Солтүстік Англиядағы Викингтер және Йорвик Корольдігі

Кіріспе

Қазіргі Англиядағы тарихи норвегиялық колония Скандинавиялық Йорк немесе Викинг Йорк – тарихшылардың 9-шы ғасырдың соңынан бастап Норманд жаулап алуға дейін Скандинавия үстемдігі кезеңіндегі қазіргі Йоркширді атау үшін қолданатын термині. Бұл термин әсіресе осы патшалар мен графтар бақылаған Йорк қаласына қатысты қолданылады. Жорвик патшалығы осы кезеңде Дублин патшалығымен тығыз байланыста болды.

Викингтерге дейінгі дәуір

Йорк қаласы алғаш рет Птолемей шамамен 150 жылы Еборакон деп тіркелген. Римдіктер кезінде ол провинциялық астана және Эбуракум епископтығы болды. Римдіктердің қонысы жүйелі жоспармен салынған, жақсы қорғалған және тас легионерлік бекінісі болды. Римдіктер шамамен 407 жылы шығып кетті, ал англосакстар 7 ғасырдың басында осы елді мекенді басып алды. Рим империясынан кейінгі Йорк Дейра патшалығының құрамында болды; 655 жылы оны солтүстік көршісі Берниция басып алып, Нортумбрия патшалығын құрды. Нортумбрияның англосаксон королі Эдвин 627 жылы осы жерде крещение алды, ал 780 жылы Йорктың алғашқы англосаксон архиепискобы Экгберт тағайындалды. Елді мекен Эффорвик атты англосаксон сауда портына айналды.

Викингтердің шапқыншылығы

Викингтер VIII ғасырдың соңынан бастап Англия жағалауларына шабуыл жасады, бірақ 865 жылы викингтер әскері жай ғана шабуылдаудың орнына, жаулап алу ниетімен құрлыққа түсті. Англо-саксондық шежіреде бұл әскер "ұлы язычник әскері" (Great Heathen Army) деп сипатталған. Олар Шығыс Англияға келді, ондағы жергілікті тұрғындар, Эдмунд Шығыс Англия басшылығымен, жылқыға алмастырып олармен "бейбіт келісім" жасады. Ивар Сүйексіз және оның інісі Хафдан Рагнарсон бастаған әскер Солтүстік Нортумбрияға бет алды, онда англосаксондықтар азамат соғысына тартылған еді. 862 жылы Нортумбрияның билеушісі Осберхтты Нортумбрияның Элласы тақтан түсірді. Ивар Сүйексіз 866/867 жылдары англосаксондықтардың қауқасуын пайдаланып, Йоркті басып алды.

Скандинавиялық ереже 866901

Ивар Сүйексіз Йоркті басып алғаннан кейін екі аңглосаксондық көшбасшы өздерінің келіспеушіліктерін шешіп, күштерін біріктіріп, қаланы қайтаруға тырысты. Нортумбриялықтар шабуылға шыққанда, викингтер құлап бара жатқан римдік қала қабырғаларының артына шегінді, бірақ екі аңглосаксондық көшбасшы да қаза тапты және нортумбриялықтар 867 жылғы 21 наурыздағы шайқаста жеңілді. Симеон Дурхэм былай жазды:

Нортумбрияның қалған көшбасшылары, әдетте архиепископ Вулфхер басшылығымен, викингтермен «бейбіт келісімге» келді. Викингтер Нортумбрияның марионетка билеушісі ретінде мойынсұнғыш жергілікті ханзада Эгбертті тағайындады. Бес жылдан кейін, 872 жылы, Ұлы әскер басқа жақта болғанда, жергілікті нортумбриялықтар олардың болмауын пайдаланып, Вулфхер мен Эгбертті қуғынға түсірді. Екі шеттенуші Мерсияның Бургред сарайында пана тапты. Көтеріліс қысқа ғана болды, викингтер 873 жылы Йоркті қайта басып алды. Вулфхер кафедраға қайта шақырылды, бірақ аңглосаксондық Рициге билеуші болды, өйткені Эггберт 873 жылы қайтыс болды. 875-876 жылдары Ұлы әскердің бір бөлігі Хафдан Рагнарсон бастауымен оралды. Йорк қайтадан қолға алынды және Хафдан Нортумбрияның патшасы деп жарияланғанымен, шын мәнінде ол тек Оңтүстік Нортумбрияның (Дейра) билеушісі болды. Дейра алғашқы патшасы Хафдан болған Йорк Корольдігі (Йорвик) ретінде танылды. Аңглосаксондық жылнамасында былай делінген:

