Денсаулық сақтау экономикасы

Кіріспе

Экономика саласы

Денсаулық сақтау экономикасы – экономиканың денсаулықты және денсаулық сақтауды өндіру мен тұтынудағы тиімділік, нәтижелілік, құндылық және мінез-құлық мәселелерімен айналысатын саласы. Денсаулық сақтау экономикасы жеке адамдар, денсаулық сақтау қызметтерін ұсынатындар және клиникалық жағдайлар арасындағы өзара әрекеттесу арқылы денсаулық сақтау көрсеткіштерін жақсарту және өмір салтын өзгерту жолдарын анықтау үшін маңызды. Жалпы алғанда, денсаулық сақтау экономистері денсаулық сақтау жүйелерінің жұмыс істеуін және темекі шегу, диабет, семіздік сияқты денсаулыққа әсер ететін мінез-құлықтарды зерттейді. Денсаулық сақтау экономикасының ең үлкен қиындықтарының бірі – ол экономиканың қалыпты ережелерінен өзгешелік танытады. Баға мен сапа көбінесе сақтандыру компаниялары мен жұмыс берушілердің үшінші тарап төлеу жүйесі арқылы жасырылады. Сонымен қатар, емдеулерді бағалау үшін ең көп қолданылатын өлшемдердің бірі – QALY (Quality Adjusted Life Years) (Сапаға бейімделген өмір жылдары) өлшеуге өте қиын, көбінесе негізсіз болжамдарға сүйенеді. Кеннет Ароудың 1963 жылғы мақаласы денсаулық сақтау экономикасын ғылым ретінде қалыптастырғаны үшін жиі мақталады. Оның теориясы денсаулық пен басқа да тауарлар арасындағы тұжырымдық айырмашылықты көрсетті. Денсаулық сақтау экономикасын басқа салалардан ерекшелейтін факторлар: мемлекеттік кең араласу, бірнеше өлшемдегі шешілмейтін белгісіздік, асимметриялық ақпарат, кіруге кедергілер, сыртқы факторлар және үшінші тараптың болуы. Денсаулық сақтау саласында үшінші тарап – пациенттің медициналық сақтандырушысы, ол сақтандырылған пациенттің тұтынуына байланысты медициналық тауарлар мен қызметтер үшін қаржылық жауапкершілікті көтереді. Денсаулық сақтау экономистері түрлі қаржылық ақпаратты бағалайды: шығындар, төлемдер және қарыздар. Денсаулыққа қатысты белгісіздік пациенттің жағдайына десе де, қаржылық мәселелерге де қатысты. Дәрігер мен пациент арасындағы білімнің алшақтығы дәрігерге айқын артықшылық береді, бұл асимметриялық ақпарат деп аталады. Денсаулық пен денсаулық сақтауды қарастырғанда сыртқы факторлар жиі туындайды, әсіресе жұқпалы аурулар мен опиоидтарды теріс пайдалану сияқты денсаулыққа әсер ететін жағдайларда. Мысалы, суық тиюден сақтануға жасалған әрекет тек шешім қабылдаушыға ғана емес, басқа адамдарға да әсер етеді, немесе опиоидтар эпидемиясына тұрақты, гуманды және тиімді шешімдер табу.

Health economics is a branch of economics concerned with issues related to efficiency, effectiveness, value and behavior in the production and consumption of health and healthcare. Health economics is important in determining how to improve health outcomes and lifestyle patterns through interactions between individuals, healthcare providers and clinical settings. In broad terms, health economists study the functioning of healthcare systems and health affecting behaviors such as smoking, diabetes, and obesity. One of the biggest difficulties regarding healthcare economics is that it does not follow normal rules for economics. Price and Quality are often hidden by the third party payer system of insurance companies and employers. Additionally, QALY (Quality Adjusted Life Years), one of the most commonly used measurements for treatments, is very difficult to measure and relies upon assumptions that are often unreasonable. A seminal 1963 article by Kenneth Arrow is often credited with giving rise to health economics as a discipline. His theory drew conceptual distinctions between health and other goods. Factors that distinguish health economics from other areas include extensive government intervention, intractable uncertainty in several dimensions, asymmetric information, barriers to entry, externality and the presence of a third party agent. In healthcare, the third party agent is the patient's health insurer, who is financially responsible for the healthcare goods and services consumed by the insured patient. Health economists evaluate multiple types of financial information: costs, charges and expenditures. Uncertainty is intrinsic to health, both in patient outcomes and financial concerns. The knowledge gap that exists between a physician and a patient creates a situation of distinct advantage for the physician, which is called asymmetric information. Externalities arise frequently when considering health and health care, notably in the context of the health impacts as with infectious disease or opioid abuse. For example, making an effort to avoid catching the common cold affects people other than the decision maker or finding sustainable, humane and effective solutions to the opioid epidemic.

