заңсыз немесе қоғамға зиян келтіретін әрекеттер. Мемлекет пен корпорация арасындағы келісімдерді талқылау екі тараптан да жоғары деңгейдегі өкілдердің қатысуымен жүзеге асырылады, бұл қылмысқа мүмкіндік тудыратын, көбінесе "ақ жағалы" деп аталатын жағдай. Құқық қорғау органдары ақ жағалы қылмыстарға басымдық бергенін мәлімдесе де, нақты деректер оларға төмен басымдық берілетінін көрсетеді. Корпорацияның жоғары лауазымды тұлғалары компания ресурстарын пайдаланып қылмыстық әрекеттер жасаған жағдайда, бұл кейде "бақылау алаялығы" деп аталады.

Қызыл жаға қылмысы

Ақ жағалы қылмыскер зұлымдыққа белі шешкенде, ол қызыл жағалы қылмысқа айналады. Бұл куәгерді үнсіздікке мәжбүр ету үшін алаяқтық ісі бойынша сотталудағы адамды өлтіру, немесе алаяқтықты ашқан журналист, детектив немесе хабар беруші сияқты біреуді өлтіру түрінде болуы мүмкін. Перри мен Лихтенвальд қызыл жағалы қылмысты былай анықтады: «Бұл топ ақ жағалы қылмыс және, әрі қарай, зорлық-зомбылық қылмысы салаларының арасында жүреді, сондықтан оларды қызыл жағалы қылмыскерлер деп атайды. Олардың алаяқтығын анықтау қаупі туғанда, қызыл жағалы қылмыскерлер оларды үнсіздікке мәжбүр ету және одан әрі ақпарат таралуына жол бермеу үшін қатыгездікпен зорлық шараларын қолданады». Еңбек статистикасы бюросының 2018 жылғы есебіне сәйкес, кісі өлтіру АҚШ жұмыс орындарында өлімнің үшінші негізгі себебі болып табылады. The Atlantic журналында қызыл жағалы қылмыскерлердің көбінесе нарциссизм және психопатиялық қасиеттері бар екені айтылады, және бұл, керісінше, жұмысқа алу процесінде ізгілік қасиеттер ретінде қарастырылады, тіпті бұл компанияны ақ жағалы қылмыскерді жұмысқа алу қаупіне ұшыратады. Бір тергеуші, Ричард Г. Броди, осы қылмыстарды анықтау қиын болуы мүмкін екенін, олар жазатайым оқиға немесе өзіне-өзі қол жұмсау ретінде қате түсіндірілуі мүмкін екенін айтты:

«Жоғары лауазымды басшылардың өлі табылғаны туралы оқыған сайын, мен бірден қызыл жағалы қылмыс туралы ойлаймын», - деді ол. «Көптеген адамдар қылмысын жасырып жүр».

Кәсіптік қылмыстар

Кәсіптік қылмыс – заңмен жазаланатын, заңды кәсіптік қызмет барысында туындаған мүмкіндікті пайдаланып жасалған кез келген әрекет. Адамдар жұмыс істегенде де, жұмыссыз болғанда да қылмыс жасай алады. Ең көп кездесетін екі түрі – ұрлық және алаяқтық. Ұрлық түрлі деңгейде болуы мүмкін, мысалы, қарындаштан бастап жиһазға, тіпті көлікке дейін. Инсайдерлік сауда – бұл құпия ақпаратқа қол жеткізе алатын адамның бағалы қағаздармен сауда жасауы.

Демография

2016 жылғы американдық зерттеуге сәйкес, ақ жағалы қылмыскерлердің елеулі бөлігі орта жастағы, еуропалық текті ер адамдар болып табылады. Олар көбінесе өміріндегі алғашқы ақ жағалы қылмысын 30-шы жылдарының соңы мен 40-шы жылдарының ортасында жасайды және орташа табысқа ие отбасыларда тәрбиеленген болып көрінеді. Көбісі жоғары білім алған, үйленген және қоғамдық, отбасылық және діни ұйымдармен байланысы бар. Ақ жағалы қылмыскерлердің көпшілігінің қылмыстық тарихы болады, оның ішінде заң бұзушылықтың түрлі деңгейлерін қамтитын бұзушылықтар да кездеседі, бірақ олардың көпшілігі шектен тыс жаман әдеттерге берілмейді. Жақында жүргізілген зерттеулер бес факторлы тұлғалық қасиеттер моделіне сүйене отырып, ақ жағалы қылмыскерлердің қылмыс жасамайтын адамдарға қарағанда көбірек невроздыққа, азырақ келісімге және жауапкершілікке бейім екенін анықтады.