Хафданның билігі ұзаққа созылмады, өйткені ол 877 жылы Дублин Корольдігіне құқығын дәлелдеуге тырысқанда қаза тапты. Хафдан қайтыс болғаннан кейін 883 жылы Гутред патша болғанға дейін үзіліс болды. Гутред – Йорктің алғашқы христиан викинг патшасы. Дәстүрлі түрде Гутредтің сайлануына Линдсфарннан архиепископ Вулфхердің діни қауымы демеушілік еткен деп есептеледі. Нортумбриядағы шіркеулер мен діни орталықтар викингтер келгеннен бастап байлықтарынан жүйелі түрде айырылды, бірақ кедейленгенімен, Йорк қаласындағы қазба жұмыстарынан табылған шіркеулік артефакттардың саны, 7-11 ғасырлар аралығындағы әртүрлі кезеңдерге жатады, собордың діни орталық болып қала бергенін көрсетеді. Гутред 895 жылы қайтыс болып, Йорк соборында жерленді. Нортумбриялық Сифред Гутредтің орнын басып, Йорвиктің билеушісі болды. Риббл аңғарындағы 19 ғасырда табылған, қазір Куердейл қазынасы деп аталатын, шамамен 8000 ағылшын-скандинавиялық монеталар, сондай-ақ континенттік және куфиялық монеталар бар. Кейбір табылған монеталарда Сифредтің есімі жазылған, бұл оның Гутредтің орнын басып, шамамен 895 жылдан 900 жылға дейін билік құрғанын көрсетеді. Орта ғасырлық жылнамашы Этельвард кейбір тарихшыларды Сифридтің бұрын Уэссекс жағалауына шабуыл жасаған Сихфритпен бір адам болуы мүмкін деген ойға итермеледі. Тарихшы Альфред П. Смит ұсынған тағы бір гипотеза бойынша, Сифрид сол жылы Дублин Корольдігіне талас жасаған ярл Сихфритпен бірдей. Куердейл қазынасында Кнут немесе Кнутр деген есімдері бар монеталар да болды, монеталардың дәлелдері оның 900 және 905 жылдар аралығында билік еткенін көрсетеді. Ол Йорк билеушісі ретінде тізімделген, бірақ тарихшылар үшін ол бір жұмбақ болып шықты, өйткені Кнуттың ешқандай жазбаша замандас дереккөздерінде жазылмаған. Тарихшылар бірнеше гипотезалар ұсынды. Олардың ішінде: «Гунфриттің[Гутредтің] билік ету кезеңінен монеталар табылған жоқ, сондықтан олар оның болуы мүмкін бе?» және кейбір монеталарда Сифредтің де, Кнуттың да есімдері болғандықтан, «бәлкім, бұл бір адам шығар?» деген сұрақтар қойылды. Тағы бір мүмкіндік – ол «902 жылы өте қысқа билік еткеннен кейін өлтірілген, норвегиялық дереккөздерде аталған даниялық ақсүйек. Ол соншалықты қысқа билік еткендіктен, монеталарды көптеп шығаруға уақыт болмады».

Halfdan's reign did not last long, as he was killed, trying to assert his claim to the Kingdom of Dublin, in 877. There was an interregnum after Halfdan died until Guthred became king in 883. Guthred was the first Christian Viking king of York. It is traditionally thought that Guthreds election was sponsored by Archbishop Wulfhere's religious community from Lindisfarne. Churches and religious centres in Northumbria had been systematically stripped of their wealth since the arrival of the Vikings, however although it had become impoverished the amount of ecclesiastical artefacts that have been excavated in York, from various periods between the 7th and 11th centuries, indicate that the cathedral remained a religious centre throughout. Guthred died in 895 and was buried at York Minster. Siefredus of Northumbria replaced Guthred as ruler of Jórvík and although not a great deal is known about him there has been some information provided by coin evidence. A substantial find in the Ribble Valley, during the 19th century, now known as the Cuerdale Hoard, contained approximately 8,000 Anglo Scandinavian coins as well as continental and Kufic coins. Some of the coins discovered have Siefredus's name on providing an indication to when he reigned. The coin evidence suggests that Siefredus succeeded Guthred and ruled from about 895 until 900. The medieval chronicler Æthelweard has led some historians to suggest that Siefriedus maybe the same person, as Sichfrith, who had previously been raiding the coast of Wessex. A further hypothesis, proposed by the historian Alfred P. Smyth, is that Siefriedus is the same as the jarl Sichfrith who lay claim to the Kingdom of Dublin in that same year. The Cuerdale Hoard also contained some coins with the name Cnut or Knútr on them, the coin evidence suggests that he reigned between 900 and 905. He is listed as ruler of York but has proved to be something of a conundrum, for historians, as Cnut is not recorded on any written contemporary sources. Historians have posited several hypotheses. These include, "no coins have been found from Gunfriths[Guthred] reign so perhaps they could be his? ". As some of the coins had both Siefredus and Cnuts name on them "perhaps these are the same person?". Another possibility is that he was "a Danish noble, mentioned in Norse sources, who was assassinated in 902 after a very brief reign. So brief that there was not enough time to produce coins in quantity."

