Кіріспе
Блейк Эдвардстың 1965 жылғы фильмі. "Ұлы жарыс" – Джек Леммон, Тони Кертис және Натали Вудтың басты рөлдерде ойнаған американдық Technicolor эпикалық комедиялық фильмі. Режиссері – Блейк Эдвардс, сценарий авторы – Артур А. Росс (Эдвардс пен Росс жазған оқиға бойынша), музыкасын Генри Манчини, операторлық жұмысын Рассел Харлан жасаған. Екінші пландағы актерлер қатарында Питер Фолк, Кинан Винн, Артур О'Коннелл және Вивиан Вэнс бар. Фильмнің құны 12 миллион АҚШ долларына (2020 жылы 98,36 миллион долларға баламалы) жетті, ол сол кездегі ең қымбат комедиялық фильм болды. Ол "барлық уақыттағы ең ұлы пирог тастау ұрысы" деп жарнамаланған бір көрінісімен әйгілі. Фильм бес "Оскар" сыйлығына ие болды, соның ішінде "Үздік дыбыс эффектілері" номинациясында жеңіске жетті.
The Great Race is a 1965 American Technicolor epic slapstick comedy film starring Jack Lemmon, Tony Curtis, and Natalie Wood, directed by Blake Edwards, written by Arthur A. Ross (from a story by Edwards and Ross), and with music by Henry Mancini and cinematography by Russell Harlan. The supporting cast includes Peter Falk, Keenan Wynn, Arthur O'Connell and Vivian Vance. The movie cost US$12 million (equivalent to $98.36 million in 2020), making it the most expensive comedy film at the time. It is known for one scene that was promoted as "the greatest pie fight ever". It was nominated for five Academy Awards, winning the Academy Award for Best Sound Effects.
Сюжет
Ұлы Лесли мен профессор Фейт – 20-шы ғасырдың басында бәсекелес батырлар. Лесли – классикалық ерлік үлгісі – әрқашан ақ киімде, сұлу, әдепті, өте талантты және сәтті. Леслидің қарсыласы Фейт – дәстүрлі мелодрамалық жауыз кейіпкер – көбінесе қара киімде, қара шашы мен цилиндр тақиясында, көбіне барлығына ашуланып, маньяк күлкісімен, батырдың жолын кесудің жоспарларымен толған және сәтсіздікке ұшырайды. Лесли Нью-Йорктан Парижге дейін автомобиль жарысын ұсынады және Вебер моторлы автомобиль компаниясына сапарға шығатын автомобиль жасау мүмкіндігін береді. Олар оған "Лесли Специал" деген жаңа көлікті жобалап, жасайды. Фейт өзінің "Ханнибал Твин 8" көлігін құрастырып, оған саботаж жасауға арналған құрылғыларды орнатады. Жарысқа басқа да көлік иелері де қатысады, оның ішінде Нью-Йорк қаласындағы ең танымал газеттің иесі де бар. Газеттің көлігін әдемі фотожурналист Мэгги Дюбуа, белсенді суфражист жүргізеді. Жеті автомобильден жарыс басталады, бірақ Фейттің ұзақ күткен серігі Максимилиан Миен төрт басқа көлікті (және өзінікінді, қателікпен) саботаж жасап, жарыста үш көлік қана қалдырады. Тірі қалған командалар: Лесли адал қызметшісі Езекия Стердимен, Мэгги Дюбуа Стэнли паровозын өзі жүргізеді, ал Фейт пен Макс. Булы көлік бұзылып, Мэгги Леслидің арнайы көлігіне көтеріледі. Фейт бірінші болып жанармай құю пунктына, Батыс шекарасындағы Борачо деген шағын қалаға жетеді. "Техас Джек" есімді жергілікті заңсыз адам Леслиге шоу-қыз Лили Олейдің қызығушылығын қызғанып, салондық төбелес басталады. Фейт қаос арасында сытырып, қажетті жанармайын ұрлап, қалғанын жояды. Лесли көлігін басқа жанармай құю пунктына жылқылармен тартады, онда Мэгги Езекияны пойызға отырғызып, орындыққа бұғаулап, Леслиге Езекияның жұмыстан кеткенін және "Нью-Йоркқа қайтып барғысы келгенін" айтады. Қалған екі көлік Беринг бұғазына жетіп, қарлы дауылда бір-біріне жақын