Тарих

Біздің заманымыздан бұрынғы III ғасырда ежелгі грек ойшылы Аристотель шаруалар мен дәрігерлердің өндіріс және айырбастау арасындағы қарым-қатынасы туралы айтқан. XVII ғасырда британдық классикалық экономист Уильям Петти жұмысшыларға медициналық және денсаулық сақтауға жұмсалған шығындар экономикалық пайда әкелетінін көрсетті. Қазіргі уақытта заманауи денсаулық сақтау экономикасы экономикалық теорияны денсаулық сақтау практикасымен байланыстыратын маңызды салааралық ғылым болып табылады; оның әртүрлі тармақтары мен зерттеу салалары айқын көрінеді. Осы білімнің академиялық тамыры көбінесе АҚШ дәстүріне дейін жетеді. Америкалық Медициналық Ассоциация (AMA) 1848 жылы құрылды, оның басты мақсаттары ғылыми прогресс, медициналық білім беру стандарттарын жасау, медициналық этика бағдарламасын іске қосу және халық денсаулығын жақсарту болды. Дегенмен, экономикалық мәселелер 1931 жылы ғана күн тәртібіне енді, AMA Медициналық Экономика Бюросы құрылды, ол медициналық мамандыққа қатысты барлық экономикалық мәселелерді зерттеу үшін құрылған. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін, медициналық зерттеулердің деңгейінің жылдам жақсаруы, диагностика және емдеу құралдарының, денсаулық сақтау мекемелері мен жабдықтарының жаңғыруы, халықтың қартаюы, созылмалы аурулардың күрт өсуі және адамдардың денсаулық сақтауға деген сұранысының артуы және басқа да себептерге байланысты медициналық және денсаулық сақтау шығындары айтарлықтай өсті. Мысалы, АҚШ-тың денсаулық сақтауға жұмсалатын шығындары жалпы ішкі өнімнің (ЖІӨ) үлесі ретінде тұрақты түрде өсті, бұл денсаулық сақтауға қоғамның басқа да денсаулық сақтау емес тауарлар мен қызметтерге қарағанда маңыздылығын арттырғанын көрсетеді. 1960 мен 2013 жылдар аралығында денсаулық сақтауға жұмсалатын шығындардың ЖІӨ-дегі үлесі 5,0 пайыздан 17,4 пайызға дейін өсті. Осы кезеңде денсаулық сақтауға жұмсалатын шығындардың орташа жылдық өсімі 9,2 пайызды құрады, ал номиналды ЖІӨ өсімі 6,7 пайызды құрады. Сонымен қатар, көптеген еуропалық елдерде денсаулық сақтауға жұмсалатын шығындар да өсті, 1950 жылдары ЖІӨ-нің 4% құраса, 1970 жылдардың соңында 8% жетті. Өсім қарқыны бойынша көптеген елдерде денсаулық сақтау шығындарының ЖҰӨ-дегі (жалпы ұлттық өнім) үлесі 1950 жылдары 1%, 1960 жылдары 1,5% және 1970 жылдары 2% құрады. Бұл жоғары медициналық және денсаулық сақтау шығындары үкіметке, кәсіпкерлерге, жұмысшыларға және отбасыларға ауыр экономикалық жүктеме болды, оның өсуін тежеудің жолын табу қажет болды. Сонымен қатар, денсаулық сақтау қызметтерінің көлемі ұлғайды, техникалық жабдықтар жетілдірілді, еңбек бөлінісі мен мамандану да артты. Медициналық және денсаулық сақтау қызметі