Батыс саксон Нортумбрияны басқарады

Келесі билеуші Этельвольд 865 жылдан 871 жылға дейін Вессекс патшасы Этельредтің ұлы болды. 871 жылы әкесі қайтыс болғаннан кейін, оның інісі Ұлы Альфред патша болды. Альфред 899 жылы қайтыс болған кезде, Альфредтің ұлы Едуард Елді Вессекс тағына отырды. Алайда Этельвольд билікке таласып, әкесінің Уимбурндағы ескі иелігін басып алды. Эдуардтың әскерлері Этельвольдты қоршап алып, қашуға мәжбүр етті. Ол Йоркке барып, жергілікті халық оны 901 жылы патша ретінде қабылдады. Англосаксон шежіресінде былай делінген:

Этельвольд Йоркта ұзақ қалмады; 903 жылы ол Вессекс тажын қайтару үшін жорық бастады. Англосаксон шежіресінде ол қалай флот жинап, алдымен Эссекске, содан кейін Шығыс Англияға барып, олардың патшасы Эорикты өз жорығына көмектесуге көндіргені туралы айтылған. Бірлескен әскерлер Уэссекстің Криклейд аймағына шабуыл жасады. Эдуард және оның одақтастары Шығыс Англияға қарсы шабуыл жасап, жауап берді. Эдуардтың Кент одақтастары Этельвольд әскерімен шайқасып, осы шайқаста Этельвольд қаза тапты.

Скандинавияның билігі қалпына келтірілді 903926

Эдуард Шығыс Англияға жасаған шабуылынан кейін викингтер патшалығына да шабуылдар жасады. Келесі жылы викингтер, жаңа бірлескен патшалары Эовил мен Хальфдан II басшылығымен, қарсы шабуыл жасады. Олардың ниеті Мерсия мен Уэссекске шабуыл жасау еді, бірақ олар Уэссекс пен Мерсияның біріккен әскерімен Тестенхоллда (Tettenhall) 910 жылдың 5 тамызында кездесіп, тұтқынға алынып, қаза тапты. Рагналл I Йорктің келесі билеушісі болды, ол Имардың немересі және, мүмкін, 902 жылы Дублиннен қуылған викингтердің бірі еді. Ол 918 жылы Корбридж шайқасында Шотландия королі Константинге қарсы күресті. Шайқаста кім жеңіске жеткені туралы жылнамаларда нақты мәлімет жоқ, бірақ нәтижесі Рагналлдың Йоркта патша ретінде бекінуіне мүмкіндік берді. Йорк халқы Рагналлдан наразы болғандықтан, 918 жылдың басында Мерсияның ханымы Этельфлейдке адал болуге уәде берді, бірақ келіссөздер сол жылдың маусымында оның қайтысымен тоқтатылды. Кейін Рагналл Эдуардқа бағынышты болып, бірақ өз патшалығын сақтап қалды. Рагналл Йоркте билік еткен кезінде үш түрлі монета шығарды, олардың үстінде RAIENALT, RACNOLDT немесе осыған ұқсас жазулар болды. Ол 920 жылдың соңында немесе 921 жылдың басында қайтыс болды. Келесі билеуші – Рагналлдың туысы Сихтрик, ол да 902 жылы Дублин патшалығынан қуылған викинг басшысы еді. Алайда Сихтрик Дублинді қайтарып алып, олардың патшасы болу үшін Ирландияға оралды. 920 жылы ол Йоркке келіп, Рагналлға қосылды, ал 921 жылы Рагналл қайтыс болғаннан кейін Сихтрик оны патшалыққа тағайындады. Сихтрик Рагналл мен Эдуард арасындағы бағыныштылық туралы келісім шарттарын бұзып, Давенпортқа (Davenport, Чешир) шабуыл жасады. 924 жылы Едуард Үлкен қайтыс болды. Сихтрик осы мүмкіндікті пайдаланып, патшалығын кеңейтуге тырысқан сияқты. Бұған дәлел ретінде сол кезде Мерсия патшалығындағы Линкольн қаласында, сондай-ақ Йоркта соғылған монеталар табылды. Эдуардтың орнын ұлы Этельстан басты, және жылнамалар Сихтриктің Эдуардқа бағынуға құлшынбағанын көрсетсе де, ол 926 жылдың қаңтарында Тамвортта (Tamworth) Этельстанға бағынды. Келісімнің бір бөлігі Сихтриктің Этельстанның қарындасы Эадгитке үйленуі және дінге өтуі еді. Роджер Вендовердің сөзіне сүйенсек, Сихтрик дінге өтті, бірақ көп ұзамай сенімінен бас тартып, үйлену рәсімі өтпей жатып, келінінен бас тартты.