Жазалау

АҚШ-та ақ жағалы қылмыстарға қатысты жазалар түрмеге қамау, айыппұл салу, өтемақы төлеу, қоғамдық жұмыс істеу, заңсыз алынған табысты мемлекетке қайтару, сынаққа алу немесе басқа да балама жазалар түрінде болуы мүмкін. Бұл жазалар Джеффри Скиллинг және Enron корпорациясының дауынан кейін қатаңдатылды, сол кезде 2002 жылғы Сарбанес-Оксли заңы АҚШ Конгресімен қабылданды және президент Джордж Буш қол қойды. Бұл заң жаңа қылмыстарды анықтады және пошта және сым арқылы алаяқтық сияқты қылмыстар үшін жазаларды арттырды. Кейде осы қылмыстар үшін жазаны анықтау қиынға түседі, себебі сотты қылмыскердің жасаған ісіне сендірудің өзі үлкен қиындық тудырады. Қытай сияқты басқа елдерде ақ жағалы қылмыскерлерге ауыр жағдайларда өлім жазасы берілуі мүмкін, ал кейбір елдерде максималды жаза 10-25 жылға дейін бас бостандығынан айыруды құрайды. Канада сияқты елдерде сенімге қатысты құқық бұзушылық болған жағдайларда тараптар арақатынасы үкімді белгілеуде маңызды фактор болып есептеледі. Ақ жағалы қылмыстардағы жазалаудың әртүрлілігі туралы мәселелер әлі де талқыланып жүр. ФБР осы қылмыстың түрін анықтауға баса назар қойып, түрлі алаяқтық қылмыстар (алдау-артық, несие картасы немесе банкомат алаяқтығы, жеке тұлғаны қолдану, әлеуметтік жәрдемақы алаяқтығы және сым арқылы алаяқтық), пара беру, жалған ақша жасау және ұрлық, сондай-ақ талан-таражға салу туралы статистикалық мәліметтерді жинайды. АҚШ-та ақ жағалы қылмыстар үшін ең ұзақ мерзімге сотталғандардың арасында: Шолам Вайс (Ұлттық мұралық өмірді сақтандыру компаниясының құлдырауына байланысты рэкет, сымдық алаяқтық және ақшаны жымқыру үшін 845 жыл); Норман Шмидт және Чарльз Льюис (тиісінше, "жоғары кірісті инвестициялар" схемасы үшін 330 жыл және 30 жыл); Бернард Мадофф (65 миллиард долларлық алаяқтық схемасы үшін 150 жыл); Фредерик Брандау (117 миллион долларлық Понци схемасы үшін 55 жыл); Мартин Сигиллито (56 миллион долларлық Понци схемасы үшін 40 жыл); Эдуардо Масферрер (есептік алаяқтық үшін 30 жыл); Чалана МакФарланд (ипотекалық алаяқтық схемасы үшін 30 жыл); Ланс Полсен (2,9 миллиард долларлық алаяқтық үшін 30 жыл).

In the United States, sentences for white collar crimes may include a combination of imprisonment, fines, restitution, community service, disgorgement, probation, or other alternative punishment. These punishments grew harsher after the Jeffrey Skilling and Enron scandal, when the Sarbanes–Oxley Act of 2002 was passed by the United States Congress and signed into law by President George W. Bush, defining new crimes and increasing the penalties for crimes such as mail and wire fraud. Sometimes punishment for these crimes could be hard to determine due to the fact that convincing the courts that what the offender has done is challenging within itself. In other countries, such as China, white collar criminals can be given the death penalty under aggravating circumstances, yet some countries have a maximum of 10–25 years imprisonment. Certain countries like Canada consider the relationship between the parties to be a significant feature on sentence when there is a breach of trust component involved. Questions about sentencing disparity in white collar crime continue to be debated. The FBI, concerned with identifying this type of offense, collects statistical information on several different fraud offenses (swindles and cons, credit card or ATM fraud, impersonation, welfare fraud, and wire fraud), bribery, counterfeiting and forgery, and embezzlement. In the United States, the longest sentences for white collar crimes have included the following: Sholam Weiss (845 years for racketeering, wire fraud and money laundering in connection with the collapse of National Heritage Life Insurance Company); Norman Schmidt and Charles Lewis (330 years and 30 years, respectively, for "high yield investment" scheme); Bernard Madoff (150 years for $65 billion fraud scheme); Frederick Brandau (55 years for $117 million Ponzi scheme); Martin Sigillito (40 years for $56 million Ponzi scheme); Eduardo Masferrer (30 years for accounting fraud); Chalana McFarland (30 years for mortgage fraud scheme); Lance Poulsen (30 years for $2.9 billion fraud).