капитал мен еңбектің көп бөлігін жұмсайтын және әлеуметтік-экономикалық өмірде маңызды орын алатын «денсаулық сақтау индустриясы» болып дамыды. Денсаулық сақтау секторының экономикалық проблемаларын зерттеу экономикалық зерттеулердің маңызды тақырыбына айналды. Селма Мускин 1958 жылы «Денсаулық экономикасын анықтауға қарай» және төрт жылдан кейін «Денсаулық – инвестиция» деген мақалаларын жариялады. Ол кезде денсаулық сақтау экономиканың тұтыну саласы ретінде қарастырылды. Мускиннің талдауы денсаулыққа инвестиция салудың қоғамға ұзақ мерзімді пайдалы салдарлары бар екенін түсінудің алғашқысы болды. Бәлкім, бұл ғылымға ең танымал және жиі сілтеме жасалатын үлес Кеннет Арроудың 1963 жылы жарияланған «Медициналық көмектің әл-ауқатын қамтамасыз ету экономикасы және белгісіздік» еңбегі болды. 1960 жылдан кейін денсаулық сақтау экономикасы саласындағы зерттеулер одан әрі дамыды, ал 1962 жылы АҚШ-та денсаулық сақтау экономикасы бойынша екінші академиялық семинар, содан кейін 1968 жылы үшіншісі өтті. 1968 жылы Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымы Мәскеуде алғашқы халықаралық денсаулық сақтау экономикасы семинарын өткізді. Осы үш кездесудің өткізілуі денсаулық сақтау экономикасының тәуелсіз ғылым ретінде академиялық форумға енгенін көрсетті, бұл денсаулық сақтау экономикасының ресми түрде қалыптасуын белгіледі. 1970 жылдан кейін денсаулық сақтау экономикасы қарқынды даму кезеңіне енді және медбикелік экономикасы біртіндеп пайда болды. 1979 жылы танымал американдық денсаулық сақтау экономисі Пол Фельдштейн алғаш рет экономика принциптерін ұзақ мерзімді күтім нарығын, тіркелген нарықты және басқа да медбикелік экономика мәселелерін талқылау үшін қолданды, медбикелік экономикасының пайда болуына негіз салды. 1983 жылы АҚШ-та «Медбикелік экономика» журналы құрылды, оның негізгі зерттеу мазмұны медбикелік нарығының дамуы, медбикелік шығындарды есептеу, медбикелік қызметтеріне қатысты саясат, медбикелік экономикалық басқару және т.б. болды. Журналдың жариялануы медбикелік экономикасының ресми түрде қалыптасқанын көрсетті. 1993 жылы Айова университетінің шығын зерттеу орталығы жүйелі медбикелік шығын зерттеуін жүргізді, ол жай ғана NIC жүйесі болды. Нақты практика толық уақыты бар зерттеушілермен жабдықталған арнайы зерттеу институтын құру, медбикелік шығындарды есептеу мазмұнын реттеу және, соңында, 6 санатта 433 элементті анықтаудан тұрды. Сонымен қатар, орталық шығындарды бағалау, орынды бюджет жасау, шешім қабылдау және т.б. сияқты медбикелік шығындарды басқару үшін компьютерлік технологияны қолданды, бұл медбикелік басқару тиімділігін арттыру және медбикелік басқару дағдарысын жеңілдетуде маңызды рөл атқарды.