Edward followed up his attack on East Anglia with raids into the Viking kingdom. The following year the Vikings retaliated, led by their new joint kings Eowils and Halfdan II their intention was to raid Mercia and Wessex but were intercepted and killed when they met a joint army from Wessex and Mercia at Tettenhall on 5 August 910. Ragnall I was York's next ruler, he was the grandson of Ímar and was probably one of the Vikings expelled from Dublin in 902. He fought against Constantín II, King of Scotland, in the Battle of Corbridge in 918. It is not clear from the annals, who actually won the battle, but the outcome did allow Ragnall to establish himself as king at York. It seems that the people of York were unhappy with Ragnall as they promised obedience to Æthelflæd, Lady of the Mercians in early 918, but the negotiations were ended prematurely by her death in June of that year. Later in his reign, Ragnall submitted to Edward as overlord, but was allowed to keep his kingdom. Ragnall had three separate issues of coins produced while he ruled York the coins bearing the name RAIENALT, RACNOLDT or similar. He died late in 920 or early 921. The next ruler was Sihtric, who was a kinsman of Ragnall, and another Viking leader that had been expelled from the Kingdom of Dublin, in 902. Sihtric, however had returned to Ireland to retake Dublin and become their king. Then in 920 he travelled to York and joined Ragnall where in 921 Ragnall died and Sihtric replaced him as king. Sihtric raided Davenport, Cheshire, in violation of the terms of submission agreed between Ragnall and Edward. Edward the Elder died in 924. It seems that Sihtric took advantage of the situation to expand his kingdom. There is some numismatic evidence to support this as there are coins, from this time, minted at Lincoln, in the Kingdom of Mercia, as well those from York. Edward was replaced by his son Æthelstan, and although the annals indicated that Sihtric was reluctant to submit to Edward, he submitted to Æthelstan at Tamworth in January 926. Part of the agreement was that Sihtric should marry Æthelstan's sister Eadgyth also he should be baptised. According to Roger of Wendover, Sihtric was baptised but he "repudiated" the faith and rejected his bride shortly after, without the marriage being consummated.

Батыс Саксонияның билігі 927939

927 жылы Ситрик қайтыс болды. Оның ағасы Гофрайд Дублиннен шығып, Ситрик патшаның орнын басу үшін Нортумбрияға бет бұрды, бірақ билік құруға жасаған тырысы сәтсіз аяқталып, король Этельстан оны қуғынға түсірді. Англо-саксон жылнамасы Гофрайд туралы ештеңе айтпайды, тек Этельстан Ситриктің орнын басып Нортумбрия патшасы болды және содан кейін Ұлыбританияның басқа патшаларымен кездесіп, бейбітшілік орнатты делінеді. Кейінірек Уильям Малмсбери жазғанда басқаша оқиға баяндалады. Оның айтуынша, Гофрайд Ситрик қайтыс болғаннан кейін Шотландияға сапар шегіп, Этельстан, Шотландияның Константин II және Стратклайдтың Оуэн I-мен Дакреде кездесуге қатысты. Гофрайд пен викинг одақтасы Тюрфрит әскерді бастап Йорк қаласын қоршады. Этельстан қарсы шабуыл жасап, Гофрайдті тұтқынға алды. Содан кейін қаланы англосаксондықтар тонады, ал Гофрайдқа Ирландияға қайтуға рұқсат берілді. 937 жылы викингтер (Гофрайдтің ұлы Олаф Гутфритсон бастаған), Шотландия королі Константин II және Стратклайд королі Оуэйн Англияға шабуыл жасады. Брунанбур шайқасында Этельстан мен оның одақтастары басқыншыларды тоқтатып, жеңіске жетті. Осыдан кейін, Этельстанның Нортумбриямен қарым-қатынасы оңай болмаса да, ол 939 жылы қайтыс болғанға дейін аймаққа берік билік етті. Оның билігі тұсында Этельстан Нортумбрияны Англия құрамына біріктірді және монеталардың дизайны стандартты ағылшын үлгісіне сәйкес өзгертілді. Кейбір монеталарда, Йорк қаласында соғылғанда, монета соққысының белгісі – Ефорвик, Йорк қаласының ескі ағылшынша атауы болды.

Скандинавиялық билікті қалпына келтіру 939944

Этельстан англосаксон патшалықтарын біріктірілген Англияға біріктіріп, викингтер мен олардың одақтастарының қарсылығын басып, 939 жылы қайтыс болған кезде викингтердің басшысы Олаф Гутфритсон (Брунанбурда жеңілген) Дублиннен келіп, Нортумбрияны аз қарсылықпен басып алды. Оның билігі кезінде Йорк қаласында соғылған монеталарда қара құс бейнесі бейнеленген. 940 жылы оның туысы Олаф Куаран оған Йорк қаласында қосылды. 941 жылы Олаф Гутфритсон Мерсия мен Шығыс Англияға жорық жасады. Йорк және Кентербери архиепископтары делдалдық жасады, ал Этельстанның мұрагері Эдмунд I, оңтүстік-шығыс Мидлендс және Линкольнширдің көп бөлігін берді. Олаф Гутфритсонның 942 жылы қайтыс болғаны және орнын Олаф Куаран басканы мүмкін. 943 жылы Англо-саксон жылнамасында Олаф Куаран Эдмундтың кепілдігімен крещениеден өтті деп жазылған. Сол жылы Нортумбрияның тағы бір патшасы – Рагналл Гутфритсон аталды және ол да Эдмундтың кепілдігімен крещениеден өтті. Олаф пен Рагналл екеуі де патша деп аталған, бірақ олардың бірлесіп билегені немесе бәсекелес патшалар болғаны белгісіз. Олаф Гутфритсон, Олаф Куаран және Рагналлдың билік ету кезеңдеріне қатысты оқиғалардың хронологиясы пікірталас тудырды, алайда 944 жылғы жылнамалар Эдмундтың викинг басшыларын Нортумбриядан қуғандығына келіседі.

