Кіріспе
Қоршау шайқасы, Цезарьдің азаматтық соғысының бөлігі. Диррахий шайқасы (немесе Диррахий) б.з.д. 48 жылдың сәуірінен шілде айының соңына дейін қазіргі Албаниядағы Дуррес қаласының жанында өтті. Бұл шайқас Гней Помпей басқарған әскер мен Гай Юлий Цезарь арасында болды. Цезарь Помпейдің маңызды логистикалық орталығы – Диррахийді басып алуға тырысты, бірақ Помпей оны және төңіректегі биік жерлерді басып алған соң, әрекеті сәтсіз аяқталды. Оған жауап ретінде Цезарь Помпейдің лагерін қоршады және оның айналасына қоршау салды. Бірнеше ай бойы шайқастардан кейін Помпей Цезарьдің нығайтылған қорғанысын бұзып, Цезарьді Тессалияға стратегиялық түрде шегінуге мәжбүр етті. Шайқастан кейін Помпей Цезарьді Тессалияға дейін қуды, содан кейін Фарсалусқа қарай қуып жетті, мұнда Цезарьдің грек жорығының шешуші шайқасы өтетін болды.
The Battle of Dyrrachium (or Dyrrhachium) took place from April to late July 48 BC near the city of Dyrrachium, modern day Durrës in what is now Albania. It was fought between Gaius Julius Caesar and an army led by Gnaeus Pompey during Caesar's civil war. Caesar attempted to capture the vital Pompeian logistics hub of Dyrrachium but was unsuccessful after Pompey occupied it and the surrounding heights. In response, Caesar besieged Pompey's camp and constructed a circumvallation thereof, until, after months of skirmishes, Pompey was able to break through Caesar's fortified lines, forcing Caesar to make a strategic retreat into Thessaly. After the battle, Pompey pursued Caesar into Thessaly and then towards Pharsalus, where the decisive battle of Caesar's Greek campaign would be fought.
Өмірбаян
49 ж.б.д. Юлий Цезарь Рубиконды кесіп өтіп, Рим республикасында азаматтық соғыс бастады. Қаңтар айында Италиядағы Помпей және сенат күштеріне қарсы шапшаң шабуылдан бастап, Помпей Адриатика теңізі арқылы Римнің шығыс провинцияларына шегінді. Цезарь Помпейдің Испаниядағы өкілдерін жеңгеннен кейін, шығысқа бет бұрып, 48 ж.б.д. қаңтарда Адриатиканы кесіп өтті. Помпей шығыста әскер жинағанда, Цезарь жылдам әрекет етуі керек болды: ол әскерінің бір бөлігін Адриатика арқылы жіберді, бірақ жолында тоқтатылып, Грекияда жеті легионмен қалып қойды, ал әскерінің қалған бөлігі Марк Антоний басшылығымен Брундизийде қалды. Жабдықтау іздеп, Цезарь Помпейдің маңызды жабдықтау орталығы – Диррахийді басып алуға тырысты, бірақ Помпей қалаға бірінші жеткендіктен, ол шегінуге мәжбүр болды. Сәуір айының басында Антоний және оның күштері Цезарьдің Диррахий маңында Помпейге қарсы маневрлеріне қосыла алды.
Қоршау
Цезарь алғаш рет Помпеймен шайқасуға тырысты, бірақ Помпей Цезарьдің әскерін аштықпен әлсіретуге ұмтылды; жауап ретінде Цезарь логистикалық тұрғыдан маңызды Дирахийді басып алуға қайтадан әрекеттенді. Дирахийде Помпей берік қорғаныс позициясын ұстады; оның арқасын теңіз қорғады, ал алдында жақын маңайды бақылайтын төбелер болды. Сол жерде Помпей өзінің лагерін теңіз арқылы жабдықтауға болатын табиғи порты бар Петра деп аталатын жартасты төбеге орналастырды. Ал Цезарьдің лагері ішкі аймақта, биік жерде болғандықтан, оның әскеріне азық-түлік табуға тура келді. Цезарь қоршау салуды бастады: Помпейдің малдарына жем алуына кедері келтіру, оның атты әскерін тиімсіз ету арқылы өзінің азық іздеу топтарын қорғау, сондай-ақ Помпейді қорғанысқа көшіру арқылы оның беделін шетелдіктер мен өз әскерлерінің алдында төмендету және оны ашық түрде шайқасқа шығудан бас тартуға мәжбүр ету. Бұған жауап ретінде Помпей де Цезарьға қарсы бекініс салуды бастады. Салынғаннан кейін, Помпейдің ішкі бекініс жолы он бес римдік мильге жуық созылып, жиырма төрт бекініс болды, ал Цезарьдің сыртқы бекініс жолы шамамен 17 мильге созылды. Қыс айларында Цезарь азық-түлік тапшылығына тап болды (Рим күнтізбесімен емес, табиғи маусымдар бойынша есептегенде), сондықтан Помпейдің сумен жабдықтауын қамтамасыз ететін өзендерді кесіп тастады; жағдай нашарлауы лагерь ішінде аурулардың таралуына да себеп болды. Цезарь бекіністі қоршауын жалғастыра отырып, Помпейді теңіз арқылы шегінуге, қашып шығуға немесе оның әскерінің азықтан қиналып, құлауын күтуге мәжбүрлеуді үмітті, ал қоршау шебіне қарсы шайқастар мен шабуылдар жалғасты. Помпей Цезарьді бекіністен алшақтату үшін Дирахийдің тұрғындарының бірі қалаға сатқындық жасауға дайын екендігі туралы жалған хабар жіберді, сонымен қатар қоршау шебінің орталық бөлігіндегі бекіністерге үш бағыттан шабуыл жасауды жоспарлады. Осы бекіністердің екеуінде Луций Минуций Василийдің бір когортасы және Гай Волкаций Туллдың үш когортасы Помпейдің бес легионына қарсы қаһармандық түрде қарсылық көрсетті, содан кейін Публий Корнелий Сулла басқаруындағы екі легионнан құралған күш келгенге дейін тұрды. Помпейдің әскері екі қатардың арасындағы төбеде бес күнге дейін қоршауда қалды, содан кейін шегіне алды. Цезарь Помпейдің екі мыңға жуық әскерінен шығынға ұшырағанын есептеді. Алайда, Цезарьдің күштеріне оның сандық артықшылығы бар жауынан ұзақ бекініс жолын ұстап тұру қиын болды, сондықтан ол жау қабырғаларына жақын, бірақ олардың қару қашықтығынан тыс жерде агрессивті түрде орналасты; Помпей де осыған ұқсас күштерді шоғырландырып жауап беруге мәжбүр болды.