In the third century BC, Aristotle, an ancient Greek thinker, once talked about the relationship between farmers and doctors in production and exchange. In the 17th century, William Petty, a British classical economist, pointed out that the medical and health expenses spent on workers would bring economic benefits. Presently, contemporary health economics stands as a prominent interdisciplinary field, connecting economic theory with healthcare practice; its diverse sub disciplines and research domains are evident. The academic roots of this knowledge are commonly traced back to the U. S. tradition. The American Medical Association (AMA) was created in 1848, having as main goals scientific advancement, creation of standards for medical education, launching a program of medical ethics, and obtaining improved public health. Yet, it was only in 1931 that economic concerns came to the agenda, with the creation of the AMA Bureau of Medical Economics, established to study all economic matters affecting the medical profession. After the Second World War, amid the rapid improvement of the level of medical research technology, the modernization of diagnosis and treatment means and health facilities and equipment, the aging of the population, the sharp increase of chronic diseases, and the improvement of people's demand for health care and other reasons, medical and health expenses increased significantly. For example, total U. S. health expenditures steadily increased as a share of gross domestic product (GDP), demonstrating the increased importance that society placed on health care relative to other non health goods and services. Between 1960 and 2013, health spending as a share of GDP increased from 5.0 to 17.4 percent. Over the same period, the average annual growth in nominal national health expenditures was 9.2 percent compared to nominal GDP
growth of 6.7 percent. At the same time, the expenditure on health care in many European countries also increased, accounting for about 4% of GDP in the 1950s and 8% by the end of the 1970s. In terms of growth rate, the proportion of health care expenditure in GNP (gross national product) in many countries increased by 1% in the 1950s, 1.5% in the 1960s, and 2% in the 1970s. This high medical and health expenditure was a heavy economic burden on government, business owners, workers, and families, which required a way to restrain its growth. In addition, the scale of health service increased, technical equipment became more advanced, and division of labor and specialization saw increases, too. The medical and health service developed into a "healthcare industry" which occupies a considerable amount of capital and labor and occupies an important position in social and economic life. The research on economic problems of the health sector became an important topic of economic research. Selma Muskin published "Towards the definition of health economics" in 1958 and, four years later, the paper, "Health as an Investment". At that time, health was broadly regarded as rather a consumptive branch of the economy. Muhkin's analysis was the first understanding that health investment had long term beneficial consequences for the community. Probably, the single most famous and cited contribution to the discipline was Kenneth Arrow's "Uncertainty and the welfare economics of medical care", published in 1963. After the 1960s, research in health economics developed further, and a second academic seminar on health economics was held in the United States in 1962 followed by a third in 1968. In 1968, the World Health Organization held its first international health economics seminar in Moscow. The convening of the three meetings showed that health economics had boarded an academic forum as an independent discipline, which also marked the official formation of health economics. After the 1970s, the health economy entered a period of rapid development and nursing economics gradually emerged. In 1979, Paul Feldstein, a famous American health economist, first used the principles of economics to discuss the long term care market, registered market, and other nursing economy issues, laying the foundation for the emergence of nursing economics. In 1983, Nursing Economic Magazine was founded in the United States, and its main research content included nursing market development, nursing cost accounting, policies related to nursing services, nursing economic management, etc. The magazine's publication was a mark of the formal formation of nursing economics. In 1993, The University of Iowa Cost Research Center conducted a systematic nursing cost study, simply the NIC System. The specific practice consisted of establishing a special research institution equipped with full time researchers, sorting out the nursing cost accounting content, and, finally, identifying 433 items in 6 categories. At the same time, the Center adopted computer technology to carry out nursing cost management, including cost assessment, reasonable budget, decision making, etc., which played a crucial role in improving the efficiency of nursing management and alleviating the nursing management crisis.

Денсаулық сақтау технологиясын бағалау

Экономикалық бағалау, әсіресе шығын тиімділігін талдау, көптеген елдердегі агенттіктер үшін технологияны бағалау процестерінің маңызды бөлігіне айналды. Мысалы, Германиядағы Денсаулық сақтау саласындағы сапа және экономикалық институты (Institut für Qualität und Wirtschaftlichkeit im Gesundheitswesen – IQWiG) және Ұлыбританиядағы Денсаулық сақтау және қамқорлықтың Ұлттық институты (NICE) нарыққа жаңа фармацевтік препараттардың шығын тиімділігін қарастырады. Кейбір агенттіктер, NICE сияқты, шығын-пайдалылық талдауды (CUA) қолдануды ұсынады. Бұл тәсіл өмір сүру ұзақтығы мен сапасын біріктіретін өлшеммен, яғни сапаға түзетілген өмір жылы (QALY) арқылы нәтижелерді өлшейді.