Ағылшын ережесі 944947

945 жылы Эдмунд Камбрияға шабуыл жасап, Стратклайд патшасы Домналь мак Эогейнның екі ұлын көзінен айырды. Содан кейін, Англосаксондық жылнамада айтылғандай, ол Стратклайдтың барлық жерін шотландтар королі Малкольмға одақ құру үшін "ұсынды". 946 жылы Эдмунд Паклечерчте қаза тапты. Эдмундтың орнына Эдред келді, ол дереу Нортумбрияға назар аударды, онда Англосаксондық жылнамаға сәйкес, ол "Нортумберлендтің барлық аймағын өзінің билігіне бағындырды" және шотландтардан адалдық серт алды. 947 жылы Эдред Англо-Скандинавиялық Таншельф қаласына сапар шекті, онда архиепископ Вулфан және Нортумбрияның кеңесшілері оған мойынсұнды.

Скандинавиялық билік қайта құрылды 947954

Ерік Блудакс Йорктегі саяси жағдайдың нашарлауын пайдаланып, өзін король деп жариялады. Эдред Нортумбрияға шабуыл жасап, Еріктің қуылды. Олаф Куаран 950-952 жылдар аралығында корольдік таққа қайта отырды. Олафтың билеуі қысқа ғана болды, себебі 952 жылы Ерік оны тақтан түсіріп, 954 жылға дейін Нортумбрияны биледі.

Йорк графлығы 9541066

Скандинавия үстемдігі 954 жылы Эадредтің әскерлері Стейнмор шайқасында Эрик Қандыбасқа жеңілген кезде аяқталды. Одан кейін бүкіл аймақты жергілікті ақсүйектерден тағайындалған графтар басқарды. 975 жылы Англия королі Эдгар күтпеген жерден қайтыс болды. Оның екі ұлы Эдуард пен Этельред арасында мұрагерлік күресі болды. Эдуард патша болды, бірақ 978 жылы күмәнді жағдайда қаза тапты. 1002 жылы Даниялықтар оның өмірін, содан кейін барлық кеңесшілерін сенімсіздікпен алады және одан кейін оның патшалығын иеленеді деп айтты. Жауап ретінде ол Англияда тұратын барлық даниялықтарды өлтіруге бұйрық берді. Бұйрықтар 13 қараша 1002 жылы орындалды (қазір Сент-Брайс күні деп белгілі). Бұл қырғын Дания королі Свен Жұмсақсақалды 1003 жылы Англияға шабуыл жасауға итермеледі деп есептеледі. Шабуыл 1014 жылға дейін жалғасты, одан кейін Этельред пен оның отбасы елден қуылды және Свен Англия королі болып тағайындалды. Алайда ол бес апта ғана билік етті, содан кейін қайтыс болды. Свеннің өлімінен кейін оның ұлы Кнут Дания әскерінің басшысы болды және Этельред Англияға оралды. Этельред Кнутты Англиядан Данияға қуды. 1015 жылы Кнут Англияға қарсы жорығын қайта бастады. 1016 жылы Этельред қайтыс болды және оның орнын ұлы Эдмунд Темірбелді иеленді. Эдмунд пен оның әскерлері Эшингдон шайқасында Кнуттан жеңіліске ұшырады. Шайқастан кейін Кнут Эдмундпен келісім жасады, онда Эдмунд Уэссекс патшасы болады, ал Кнут Англияның қалған бөлігін билейді. Темірбелді келісімге қол қойылғаннан кейін бірнеше аптадан кейін қайтыс болды. Содан кейін Кнут бүкіл Англияның патшасы болды. Ол Англияны графтықтарға бөліп, ең сенімді серіктерін графтар етіп тағайындады. Ол Эрик Хлатирді Нортумбрия графтығына тағайындады, Кнуттың өзі өлтірген бұрынғы Нортумбрия графы Утредтің орнын басты. Скандинавиялық патша Англияның барлық жерін билегенімен, Нортумбрия елдің қалған бөлігімен толыққанды біріктірілмеді. Сивард 1033 жылы Эриктің орнын басып, Нортумбрияның соңғы скандинавиялық графы болды. Ол 22 жыл бойы қиындықсыз билік жүргізді. Сивардтың 1055 жылы қайтыс болуынан кейін Англия королі Эдуард Пайымдауыш Сивардтың ұлы Уолтхеофтың орнына Йоркширді басқаруға Батыс саксонды таңдады. Эдуардтың таңдауы Тостиг Годвинсон жергілікті тұрғындарға ұнамады. 1065 жылы Тостиг солтүстік дворяндармен құлатылып, оның орнына Моркар (Эдвин Мерсияның інісі) тағайындалды. Солтүстіктердің жаңа графты таңдауы Эдуардпен келісілді. 1066 жылы Эдуард Пайымдауыш қайтыс болғаннан кейін Гарольд Годвинсон Англия королі болды. Ол өзінің билік басында Йоркке сапар шекті және Англосаксон жылнамасына сәйкес, 1066 жылғы Пасхада Вестминстерге оралды. 1066 жылдың қыркүйегінде Тостиг сахнаға қайта оралды, бұл жолы оның одақтасы Норвегияның Харальд Хардрадамен бірге. 20 қыркүйек 1066 жылы одақтастар Фулфорд шайқасында солтүстік графтар Моркар мен Эдвинді жеңді. Йорк халқы Тостиг пен Хардрадаға бағынды, бірақ олар қаланы басып алмады. Бес күннен кейін Тостиг пен Хардрада Стемфорд көпірі шайқасында Гарольд Годвинсоннан жеңіліп, қаза тапты. Нормандиялық Вильгельм 28 қыркүйекте Певенсиге қонды, ал 13 қазанда Англияның Гарольді Сюссекс жағалауында Гастингсте соңғы шайқасын өткізді. Вильгельм шайқасты жеңіп алғанымен, Нормандар Англияда билігін толыққанды орнату үшін бірнеше жыл жұмсады. Жеңімпаз 1067 жылы Хамбердің солтүстігінде аз билік жүргізген болуы мүмкін, өйткені солтүстік графтар оған мойынсұнғанымен, оның еркіне бағындыру үшін жеткілікті әскерлері болған жоқ.