Теориялар

Қылмыскердің көзқарасынан, "ақ жағалы" қылмысқа ұшырату үшін ең оңай нысаналар – белгілі бір деңгейде осал немесе қылмыскер үшін символдық немесе эмоционалдық құндылығы бар адамдар. Мұндай адамдардың мысалдары – қылмыскермен жеке немесе кәсіби іс-әрекеттерде байланысы бар отбасы мүшелері, клиенттер және жақын достары. Көптеген қылмыстық операциялар түрлі техникалар арқылы жүзеге асырылады. Бұл жағдайда техника – қажетті міндетті орындаудың нақты жолы. Қылмыс жасағанда, ол дүкен ұрлығы болсын немесе салық алаяқтығы болсын, техникада тәжірибесі бар болғанда міндетті сәтті орындау оңайырақ. Дүкен ұрлығын тәжірибелі түрде жасай білетіндер, ұрлық жасауды білмейтіндерге қарағанда әлдеқайда сәтті болады. Дүкен ұрлығы мен "ақ жағалы" қылмыс арасындағы басты айырмашылық – қолданылатын техникалар физикалық емес, телефонмен сөйлесу, жазу және деректерді енгізу сияқты әрекеттерден тұрады. Бұл теория, әсіресе ұйымдар контекстінде қолданылады және қылмыскерлер өз әрекеттері үшін жауапкершілікті қабылдамайтынын көрсетеді. Ұйымның көптеген мүшелері жағдай нашарлағанда өздерін кінәлі санамайды. Forbes журналы "ақ жағалы" қылмыс жасауға итермелейтін себептерді түсіндіретін төрт теорияны ұсынады. Біріншісі – қылмыскерлерді жұмысқа тарту үшін дұрыс емес ынталандырулар. Көптеген қаржы мамандары қысқа мерзімді үлкен пайдаға байланысты белгілі бір сыйақы алады. Егер компания қызметкерді қылмыс жасауға, мысалы, Понци схемасына көмектесуге ынталандырса, көптеген қызметкерлер сыйақы алу үшін қатысады. Мұндай сыйақы көбінесе жалақыға қосымша ақшалай "бонус" түрінде беріледі. Міндетті орындау арқылы сыйақы алу, көптеген қызметкерлер қылмысқа жауапты емес деп сезінеді, өйткені олар оны бұйырған жоқ. "Кінәлау ойыны" теориясы қолға алынған қылмыстық әрекеттер үшін жауапкершілікті өздеріне емес, басшыларына жүктеуге тырысатын адамдарға қатысты. Екінші теория – компания басшылығының этиканы сақтауға қатысты тым еркін көзқарасы. Егер этикалық емес тәжірибелер бизнесте кең таралған болса, қызметкерлер мұны бизнесті дамыту үшін этикалық емес және заңсыз іскерлік әрекеттерді жасауға "жасыл жарық" ретінде қарастырады. Бұл идея Forbes ұсынған үшінші теориямен де байланысты, көптеген акция саудагерлері этикалық емес тәжірибелерді зиянсыз деп санайды. Көптеген адамдар "ақ жағалы" қылмысты құрбансыз қылмыс деп есептейді, бірақ бұл міндетті түрде дұрыс емес. Осы саудагерлердің көпшілігі өздерінің қылмыстарының құрбандарын көре алмайтындықтан, ешкімге зиян келтірмейтіндей сезінеді. Соңғы теория бойынша, көптеген фирмалардың үлкен, шынайы емес мақсаттары бар. Олар қызметкерлерге "қажеттінің бәрін жасау" керек деген ойды сіңіреді.

From the perspective of an offender, the easiest targets to entrap in "white collar" crime are those with certain degree of vulnerability or those with symbolic or emotional value to the offender. Examples of these people can be family members, clients, and close friends who are wrapped up in personal or business proceedings with the offender. The way that most criminal operations are conducted is through a series of different particular techniques. In this case, a technique is a certain way to complete a desired task. When one is committing a crime, whether it be shoplifting or tax fraud, it is always easier to successfully pull off the task with experience in the technique. Shoplifters who are experienced at stealing in plain sight are much more successful than those who do not know how to steal. The major difference between a shoplifter and someone committing a white collar crime is that the techniques used are not physical but instead consist of acts like talking on the phone, writing, and entering data. This theory is particularly used in terms of organizations and indicates that offenders often do not take blame for their actions. Many members of organizations will try to absolve themselves of responsibility when things go wrong. Forbes Magazine lays out four theories for what leads a criminal to commit a "white collar" crime. The first is that there are poorly designed job incentives for the criminal. Most finance professionals are given a certain type of compensation or reward for short term mass profits. If a company incentivizes an employee to help commit a crime, such as assisting in a Ponzi Scheme, many employees will partake in order to receive the reward or compensation. Often, this compensation is given in the form of a cash "bonus" on top of their salaries. By doing a task in order to receive a reward, many employees feel as though they are not responsible for the crime, as they have not ordered it. The "blame game theory" comes into play as those being asked to carry out the illegal activities feel as though they can place the blame on their bosses instead of themselves. The second theory is that the company's management is very relaxed when it comes to enforcing ethics. If unethical practices are already a commonplace in the business, employees will see that as a "green light" to conduct unethical and unlawful business practices to further the business. This idea also ties into Forbes' third theory, that most stock traders see unethical practices as harmless. Many see white collar crime as a victimless crime, which is not necessarily true. Since many of these stock traders cannot see the victims of their crimes, it seems as if it hurts no one. The last theory is that many firms have unrealistic, large goals. They preach the mentality that employees should "do what it takes".