Денсаулық сақтау нарықтарына мемлекеттік араласудың экономикалық негіздемесі

Фолланд, Годман және Стино, «Денсаулық пен денсаулық сақтау экономикасы» кітабының авторлары, денсаулық сақтау жүйесіне үкіметтің араласуының бірнеше жеке және тәуелсіз себептерін атап өтеді. 1. Біріншісі – қоғамдық игіліктердің (ауруханалар, вакциналар) және ішінара қоғамдық сипаттағы игіліктердің өндірісі мен тұтынуының оңтайлы деңгейін қамтамасыз ету. 2. Екіншісі – жеке секторда өндірілетін, бірақ шығындары мен қажеттіліктерге байланысты тәуекелдерді бөлісуді қажет ететін қызметтер үшін сақтандырудың сапасы мен теңдігін арттыру. Мысалы, жаңа емдер мен денсаулық сақтау жабдықтарын зерттеу және әзірлеуге инвестиция салу. Үкімет әдетте сақтандыруға қол жеткізе алмайтындарға немесе кейбір жағдайларда, кедей емес азаматтардың өздері төлей алатын төмен бағалы қызметтер мен мекемелерге субсидия береді. Мысалы, әлемдегі ең ірі денсаулық сақтау схемасы 2018 жылы Үндістанда «Аюшман Бхарат» деген атпен іске қосылды. 3. Үшінші себеп – үкіметтің араласуы нарықтың сәтсіздігін болдырмау. Нарық сәтсіздігінің классикалық мысалы – монополиялық билік. Денсаулық сақтау нарықтарының көптегені монополиялық бақылаудың жүзеге асырылуына бейім. Аз ауруханалар бар жердегі медициналық көмек, патенттелген рецепт бойынша берілетін дәрілер және кейбір денсаулық сақтандыру нарықтары жоғары құнның басты себебі болып табылады, әсіресе қызмет провайдерлері жеке компаниялар болған жағдайда. 4. Білімді экономикалық құндылығы бар қоғамдық игілік ретінде қарастыруға болады. Бір пайдаланушы ұсынған ақпарат басқа пайдаланушының қолжетімді ақпаратына кедерес келтірмейді. Алайда, төлемегендерге ақпарат алу мүмкіндігі берілмейді және басқа адамға ақпарат берудің маржинальдық құны көбінесе төмен болады. Осыған байланысты, жеке нарықтар білімді жеткіліксіз өндіруі мүмкін, сондықтан оның қолжетімділігін арттыру үшін мемлекеттік араласу қажет. Бұл жағдайда мемлекеттік араласу жеке сектордың операцияларын тікелей немесе субсидиялау арқылы қалыптасқан ақпаратты таратуға көмектесу ретінде қарастырылуы мүмкін. 5. Осы бөлімдегі соңғы мәселе толық емес нарықтармен байланысты. Жеке нарықтар қолданыстағы сұранысты қанағаттандыру үшін күрескен кезде толық емес нарықтар пайда болуы мүмкін. Бұл жағдай қатерлі ісік сияқты ауруларды емдеудің өте қымбат болуы немесе ВИЧ/СПИД немесе COVID-19 сияқты жаңа аурулардың кең таралуы кезінде туындауы мүмкін. Мұндай жағдайларда жеке сақтандырушылар жоғары тәуекел факторы мен шығындарға байланысты жоғары сыйлықақы талап етеді немесе олар белгілі бір жағдай бойынша адамдарды сақтандырмауы мүмкін. Бұл нарықтағы бос орынға әкеледі, онда халықтың белгілі бір бөлігі денсаулық сақтауға қол жеткізе алмайды. Кейбір сақтандыру нарықтары, мысалы, ВИЧ/СПИД, қатерлі ісік немесе басқа да бұрыннан бар аурулары бар және жаңа жабуды іздейтін науқастар үшін, бұл науқастар кез келген бағамен жабуды сатып ала алмайтын жағдайда толық емес болуы мүмкін. Мұндай жағдайларда үкімет араласып, мұндай жағдайларда денсаулық сақтауды қамтамасыз етеді. Мысалы, COVID-19 пандемиясы кезінде ешбір жеке сақтандыру компаниясы мұндай жарылыстың болатынын болжамады (немесе болжауға мүмкін емес еді); нәтижесінде, адамдарды емдеу үшін мемлекеттік араласу қажет болды.