Scandinavian domination came to an end when Eadred's forces killed Eric Bloodaxe at the Battle of Stainmore in 954. The whole area was then governed by earls
, from the local nobility, who were appointed by the kings of England. In 975 the king of England Edgar died suddenly. The succession was contested between his two sons Edward and Æthelred. Edward became king but was killed under suspicious circumstances in 978. Æthelred replaced him as ruler and in 1002 he was told that the Danish men in his territory "would faithlessly take his life, and then all his councillors, and possess his kingdom afterwards". In response, he ordered the deaths of all Danes living in England. The orders were carried out on 13 November 1002 (now known as the St Brice's Day massacre). It is thought that the massacre provoked the king of Denmark, Sweyn Forkbeard, to invade England in 1003. The onslaught continued until 1014 when Æthelred and his family were driven into exile and Sweyn installed as king of England. However he only reigned for five weeks before dying. After Sweyn's death, his son Cnut became the leader of the Danish army and Æthelred returned to England. Æthelred drove Cnut out of England and back to Denmark. Then in 1015, Cnut relaunched the campaign against England. Meanwhile, in 1016 Æthelred died and was succeeded by his son, Edmund Ironside. Edmund and his forces were decisively beaten by Cnut at the Battle of Ashingdon. After the battle, Cnut made a treaty with Edmund whereby Edmund would be king of Wessex and Cnut would rule the rest of England. Ironside died just a few weeks after the treaty. Cnut then became king of all England. He divided England into earldoms and appointed his most trusted followers as earls. He appointed Erik of Hlathir to the Earldom of Northumbria. Replacing the previous Earl of Northumbria Uhtred, who Cnut had murdered. Although a Scandinavian king ruled all of England. Northumbria was not well integrated into the rest of the country. Siward became the last Scandinavian Earl of Northumbria when he succeeded Erik in about 1033. He governed for 22 years without difficulty. On Siward's death in 1055, the king of England, Edward the Confessor, chose a West Saxon to govern Yorkshire, in place of Siward's son, Waltheof. Edward's choice, Tostig Godwinson, was unpopular with locals. In 1065 Tostig was deposed by the northern nobility and replaced with Morcar (the brother of Edwin of Mercia). The northerners choice of new earl was accepted by Edward. After Edward the Confessor's death in 1066, Harold Godwinson became King of England. He visited York early in his reign and according to the Anglo Saxon Chronicle returned to Westminster at Easter 1066. In September 1066 Tostig was back on the scene this time with his ally, Harald Hardrada of Norway. On the 20 September 1066 the allies defeated, the northern earls, Morcar and Edwin at the Battle of Fulford. The people of York submitted to Tostig and Hardrada who did not occupy the city. Five days later Tostig and Hadrada were defeated and killed, by Harold Godwinson, at the Battle of Stamford Bridge. Shortly after William of Normandy landed at Pevensey on 28 September and on 13 October Harold of England fought his last battle on the Sussex coast at Hastings. Although William had won the battle it took several years for the Normans to consolidate their rule over England. It is likely that the Conqueror exercised little authority north of the Humber during 1067 as he simply did not have the troops there to enforce his will although the northern earls did submit to him.