Шайқас
Галлиялық екі қолбасшы өздерінің жасақтарымен бірге Цезардан Помпейге өткенде, Помпей Цезардың оңтүстік жақ бөлігіндегі әлсіздікті анықтап, Цезардың нығайтылған бекіністерін бұзу үшін ірі шабуылға дайындалды. Алғашқы шабуыл сәтті аяқталды, бірақ Антоний он екі когортаны, содан кейін Цезар жеке басқарып келген қосымша резервтер келгенде ғана жағдай сақталды. Тоғызыншы легионның бекінісі тұрғанда, Помпей сол аймақта лагерь салған және ішкі аймаққа байланыс жолдарын қамтамасыз еткен. Помпейдің әскері бұрын Цезарь әскері тастап кеткен, ашық жатқан нығайтылған лагерьді басып алғаннан кейін, Цезар оған қарсы шабуыл жасады. Шатасқан бағыттар салдарынан шабуыл Цезар үшін қымбатқа түсті, ол 960 сарбаз бен 32 офицерден астам шығынға ұшырап, әскерін асыққан түрде шегіндіруге мәжбүр болды. Помпей майданды бақылауда ұстағанда, ол шабуылды тоқтатуға бұйрық берді. Цезар бұл шешімге қатысты: "[Помпейдің әскері] егер жеңімпаз басқарса, бүгін жеңіске жетер еді" деді. Одан кейін, Галлия соғыстарында Цезардың сенімді лейтенанты болған, азамат соғысы басталғанда Помпейге өткен Тит Лабиен, жау шебінде Цезардың тұтқындарын өлімге жіберді.
Салдары
Тактикалық тұрғыдан алғанда, Цезарьдің позициясы едәуір әлсіреді: Помпей оның бекінілген шебінің бір бөлігін басып алды, ал Цезарь Помпейдің кеңейтілген бекіністерін қоршау үшін одан да ұзын шеп құра алмады. Жауап ретінде Цезарь қараңғы түнгі уақытта Аполлонияға шегінді, екі легионды Помпейліктерді олар әлі де онда екендігіне сендіру үшін қалдырды. Бұл ашылғаннан кейін Помпей атты әскерді Цезарьдің артқы жасағымен шайқаста тоқтатып, оларды қууға жіберді. Бұл кезде жаз болды және Цезарь азық-түлік іздеушілер бұрын бармаған аймақтарға жол ашты, осылайша олар ұзақ операцияларды қолдауға мүмкіндік алады. Гомфи қаласының билеушілері, соғыста жеңіліске ұшырауы мүмкін көшбасшыға көмектескім келмейтіндіктен, Цезарьге қалаға кіруге рұқсат бермеді, сондықтан ол қаланы тонауға бұйрық берді, бұл қаталдықтың сәтті мысалы болды. Жалпы алғанда, Помпейліктер жеңіске қуанды, өйткені бұл азаматтық соғыста Цезарьтің маңызды жеңіліске ұшыраған алғашқы реті болды. Домиций Аенобарб сияқтылар Помпейді Цезарьмен шешуші шайқасқа түсіріп, оны жеңуге шақырып, ал басқалары Рим мен Италияға оралып, астананы қайта басып алуға кеңес берді. Помпей Сириядан күш-қуат күтіп, Цезарьдің нашар жабдықтау жолдарын пайдалану үшін стратегиялық сабырлылық танытуды шешті. Жеңістің қуанышы артық сенімділікке және өзара күдікке айналып, Помпейге жаумен соңғы кездесуді ұйымдастыруға қысым жасады. Өзінің әскеріне тым көп сеніп, өзіне сенімді офицерлердің ықпалымен, Сириядан күш-қуат келгеннен кейін ол Цезарьға қарсы Тесалияда шайқасқа түсуді шешті.