Folland, Godman, and Stino the authors of the book, The Economics of Health and Health Care lists several separate and independent reasons for governments intervening in health care systems rather than leaving it to the private market forces. 1. The first is to ensure that the optimum level of production and consumption of public goods (hospitals, vaccines) and goods with a partially public character are available. 2. Secondly, the rationale is to increase the quality and equity of insurance for those services that can be produced in the private sector but require risk sharing due to the expense and uncertainties about needs. For example; investing in research and development for new cures and health care equipment. Governments usually subsidize for those who cannot afford insurance or, in certain situations, those low cost activities and facilities that non poor citizens can afford on their own. For example; the largest health insurance scheme in the world was launched in India by the name Ayushman Bharat in 2018. 3. The third reason for which the government might want to intervene is to prevent market failure. A classic example of market failure is Monopoly Power. Several health care markets tend to have the potential for monopoly control to be exercised. Medical care in markets with few hospitals, patent protected prescription products, and some health insurance markets is the major reason for higher costs and especially in cases where the providers are private companies. 4. Knowledge can be perceived as a public good with a strong economic value. The information provided by one user does not restrict the information available to another. While those who do not pay are often denied access to information and the marginal cost of providing information to another person is frequently low. As a result, one might argue that private markets would under produce knowledge, necessitating government intervention to increase its availability. Government intervention, in this case, can be seen as assisting in the public distribution of established information, either directly or by subsidizing private sector operations. 5. The last point in this section is related to incomplete markets. Incomplete markets may arise when private markets struggle to satisfy existing demand. This situation can arise when the cure of disease is very expensive, such as cancer or a wide spread of new diseases such as HIV/AIDS or COVID 19. In such cases either private insurers require a high premium as the risk factor and costs are high or they may not insure the people for a particular case. This leads to a void in the market where a certain section of the population will not be able to afford healthcare. Certain insurance markets, such as those for patients with HIV/AIDS, cancer, or other pre existing conditions who are searching for new coverage, may be incomplete in the sense that those patients may be unable to afford coverage at any price. In such cases, the government usually intervenes and provides health care for such cases. For example, during the COVID 19 pandemic, no private insurance company predicted (or could have predicted) that such an outbreak would occur; as a result, state intervention became necessary to treat people.