1066 жылдан кейін Норман билігі

Копси, Тостигтің қолдаушысы, Нортумбрияда туған және оның әулеті Берницияны, ал кейде Нортумбрияны да билеген. Копси Харральд Хардраданың әскерінде Тостигпен бірге Стамфорд Көпірі шайқасында Гарольд Годвинсонға қарсы күрескен. Харральд жеңілгеннен кейін ол қашып құтылуға үлкерген. 1067 жылы Баркингте Уильямға адалдық серт берген Копсиге Уильям Нортумбрия графы лауазымын сыйлады. Граф болып бес апта ғана өткен соң Копсиді Берниция графы Еадульф III-тің ұлы Озульф өлтірді. Өз кезегінде, узурпатор Озульф та қаза тапқанда, оның туысы Коспатрик графтықты Уильямнан сатып алды. Ол билікте ұзақ тұрмады, содан кейін 1068 жылы Эдгар Этелингпен бірге Уильямға қарсы көтеріліске қосылды. Уильямның жауабы қатал болды. 1069 жылдың қысында «Солтүстіктің қырып тастауы» деп белгіленген әрекет арқылы Йоркширді қиратты және ақырында оның ақсүйектерін өзінің сенімді адамдарымен ауыстырды. «Соңғы сот кітабында» (Domesday Book) Йоркшир үшін көрсетілген мәліметтер нормандардың басып алуының көлемін көрсетеді, жаулап алудан аман қалған бұрынғы жер иелерінің көпшілігі өздерінің меншіктерінің тек бір бөлігін ғана сақтап қалды, содан кейін нормандық лордтың жалға алушылары ретінде. Вильгельм Жеңімпаздың 25 магнаты округтің 90% жерлерін иеленгендіктен, ағылшын патшаларының Нортумбрияның скандинавиялық графтарын тағайындаған дәуірі аяқталды. Нормандар Англияны жаулап алғаннан кейін скандинавиялық патшалар Англияны қайтадан бақылауға алуға бірнеше сәтсіз әрекет жасады, соңғысы 1086 жылы болды. Дегенмен, шабуылдар тоқтамады, соңғысы 1152 жылы тіркелді, осы жылы Норвегияның Эйстейн II ағылшыл азамат соғысынан туындаған жағдайды пайдаланып, Ұлыбританияның шығыс жағалауындағы, соның ішінде Йоркширдегі жерлерді тонады.

Ақша шығару

VIII ғасырдың басында Англияда ссеатта деп аталатын шағын күміс монеталар соғылды, ал VIII ғасырдың соңынан бастап осындай сипаттағы жергілікті өндірілген монеталар Йорк қаласында табылды. Нортумбрия экономикасының нашарлығы шағын күміс монеталарды соғуды жалғастырумен және ақырында оларды мыс тиынмен (стика деп аталады) алмастырумен көрінеді, ал басқа ағылшын мемлекеттері Мерсияның Оффасы орнатқан үлкен стандартты күміс тиынды өндірді. Йорк қаласындағы монета соғу Нортумбрия монархы мен архиепископтың бақылауында болды. Патшаның бұйрығымен соғылған монеталар шамамен 850 жылы, ал архиепископ Вулффердікі 855 жылы тоқтағандай. Викингтер 895/896 жылдары Йорк қаласында монета соғуды қайта жаңғыртты. Бұл монеталардың дизайны континенттік монеталарға ұқсас болды, кейбіреулерінде қысқа діни мәтіндер, ал басқаларында олар шығарылған монетахананың атауы жазылған, мысалы, Eboracum (Йорк) үшін EBRAICE. Йорк қаласындағы монетахананың орналасқан жері әлі табылмаса да, Коппергейтте монета формаларын жасап, сынаған шеберхана анықталды. 973 жылы король Эдгар Англо-саксон Англиясына бірыңғай валюта жүйесін енгізу үшін ақша жүйесін реформалады. Бұл реформаға елдің әртүрлі аймақтарындағы шамамен алпыс монета соғушы қатысты. Ең маңызды монетаханалар Лондон, Винчестер, Линкольн, Честер және Йорк қалаларында орналасқан. Олар Англияның кез келген жерінде қолданылуға болатын стандартты дизайнды жасады. Дизайн шамамен әр алты жылда бір рет өзгертілді. Осы валюта өндірісінің моделі Генрих II билікке келгенге дейін, шамамен екі жүз жыл бойы өзгеріссіз сақталды.

