Кіріспе

Американдық саяси қайраткер

Уолтер Уилсон Дженкинс (23 наурыз 1918 – 23 қараша 1985) – американдық саяси қайраткер және АҚШ президенті Линдон Б. Джонсонның көп жылғы сенімді көмекшісі. Дженкинстің мансабы Вашингтон қаласындағы қоғамдық әжетханада тағы бір ер адаммен "қоғамдық тәртіп бұзды" деген айыппен тұтқындалғаннан кейін аяқталды. Оқиға 1964 жылғы президенттік сайлауға бірнеше апта қалғанда болды, сол кезде гомосексуализм кеңінен кінәланды.

Жеке өмір

Дженкинс Джолиде (Техас штаты) дүниеге келді және балалық шағын Уичита-Фоллста (Техас штаты) өткізді. Ол Хардин колледжінде оқыды, содан кейін Техас университетінде екі жыл оқыды, бірақ диплом алмады. 1945 жылы әскерден босатылғаннан кейін ол рим-католик дініне өтіп, Хелен Марджори Уайтхиллге үйленді. 1960 жылдары Дженкинс Джонсонның қызметкері емес, досы болды, Леди Бёрд Джонсонға жақын болды және олардың отбасылық қаржы мәселелеріне де араласты. Джонсондар Леди Бёрдтің елу бірінші туған күнін 1963 жылдың желтоқсан айында Дженкинстің үйінде өткізген кешпен атап өтті.

Тұтқындау

1964 жылғы президент сайлауына бір ай қалғанда, 7 қазанда Колумбия округінің полициясы Дженкинсті YMCA жуынатын бөлмесінде ұстады. Ол және тағы бір адам тәртіпсіздік жасағаны үшін айыпталды, бұл оқиға "әлдебір Америкадағы ең әйгілі жуынатын бөлмедегі ұстау" деп сипатталды. Ол 50 доллар айып төледі. Оқиға туралы қауесет бірнеше күн бойы тарады, ал Республикалық партияның өкілдері оны баспасөзге жеткізуге көмектесті. Кейбір газеттер, соның ішінде «Чикаго Трибьюн» және «Цинциннати Энквайер» бұл оқиғаны жариялаудан бас тартты. Журналистер Дженкинстің 1959 жылы да осындай айыппен ұсталғанын білді, бұл оны тым көп жұмыс істеудің нәтижесі деп түсіндіруді қиындатты немесе, бір журналист жазғандай, «жауынгерлік шаршаудың» салдары деп көрсетуге кедерілді. Соңында, 14 қазанда «Вашингтон Стар» газетінің редакторы Ақ үйге Дженкинстің дайындалып жатқан мақалаға қатысты пікірін сұрап хабарласты. Дженкинс Ақ үйдің адвокаттары Абе Фортасқа, президенттің жеке адвокатына және Кларк Клиффордқа жүгінді, ол ресми түрде Ақ үй кеңесшісінің рөлін атқармаса да, сол қызметті атқарып отырды. Олар дереу Вашингтонның үш газетінің редакторларына оқиғаны жарияламауды талап етті, бұл оның маңыздылығын растады. Бірнеше сағаттан кейін Клиффорд президентке және баспасөз хатшысы Джордж Ридиге дәлелдерді толыққанды баяндады, ол «көздерінен жас шығып тұрып» журналистерге оқиғаны растады. Бәлкім, ескертілген Джонсон Фортасқа Дженкинстің отставкаға кетуі керектігін айтты. Дженкинске шантаж жасалған болуы мүмкін деген күдік туғандықтан, Джонсон дереу ФБР тергеуін тапсырды. Ол Дж. Эдгар Гувердің әкімшіліктің қауіпсіздігіне қатысты мәселелерді шешуі керек екенін білді, әйтпесе ФБР өзі бірнеше жыл бұрын Дженкинсті тиісті түрде тергемегендіктен кінәлі болар еді. 22 қазанда Гувер қауіпсіздікке қатысты ешқандай бұзушылық болмағанын хабарлады. Джонсон кейін былай деді: «Леди Бердтің Папаны өлтіруге тырысқанын естігенімде, Уолтер Дженкинс туралы естігеннен де қатты қорқымас едім». Ол сондай-ақ Дженкинске жала жабылды деген теорияларды да таратты. Ол Дженкинстің ұсталуға дейін коктейльдік кеште болғанын, онда официанттар Республикалық Ұлттық Комитетінен келгенін, бірақ шындығында кешті Newsweek жаңа кеңсесінің ашылуын тойлау үшін өткізгенін мәлімдеді. «The Star» газеті оқиғаны жариялады, ал UPI 14 қазанда өз нұсқасын таратты. Дженкинс сол күні қызметінен кетті. Джонсон дереу халықтың оқиғаға деген реакциясын анықтау үшін сауалнама жүргізуді тапсырды және келесі күні сайлаушыларға оның тигізген әсерінің ұсақ екенін білді. Президент оқиға туралы баспасөзге тек өзі ғана мәлімдеме жасайтынын айтты, бірақ оның әйелі Леди Берд Джонсон Дженкинске қолдау білдіретін жеке мәлімдеме жасады.