тұрақтайды. Дауыл кезінде жылынып тұрып, Лесли мен Мэгги бір-бірін бәсекелес ретінде ғана емес, көбірек ретінде көруге бастайды. Фейттің машинасына ақ аю кіргені де бар, соның салдарынан барлық төрт жарыскер Леслидің машинасына жылынуға мәжбүр болады. Олар өздерінің ресейлік портына қарай жүзіп бара жатқан кішкентай мұз жарығында оянады, онда Езекия Леслиді күтеді, ол Мэггиді алдағаны үшін тастап кетеді. Мэггиді Фейт алып кетеді, ол көш бастап кетеді. Азияны аралап өткеннен кейін, екі көлік те кішкентай Карпания патшалығына кіреді, оның алкогольге құмар және әдемі патшазадасы Фридрих Хапник профессор Фейт сияқты көрінеді. Барон Рольф фон Ступпе мен генерал Кухстердің басшылығымен заговоршылар ханзаданы, Фейтті, Максты және Мэггиді ұрлап алады. Макс құтылып, Леслиге қосылып, басқаларды құтқаруға көмектеседі. Фейт патшалық билігін басып алу үшін таққа отырғызу кезінде ханзада болып жүруге мәжбүр болады. Лесли мен Макс фон Ступпенің қолбасшыларын жеңіп, оның өзімен де күреседі. Леслимен болған айқастан кейін фон Ступпе күтіп тұрған қайыққа секіріп қашып құтылуға тырысады, бірақ корпусты жарып, қайық сүңкіп кетеді. Лесли мен Макс нағыз ханзаданы астанаға жеткізіп, Кухстердің әскери төңкеріс жоспарын сәтсіздікке ұшыратады. Фейт әлі де ханзада Хапник ретінде маскарадталып, нан пісіруханасына тығылады, бірақ үлкен тортқа түсіп кетеді. Жарысқа қатысушылар, ханзаданың адамдары және заговоршылар арасында пірог шайқасы басталады. Піршектің қалдықтарымен жабылған бес жарыскер Карпаниядан Фридрих патшаның жақсы тілектерімен кетеді. Жарыскерлер Поттсдорфтан (Мэгги енді Леслидің көлігінде) кетіп бара жатқанда, бұл Парижге дейінгі тікелей жарысқа айналады. Парижге жақындағанда Лесли мен Мэгги қарым-қатынастағы ерлер мен әйелдердің және секстің рөлі туралы қызу пікірталас тудырады. Лесли Эйфель мұнарасының астындағы финиш сызығынан бір қадам қалғанда көлігін тоқтатады, өйткені ол Мэггиді жеңіске жетуден гөрі көбірек жақсы көреді. Фейт жеңімпаздың шапанын алуға келеді, бірақ Лесли оған жеңіске жетуге рұқсат бергеніне ашуланады. Фейт реванш талап етеді: Нью-Йоркқа қайта жарыс. Жаңа үйленген Лесли мен Мэгги команда ретінде жарысқа түседі. Фейт оларды бірінші бастауға рұқсат береді, содан кейін Максқа кішкентай зеңбірекпен олардың көлігін жоюды бұйырады. Зеңбірек оқ Леслидің арнайы көлігін өткізіп жіберіп, Эйфель мұнарасын құлатады.
Тақырыптар
Режиссер Блейк Эдвардс фильмді 1908 жылғы Нью-Йорк пен Париж арасындағы жарысқа негіздеді, бірақ оны өте еркін интерпретациялады. 1908 жылдың 12 ақпанында «Ең ұлы автожарыс» Нью-Йорк қаласынан басталып, үш құрлықты батысқа қарай кесіп өтетін алты қатысушымен басталды. Жарыстың мақсаты Париж болатын, бұл әлемді айналып өтетін алғашқы автомобиль жарысы еді. Эдвардс «барлық уақыттағы ең күлкілі комедияны» жасауға тырысқанда, жарыс маршрутының шамамен алған бағытын және жалпы уақыт кезеңін ғана пайдаланды. Эдвардс үнсіз киноға деген құрметтің нышаны ретінде фильмін комедия актерлері Лорел мен Хардиге арнады. Эдвардс сондай-ақ кейінгі фильмдер мен әдебиеттерді де пародизациялады. Салондағы төбелес сахнасы – батыс жанрына жасалған пародия, ал фильмнің соңғы үштен бір бөлігінде басталатын сюжеттік желі «Зенда тұтқыны» романы мен оның 1937 жылғы фильмдік нұсқасының тікелей пародиясы болды, онда саяхатшы корольге ұқсап, оның орнына шығады. Эдвардс