Психикалық денсаулық экономикасы

Психикалық денсаулық экономикасы фармакоэкономикадан еңбек экономикасына және әл-ауқат экономикасына дейін қамтитын кең тақырыптар жиынтығын қамтиды. Психикалық денсаулық экономикамен тікелей байланысты, себебі бұл адамдардың адам капиталы ретінде үлес қосу әлеуетімен байланысты. 2009 жылы Керри мен Стабиль "Балалық шақтағы психикалық денсаулық және адам капиталы" атты мақала жариялады, онда олар балалық шақтағы психикалық денсаулық проблемаларының зардап шеккен балалардың адам капиталын қалыптастыруын қалай өзгерте алатынын бағалады. Сыртқы факторларға әсер еткен адамдардың жұмыс орнында немесе үйдегі айналасындағы адам капиталына тигізетін әсері кіруі мүмкін. Экономика да жеке адамға әсер етеді, әсіресе жаһандану контекстінде. Мысалы, Үндістандағы зерттеулер, батыстық аутсорсингтің артуымен, жас мамандардың жұмыс орнында және үйде өте әртүрлі әлеуметтік-мәдени күтулерге тап болатын гибридтік жеке басын қалыптастыратынын көрсетті. Психикалық денсаулық экономикасы зерттеушілерге ерекше қиындықтар туғызады. Когнитивтік мүмкіндіктері шектеулі адамдар өздерінің қалауларын білдіре алмайды. Бұл факторлар жеке адамның психикалық денсаулығының мәнін бағалауда, әсіресе оның адам капиталы ретіндегі әлеуетіне қатысты қиындықтар туғызады. Сонымен қатар, жұмыспен қамту статистикасы психикалық денсаулық экономикалық зерттеулерінде жеке өнімділікті бағалау құралы ретінде жиі қолданылады; алайда, бұл статистика "қатысушылықты" (адам жұмыста болғанда төмен өнімділік деңгейімен) қамтымайды, төленбеген жұмыс уақытының жоғалуын есепке алмайды немесе әсер еткен отбасы мүшесі сияқты сыртқы факторларды қамтымайды. Сонымен қатар, жаһандық жалақы ставкаларының немесе қоғамдық құндылықтардың өзгеруін ескере отырып, қолданылатын статистика контексттік және географиялық тұрғыдан шектелуі мүмкін, ал зерттеу нәтижелері халықаралық деңгейде қолданылмайтын болуы мүмкін. Эверс және авторлар тобы (2009) психикалық денсаулық экономикалық талдауды белсенді тарату арқылы, саясаткерлер мен зерттеушілер арасында серіктестік құру арқылы және білімді таратушыларды көбірек пайдалану арқылы жақсартуға болатынын ұсынды. Тұтынушылық сұраныс теориясының ең негізгі қағидасы – тауар жеке тұлғаның пайдалылығын арттырады. Денсаулық дәстүрлі мағынада тауар емес, бірақ денсаулықтың өзі бақыт сыйлайды. Денсаулықты көлік, үй немесе білім сияқты тұрақты тауар ретінде қарастыруға болады. Әр адам белгілі бір денсаулық "қорымен" дүниеге келеді, ал салауатты нәресте жоғары денсаулық қорына ие. Негізінен, адамның өмірінде қабылдаған әрбір шешімі оның денсаулық қорына әсер етеді. X басқа тауарлар жиынтығы, ал H денсаулық қоры болсын. Осы айнымалылармен жеке тұлғаның пайдалылығының формуласы: Пайдалылық = U(X, H). Жеңілдету үшін денсаулық қоры пайдалылықты өндіреді, бірақ техникалық тұрғыдан алғанда, пайдалылықты өндіретін денсаулық қоры арқылы туындайтын қызметтер ағыны. Тауарларға қатысты дәстүрлі көзқарас бойынша, "көп – жақсы", яғни денсаулықтың артуы пайдалылықтың артуына әкеледі. Осы болжам бойынша, X денсаулықпен бірге өседі, мысалы, бас ауыртпағанда зоопарққа бару көңілдірек. Басқа тұрақты тауарлар сияқты денсаулық қоры да уақыт өте келе тозығып, ескіреді. Бұл процеске қартаю деп атауға болады. Денсаулық қоры жеткілікті деңгейге төмендегенде, адамның функционалдық қабілеті төмендейді. Экономикалық терминологияда денсаулық қоры құнсыздануда деуге болады. Өмір сүру ұзақтығы осы ғасырда айтарлықтай өскендіктен, мысалы, амортизация деңгейі осы кезеңде төмендегенін білдіреді. Денсаулық сақтау қорын қалпына келтіру немесе денсаулық сақтау қорының құнсыздану деңгейін төмендету үшін қоғамдық денсаулық сақтау және жеке медициналық көмек шаралары қолданылуда. Жеке тұлғаның өмірі бойына денсаулық қорының графигі балалық шақта бірте-бірте өсіп, кейін қартаю салдарынан біртіндеп төмендейді, ал арасында жарақат алу немесе ауру сияқты кездейсоқ оқиғалардың салдарынан кенеттен төмендеулер болады. Адамдар өмірінде тұтынатын немесе жасайтын көптеген нәрселер бар, олар қартаю жылдамдығына, сондай-ақ төмендеулердің жиілігі мен ауырлығына әсер етеді. Өмір салтын таңдау жеке тұлғаның денсаулығын айтарлықтай жақсартады немесе нашарлатады. X айнымалысы, тауарлар мен қызметтер жиынтығы, денсаулық қорына әсерін анықтайтын әртүрлі сипаттамаларды қабылдауы мүмкін, мысалы, "жақсы" түрлері (орташа физикалық жаттығулар), "жаман" түрлері (жоғары холестерин мөлшері бар тағамдар) және "бейтарап" түрлері (концерттер мен кітаптар). Бейтарап тауарлар жеке тұлғалардың денсаулығына айқын әсер етпейді.

