Кіріспе

Энантиомерлер жұбы – циклопентолат мускариндік антагонист болып табылады. Ол көбінесе педиатриялық көз тексерулері кезінде көзді кеңейту (мидриаз) және көздің фокусқа түсуін/қонуын болдырмау (циклоплегия) үшін көзге тамшылатылады. Циклопентолат немесе атропин сондай-ақ мускариндік және орталық нерв жүйесіне әсер ететін жанама холиномиметиктердің (анти-АХАЗ) әсерін жою үшін қолданылуы мүмкін. Бұл препарат Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымының "Қажетті дәрілер тізіміне" енген. Циклопентолат тамшысы салғаннан кейін көздің қарамағының кеңеюі (мидриаз) әдетте 24 сағатқа дейін сақталады, ал кірпікше бұлшығының параличі (циклоплегия) әдетте 6-24 сағатқа созылады. Осы кезеңде пациенттер қалыпқыдан гөрі жарыққа сезімтал болуы мүмкін және жақын жердегі заттардың бұлыңғыр көрінуін (алде, пациенттің көру қабілетіне байланысты, алыстағы заттардың бұлыңғыр көрінуін) байқауы мүмкін. Циклопентолат көбінесе атропинге қарағанда жеңілірек, қысқа уақытқа созылатын циклоплегиялық альтернатива ретінде таңдалады. Тропикамид циклопентолаттан да қысқа уақытқа созылатын циклоплегиялық препарат, бірақ жасырын гиперметропияны анықтауда сенімділігі төмен. Циклопентолат тамшылары көздің қарамағын тез кеңейтеді. Циклопентолаттың жанама және қолайсыз әсерлері басқа антихолинергиялық препараттардың жанама және қолайсыз әсерлерімен ұқсас. Сондықтан, циклопентолатты басқа антихолинергиялық препараттар қабылдап жүрген пациенттерге тағайындағанда ерекше сақтық қажет. Мүмкін болатын көзге қатысты жанама әсер – көз ішіндегі қысымның артуы, бұл глаукомаға бейімділік болғанда немесе глаукома болғанда ерекше алаңдау тудырады. Басқа да жанама әсерлерге күйдіру сезімі, жарыққа сезімталдық (фотофобия), көрудің нашарлауы, тітіркену, көздің шырышты қабығының қабынуы (конъюнктивит), көздің мүйіз қабығының қабынуы (кератит) және басқа да мәселелер жатуы мүмкін. Көзге қатысты емес (көзден тыс) жанама және қолайсыз әсерлерге нейропсихиатриялық симптомдар жатуы мүмкін, мысалы, назар мен есте сақтау қабілетінің нашарлауы, шешім қабылдау қиындықтары, ұйқышылдық, уақыт пен орынға бағдардың бұзылуы, шатасу, сөйлеу және қимылдың бұзылуы, қозғырғыштық, тынышсыздық және құрысулар. Уақытша психоз дамуы мүмкін, оның ішінде галлюцинациялар, әсіресе балаларда немесе қарт адамдарда басқа антихолинергиялық препараттармен бірге жоғары дозада қолданғанда. Альцгеймер ауруымен ауыратын пациенттерде деменция белгілері нашарлауы мүмкін. Қосымша жанама және қолайсыз әсерлерге терінің қызаруы, теріде бөртпелер, асқазан-ішек проблемалары, жүрек соғудың жиілеуі (тахикардия), дене температурасының көтерілуі (гиперпирексия), қан тамырларының кеңеюі, зәр тоқтауы, ауыздың құрғауы және тершеңдіктің азаюы, бронх секрециясының азаюы жатуы мүмкін. Циклопентолатпен ауыр улану комаға, тыныс алу параличіне және өлімге әкелуі мүмкін. Циклопентолаттың туындылары органофосфатты улануға қарсы дәрі ретінде қолданылуы мүмкін. Циклопентолаттың уыттылығы кеміргіштерде зерттелді. LD50 (препараттан жануарлардың 50% - ы өлетін доза) егеуқұйрықтар үшін шамамен 4000 мг/кг, ал егежандар үшін 960 мг/кг құрайды. Дозадан артық қолданғанның анық белгілері: тахикардия, бас айналуы, ауыздың құрғауы, мінез-құлқының өзгеруі, координацияның жоғалтылуы және ұйқышылдық. Жасырын гиперметропия (немесе "артық фокусқа түсу") күдіктелген жағдайларда циклоплегия қажет, сонда офтальмолог немесе оптометрист адамның алыс және жақын көру үшін шоғырландыру бұлшық етін (қоныстану) қаншалықты иілдіру керектігін дәл өлшеуі мүмкін. Балаларда жасырын гиперметропияны түзету көздің бұрылуын (страбизм), кейбір рефракциялық амблиопия түрлерін алдын алуға немесе түзетуге және ұзақ уақыт жақын жұмыс істегеннен туындаған көздің шаршауын немесе маңдайға ауыруды жеңілдетуге көмектеседі. Циклоплегия аккомодативтік спазмды жеңілдетуге де көмектеседі.

Тарих

Циклопентолат алғаш рет 1952 жылы атропиннің химиялық аналогы ретінде синтезделген. Ол тропик қышқылының аналогынан алынған бірнеше туындылардың бірі болды және «жаңа, жақсырақ спазмолитиктерді табу мақсатында» фармакологиялық әсері зерттелді. Циклопентолаттың саудалық атаулары: Циклогил, Цилат, Мидрилат және Пентолер.