Роберт Вагнердің басты рөлді ойнауын қалаған, бірақ студия басшысы Джек Л. Уорнер Тони Кертистің кандидатурасын талап етті, мүмкін Вудтың Вагнерден ажырасқандығының әсерінен. (Берт Ланкастер бір кезде жарияланған болатын.) Уорнермен бірге жұмыс істеген Кертистің жаңа өкілі Ирвинг «Свифти» Лазар Кертис үшін 125 000 АҚШ долларын келісіп алды – бұл Эдвардс пен Леммонға қарағанда көп, оларға 100 000 АҚШ долларынан берілуі тиіс еді. Уорнер Кертиспен келісімге қол қойғаннан кейін Лазар Эдвардс пен Леммон да 125 000 АҚШ долларын алуы керек деп ұсынды, және Уорнер олардың төлемақысын Кертиске теңестірді. Джули Эндрюс алғашқыда Мэгги Дюбуа рөліне қарастырылған. Эндрюс Эдвардстың жұмысына қызығушылық танытып, фильмде жұмыс істеуге ниеттенген, бірақ «Музыканың дыбысы» фильміндегі кешігулерге байланысты бас тартуға мәжбүр болды. Эндрюс кейін Эдвардқа үйленді және оның бірнеше фильмінде ойнады. Натали Вуд «Ұлы жарысқа» қатысуға құштар болмады, бірақ Уорнер оны көндірді. Вуд өзінің мансабы мен жеке өміріне наразы болды, 1962 жылдың сәуір айында Роберт Вагнерден ажырасқан. Уорнер Кертистен Вудқа фильмнен түскен гонорарының бір бөлігін беруді сұрады, бірақ Кертис бас тартты. Ол: «Мен оған фильмге қатысуға ынталандыру үшін ештеңе бере алмаймын» деді. Ақшаның орнына Уорнер Вудқа «Ұлы жарысты» аяқтаған жағдайда, ол Гавин Ламберттің «Дейзи Кловердің ішінде» драмасында ойнай алатынын уәде етті, бұл рөлді ол өте қалаған. 27 қарашада, Алғыс айту күнінен кейін, Вуд диалог жұмысының соңғы бөлігін аяқтап, үйіне қайтып, рецепт бойынша тағайындалған таблеткалардың бөтелкесін жұтты. Дәрінің әсерінен есінен жаңылып, ол досы Март Кроулиге қоңырау шалып, оны жедел жәрдемге алып барды.
Өзгешелендірілген көліктер
Батырдың ақ машинасы, "Лесли Специал", 1908 жылы Нью-Йорк пен Париж арасындағы жарысты жеңіп алған "Томас Флайер" көлігіне ұқсатып жасалды, оны Warner Brothers компаниясы құрастырды. Петерсен автокөлік мұражайының мәліметінше, төрт "Лесли Специал" машинасы жасалған. Олардың бірі Миссисипи штатының Тупело қаласындағы Тупело автомобиль мұражайында 1963 жылғы "Лесли Специал" кабриолеті ретінде тіркелген. Ал, төртіншісінің бірі 1970 жылғы Warner Brothers фильмі "Кебель Хогтың балладасы"-нда қою жасыл түспен боялған. Онда радиторында "Лесли Специал" деген жазуы бар, ал дөңгелектері мен шиналары бастапқы ақ түсін сақтап қалған. Бұл көлік фильмнің соңғы 30 минутында басты кейіпкерді тасымалдайды және фильмнің соңында шешуші рөл атқарады. Зарлының қара машинасы "Ханнибал Твин 8" деп аталды, одан бес данасы жасалды. Олардың бірін Петерсен автокөлік мұражайында көруге болады, ол Volkswagen өндірістік қозғалтқышымен жұмыс істейді. Тағы біреуі Иллинойс штатының Воло қаласындағы Воло автомұражайында орналасқан. Бұл модельде "зеңбірек" және жұмыс істейтін түтін генераторы бар. Volo мұражайы "Ханнибал Твин 8" машинасының Warner Brothers компаниясымен 150 000 АҚШ долларына (доллармен) құрастырылғанын, Corvair алты цилиндрлі қозғалтқышымен, үш жылдамдықты механикалық беріліс қорабымен және алты дөңгелекпен жабдықталғанын хабарлайды. Барлық артқы дөңгелектер тізбекті жетегімен қозғалады. Екі көлік де 1970-жылдардың соңында жабылғанға дейін Калифорния штатының Буэна-Парк қаласындағы "Movie World's Cars of the Stars" мотор мұражайында қойылған. Ол "Planes of Fame" мұражайының жанында орналасқан.