Сауда

Археологиялық деректер Йорвик қаласында белсенді халықаралық сауда және өркендеген шеберханалар, сондай-ақ жақсы орналасқан монета ақырындары болғанын көрсетеді. Йорк кеңірек скандинавиялық сауда жүйесінің бір бөлігі болды, бір жолы Шетланд арқылы Норвегияға, ал екіншісі Днепр және Волга өзендері арқылы Византия мен мұсылман әлеміне Швецияға дейін созылды. Йорк, әсіресе металл өңдеу саласында маңызды өндіріс орталығы болды, Йорвик шеберлері шикізатты жақын да алыс жерлерден әкелді. Еуропадан алтын мен күміс, Пеннин тауларынан мыс пен қорғасын, Корнуоллдан қалайы келіп түсті. Сонымен қатар, әшекей жасау үшін Балтық теңізінен әкелінген янтарь, ал Норвегия немесе Шетландтан әкелінген тас тұздықтан үлкен қазан-құмыралар жасалды. Шарап Рейн аймағынан, ал сатуға арналған бас киімдер жасауға қолданылатын жібек Византиядан әкелінді.

Дін

7 ғасырдың соңында Нортумбрияда христиан діні орнықты. Йоркширдегі ескі викингтердің язычничество дініне қатысты айғақтар өте аз, бірақ 10 ғасырдан бастап Рэгналл I билігі тұсында соғылған, үстінде Тордың балғасы бейнеленген монеталар табылды. Язычничествоға сенетін викингтердің келуі христиан дініне көп әсер етпеген сияқты, келген скандинавиялықтар қоныс тепкеннен кейін бірнеше онжылдық ішінде христиан дінін қабылдап, жергілікті жерлеу дәстүрлерін қабылдады. Дегенмен, скандинавиялық ою-өрнектермен безендірілген тас айқыштар мен қабір белгілері пайда болды, олар дизайнға жаңа формалар енгізді, әсіресе Хогбек қабір тастары. Хогбектер 10 ғасырда пайда болды, олар иілісқан шатыры бар үй пішіндес тастар, көбінесе дөңгелек ұзын қабырғалары бар және көбінесе тік айқыштармен бірге орналасқан. Англияда олардың ең көп таралуы солтүстік Йоркширде байқалады, бұл осы аймақта осы форманың пайда болғанын көрсетеді.

Атқыштар

Скандинавиялық Йоркшир әкімшілік мақсаттар үшін үш бөлікке бөлінді, олар Солтүстік, Батыс және Шығыс аймақтары деп аталды. "Райдинг" атауы ежелгі скандинавиялық "thrithjungr" сөзінен шыққан, ол "үшінші бөлік" дегенді білдіреді. Скандинавия билігі тұсында әр аймақ өз жиналыстарымен дербес билікке ие болды. Олар скандинавия кезеңінде құрылған, бірақ 1974 жылға дейін сақталды, ол 1972 жылғы Жергілікті өзін-өзі басқару заңымен таратылды. Алайда, Йоркширдің Шығыс аймағы 1996 жылы дербес билік органы ретінде қайта құрылды.

Қару-жарақтар

Ежелгі норвег тілінен алынған vápnatak – Йоркширдегі Ридингтердің әкімшілік бөлімшесі. Бұл термин скандинавиялық текті және бастапқыда қару алуды білдірген, бірақ кейіннен жергілікті сот жиынында адамдардың келісімін білдіретін қарулы қақтығыс ретінде түсінілді. Скандинавиялық Йоркте Вапентактар алғашқыда кіші Жүздердің топтарынан құрылған, алайда кейіннен Вапентактың өзі аңглосаксондық Жүзбен теңдес деп есептелді. Вапентактар 1974 жылға дейін сақталды, содан кейін 1972 жылғы Жергілікті өзін-өзі басқару заңымен таратылды.

Археологиялық табылған жерлер

1976 жылдан 1981 жылға дейін Йорк археологиялық қоры Йорк қаласының орталығындағы Коппергейт көшесі мен оның төңірегінде бес жылдық қазба жұмыстарын жүргізді. Бұл 10 ғасырда Жорвиктің сауда байланыстары Византия империясына және одан әрі жететінін көрсетті: жібекке тоқылған бас киім сақталған, ал Самарқаннан келген монеталар саудада қолданылу үшін жеткілікті дәрежеде танымал және құрметті болғандықтан, олардың жалғандары да айналымға түскен. Бұл екі заттың өзі, сондай-ақ Ллойдс Банкі копролиті деп аталатын үлкен адамның ішек қалдығы, мың жыл өткен соң Йорк қаласында танымал болды. Балтық теңізінен алынған янтарь викингтердің қоныстарында жиі кездеседі, ал Жорвикте янтарьдан жасалған, бірақ пайдалы емес, көбінесе символдық мағынаға ие болған балта басы табылды. Сиыр қабығы Қызыл теңіз немесе Парсы шығанағымен байланысқа түскенін көрсетеді. Жорвиктің ішкі оқиғалары туралы осы кезеңде көп мәлімет болмаса да, христиандық және түркілік нысандар бірге сақталғандықтан, шіркеумен келісімге келгені белгілі. Қазба жұмыстарынан кейін Йорк археологиялық қоры Коппергейт орнында Жорвиктің қазбаланған бөлігін қайта жаңарту туралы шешім қабылдады, қазір бұл Йорвик викинг орталығы болып табылады.