Саяси реакциялар

Бұл оқиға әкімшілікті ұялтты, бірақ Джонсон қарсыласын үлкен үстемдікпен басып өткен сайлау кампаниясына көп әсер етпеді. Бір бағанашы 15 қазанда былай деп жазды: "Уолтер Дженкинс мораль, саяси топтар және Вашингтондағы техастықтардың тобы туралы барлық өткір сезімдерді қайта жақтандырып, оларды жаңаша көрсетті". Джонсонның 1964 жылғы президенттік сайлаудағы қарсыласы Барри Голдуотер Дженкинсті Сенаттан және оның Әуе күштерінің резервтік бөлімшесіне командир ретінде қызмет еткеннен білген, бірақ бастапқыда оны танымайтынын мәлімдеді. Ол кампания кезінде оқиғаға ешқандай түсініктеме берген жоқ. Бұл Джонсон әкімшілігіндегі моральдың нашарлығы туралы оның айыптауларымен үйлесетін болса да, бұл айыптаулар Бобби Бейкер мен Билли Сол Эстеске қатысты. Оның орнына, ФБР агенттері Дженкинс туралы оны сұраққа тартып алғандықтан, ол Гуверден Дженкинс Ақ үй штатына қосылмас бұрын қатаң қауіпсіздік тексеруінен өтпегенін түсіндіруді сұрады. Голдуотердің сайлау штабы "LBJ ШАМДАР ДЖЕНКИНС: СӨНДІРІП ТАСТАҒАНЫНА ТАҢ ҚАЛМАУ КЕРЕК" және "LBJ-МЕН БІРГЕ БАРЛЫҚ ЖОЛДА, БІРАҚ YMCA-ҒА ЖАҚЫНДАМАҢЫЗ" деген ұрандар жазылған стикерлер мен батырмаларды таратты. Кампанияның қалған бөлігінде Голдуотер кейде осы оқиғаға ишара жасады. Сөз сөйлегенде ол Джонсонның "елді басқаратын ерекше командасы" туралы айтып, тыңдаушыларын ойға қоздырды. Осы кезде бақылаушылар Голдуотердің оқиғаға қалай сілтеме жасағанын және Республикалық Ұлттық Комитет пен Голдуотердің серігі Уильям Э. Миллердің оны "халықтың қорқынышын" пайдалану үшін қалай қолданғанын атап өтті. Голдуотер кейіннен осы оқиғаны сайлау мәселесіне айналдырмауды шешкенін айтты. "Бұл Дженкинстің әйелі мен балалары үшін қиын уақыт болды, мен олардың жеке қайғысына қосылғым келмеді", - деп жазды ол өзінің өмірбаянында. "Жеңіс – бәрі емес. Кейбір нәрселер, мысалы, достарға адалдық немесе берік қағидалар, маңыздырақ". Джонсон кампания кезінде оқиғаны жалпылама айтты. 27 қазанда Питтсбургте ол көпшілікке үкіметте "жағымсыз жағдайлар" болатынын және адамдар сізді "көңіліңізді қалдыруы мүмкін" екенін айтты. Кейбіреулер "қателіктер жасайды" және отставкаға кетуі керек, сондай-ақ бейтарап тергеу жүргізілуі керек. Конгресс мүшелері 1959 жылғы қаңтарда Вашингтондағы ерлер әжетханасында Дженкинстің жасаған бұрынғы құқық бұзушылығы туралы ФБР-дің хабардар болмағанын айтып, осы істі тергеуді талап етті.

Джонсонның қабылдауына әсері

Джонсон Уолтер Дженкинстің орнын Билл Мойерске берді. Джонсонның Ақ үйдің баспасөз хатшысы Джордж Риди бір сұхбатта: "Президенттің көптеген қиындықтарының себебі Уолтердің кетіп қалуы болды. Егер сол оқиға болмағанда, тарих мүлдем басқаша болар еді" деді. Бұрынғы Бас прокурор Рамзи Кларк Дженкинстің отставкасы "президентті ең тиімді және сенімді көмекшісінен айырды. Президент қиын жағдайға түскенде бұл үлкен әсер етеді. Уолтердің Вьетнам жөніндегі кеңестері өте пайдалы болуы мүмкін еді". Вашингтондан кеткен соң Дженкинс Техасқа оралып, қалған өмірін Остинде өткізді, онда ол аттестатталған есепші (Certified Public Accountant) және басқару кеңесшісі болып жұмыс істеді, сондай-ақ құрылыс компаниясын басқарды. Ол 1985 жылы 67 жасында, инсульттан кейін бірнеше ай өткен соң қайтыс болды. 1971 жылы Дженкинстің отставкасына негізделген "Жоғалған" (Vanished) телефильмі көрсетілді. Тони сыйлығын жеңіп алған "Барлық жол" (All the Way) пьесасы және оның телеверсиясы, президент Линдон Джонсонның 1963 жылғы 22 қарашада Кеннедиге жасалған қастандықтан бастап 1964 жылғы 3 қарашадағы сайлауға дейінгі алғашқы жылы туралы, Дженкинстің қатысқан 1964 жылғы даулы оқиғасын көрсетеді. Фильмде Дженкинстің рөлін Тодд Уикс ойнады. Канадалық драматург Стивен Эллиотт Джексон Дженкинс пен азаматтық құқықтар белсендісі Баярд Растиннің ойдағы кездесуі мен бір түндік қарым-қатынасын бейнелейтін "Патшаның жанындағы орын" (The Seat Next to the King) атты пьеса жазды. Таниша Тайтт режиссерлік еткен және Конор Лингтің Дженкинс рөлінде (Куаку Окиере Рюстин рөлінде) ойнаған бұл пьеса 2017 жылғы Торонто Фриндж фестивалінде "Ең үздік жаңа пьеса" сыйлығын жеңіп алды.

Қосымша материал

Линдон Б. Джонсон: Президенттік таспалар, 6 томдық жинақ. (Нью-Йорк: Нортон, 2005)