Пірішпен күрес
Корольдік кондитерлік шеберханадағы пирогтар төбелесіне арналған Technicolor сахнасы бес күн бойы түсірілді. "Ұлы жарыс" сценарийінде Эдвардс "Ғасыр шайқасы" стиліндегі пирогтар төбелесін көрсетуді талап етті. Эдвардс бес күнде 4000 пирог қолданғанымен, олардың көп бөлігі түсірілімнің үздіксіздігі үшін декорация ретінде пайдаланылды. Лорел мен Харди бір күндік түсірілімде 3000 пирог қолданды, сондықтан көбісі ауада ұшып бара жатқандай көрінеді. Леонард Мальтин "Ұлы жарыстағы" пирогтар төбелесін "Ғасыр шайқасымен" салыстырып, Лорел мен Хардидің темпі әлдеқайда жоғары екенін, ал қазіргі заманғы фильмде "слапстик жанрын толыққанды түсінудің жетіспеушілігі" байқалатынын, ал 1927 жылғы пирогтар төбелесі "экрандық комедияның ең ұлы көріністерінің бірі" болып қалатынын айтты.
Қабылдау
"Ұлы жарыс" фильмі шыққан кезде жақсы қабылданалмады және сыншылардың пікірі көбінесе теріс болды, бұл режиссер Эдвардстың алғашқы айқын сәтсіздігі болды. Көптеген сыншылар оның ашық және артық шала-сықалық юморын және мазмұнның жетіспеуін сынады. Сондай-ақ, ол 1965 жылғы тағы бір жарыс тақырыбындағы "эпикалық комедиямен" – "Ұшатын машиналарындағы шағын адамдар" фильмімен салыстырудан зардап шекті. Фильм сыншысы Ричард Шикель фильмнің "көбінесе өте жағымды" болғанын, бірақ Эдвардстың Лорел мен Харди комедиясының шала-сықалық атмосферасын қайта жасай алмағанын жазды. Шикель Вудты "қате таңдау" деп есептеді, ал Леммон мен Кертистің күштері шала-сықалықты тиімді етуге жеткіліксіз болды. Rotten Tomatoes шолулар жинағышында фильмге 25 шолу негізінде 72% мақұлдау көрсеткіші берілген, ал орташа бағасы 6.00/10 құрайды. АҚШ және Канадада 11,4 миллион доллардан астам табыс тапса да, жоғары құнына байланысты студияға зиян келтірді.
Марапаттар мен ұсыныстар
Сыйлық санаты Номинант(тар) Нәтиже Ref. «Оскар» сыйлығы Үздік түсірілім – Түсті Рассел Харлан Үздік фильм монтаждау Ральф Э. Винтерс Үздік ән "Сүйікті ағаш" Генри Манчини музыкасы; Джонни Мерсер сөздері Үздік дыбыс Джордж Гроувз Үздік дыбыс эффектілері Трэг Браун «Алтын глобус» сыйлығы Үздік фильм – Музыкалық немесе комедиялық фильмдегі үздік актер Джек Леммон Үздік түпнұсқа музыка – Фильм Генри Манчини Үздік түпнұсқа ән – Фильм "Сүйікті ағаш" Генри Манчини музыкасы; Джонни Мерсер сөздері «Golden Reel» сыйлығы Үздік дыбыс монтаждау – Толық метражды фильм «Лорел» сыйлығы Үздік комедия Үздік комедиялық ер адамның рөлі Джек Леммон Үздік ән "Сүйікті ағаш" Генри Манчини музыкасы; Джонни Мерсер сөздері 5-орын Мәскеу халықаралық кинофестивалі Бас жүлде Блейк Эдвардс Күміс жүлде «Сатурн» сыйлығы Үздік DVD классикалық фильм шығарылымы «Жазушылар гильдиясы» сыйлығы Үздік жазылған американдық комедиясы Артр А. Росс.
Мұра
Фильм Ханна-Барбераның "Wacky Races" мультсериасына зор әсер етті. Фильмдегі кейіпкерлердің бейнесі өте карикатуралық болды. Бұған қоса, көптеген классикалық Warner Brothers мультфильмдерінде жұмыс істеген монтажшы және дыбыс режиссері Трэг Браун осы фильмде еңбек етті. Браунның дыбыс дизайны фильмге "Оскар" сыйлығын әкелді. Даг Уокер өзінің "Ең жақсы 10 комедия" тізімінде Джек Леммонның профессор Фейт рөлін өзінің "Ностальгия сыншысы" кейіпіне зор ықпал еткен фактор ретінде көрсетті.