Mental health economics incorporates a vast array of subject matters, ranging from pharmacoeconomics to labor economics and welfare economics. Mental health can be directly related to economics by the potential of affected individuals to contribute as human capital. In 2009 Currie and Stabile published "Mental Health in Childhood and Human Capital" in which they assessed how common childhood mental health problems may alter the human capital accumulation of affected children. Externalities may include the influence that affected individuals have on surrounding human capital, such as at the workplace or in the home. In turn, the economy also affects the individual, particularly in light of globalization. For example, studies in India, where there is an increasingly high occurrence of western outsourcing, have demonstrated a growing hybrid identity in young professionals who face very different sociocultural expectations at the workplace and in at home. Mental health economics presents a unique set of challenges to researchers. Individuals with cognitive disabilities may not be able to communicate preferences. These factors represent challenges in terms of placing value on the mental health status of an individual, especially in relation to the individual's potential as human capital. Further, employment statistics are often used in mental health economic studies as a means of evaluating individual productivity; however, these statistics do not capture "presenteeism", when an individual is at work with a lowered productivity level, quantify the loss of non paid working time, or capture externalities such as having an affected family member. Also, considering the variation in global wage rates or in societal values, statistics used may be contextually, geographically confined, and study results may not be internationally applicable. Evers et al. (2009) have suggested that improvements could be made by promoting more active dissemination of mental health economic analysis, building partnerships through policy makers and researchers, and employing greater use of knowledge brokers. Probably the most fundamental thing in consumer demand theory is that the good increases an individual's utility. Health is not really a good in the traditional sense, but health in itself produces happiness. We can think of health as a durable good, much like for instance a car, a house or an education. Every person comes into the world with some inherent "stock" of health, and a healthy baby has a fairly high stock of health. Basically, every decision an individual take during their lifetime will affect their stock of health. Let X be a bundle of other goods, and H a stock of health. With these variables the formula for an individual's utility is: Utility = U(X, H). For simplicity, the stock of health produces utility, but technically, is the flow of services created by the stock of health that produces utility. As the traditional fashion for goods, "more is better", in other words an increase in health leads to an increase in utility. From this assumption, X grows with health, for instance it is more enjoyable to visit the zoo when not experiencing a headache. Like other durable goods, the stock of health wears out over time, much like other durable goods. This process can be called aging. When the stock of health has dropped low enough, a person will lose their ability to function. In economic terminology it can be said that the stock of health depreciates. Since life expectancy has risen a lot during this century, it implies that e. g., the depreciation rate has decreased during this time. Public healthcare efforts and individual medical care are in place to restore the stock of health or to decrease the depreciation rate on the stock of health. A plot graph of an individual's stock of health throughout their lifetime would be steadily increasing in the beginning during their childhood, and after that gradually decline because of aging, meanwhile having sudden drops created by random events, such as injury or illness. There are many other things than "random" health care events, which individuals consume or do during their lives that affect the speed of aging and the severity and frequency of the drops. Lifestyle choices can deeply improve or worsen health of an individual. The variable X, the bundle of goods and services, can undertake numerous characteristics, some add value while others noticeably decrease the stock of health. Outstanding among such lifestyle choices are the decision to consume alcohol, smoke tobacco, use drugs, composition of diet, amount of exercise and so on. Not only can X and H work as substitutes for one another in producing utility, but X can also affect H in a production sense as well. X can then be split into different categories depending on which effect it has on H, for instance "good" types (e. g., moderate exercise), "bad" types (e. g., food with high cholesterol) and "neutral" types (e. g., concerts and books). Neutral goods do not have an apparent effect on individuals' health.