Кіріспе

1998 жылғы американдық саяси жыныстық жанжал

Клинтон-Левински жанжалы – АҚШ президенті Билл Клинтон мен Ақ үйдің стажері Моника Левинскиге қатысты жыныстық жанжал. Олардың қарым-қатынасы 1995 жылы басталды, ол кезде Клинтон 49, ал Левински 22 жаста болған. Бұл қарым-қатынас 18 айға созылып, 1997 жылы аяқталды. 1998 жылдың 26 қаңтарында Клинтон телеарнада сөйлеген сөзінде кейіннен танымал болған: «Мен сол әйелмен, Мс. Левинскимен жыныстық қатынаста болған емеспін» деді. Бұдан кейін жүргізілген тергеулер Клинтонды жалған куәлік беруде айыптады және 1998 жылы АҚШ Өкілдер палатасы оның импичментін жариялады. АҚШ Сенатында өткен 21 күндік сот процесінде ол барлық айыптаудан босатылды. Сонымен қатар, судья Сьюзан Уэббер Райт Клинтонды Паула Джонс ісінде Левинскиге қатысты жалған куәлік бергені үшін сотқа бағынбағандық үшін кінәлі деп таныды және оған 90 000 доллар айыппұл салды. Арканзас штатында оның заңгерлік практика құқығына рұқсаты 5 жылға тоқтатылды, ал кейіннен АҚШ Жоғарғы Сотында істерді қарауға құқығынан айырылды. Левински Льюис және Кларк колледжін бітірген. Ол 1995 жылы Клинтонның президенттік мерзімінің алғашқы кезеңінде Ақ үйдің стажерлер бағдарламасы арқылы Ақ үйге стажер ретінде қабылданды, кейіннен Ақ үйдің заңнамалық істер жөніндегі кеңсесінде жұмыс істеді. Ол Ақ үйде жұмыс істеген кезде Клинтонмен жеке қарым-қатынас орнатқан деген болжам бар, ол туралы кейіннен Линда Триппке, оның Қорғаныс министрлігіндегі әріптесіне айтқан, ол олардың телефон әңгімелерін жасырын түрде жазған. 1998 жылдың қаңтар айында Трипп Левинскидің Паула Джонс ісінде Клинтонмен болған қарым-қатынасын жоққа шығарып, ант бергенін анықтады. Ол бұл жазбаларды Клинтонға қатысты басқа да мәселелерді тергеп жүрген тәуелсіз прокурор Кен Старрға тапсырды, оның ішінде Уайтвотер жанжалы, Ақ үйдің ФБР файлдарына қатысты дау және Ақ үйдің саяхат кеңсесіне қатысты дау бар еді. Үлкен жюри алдындағы куәлігінде Клинтонның жауаптары мұқият ойластырылған, ол «сөздің мағынасына байланысты» деп, «жыныстық қатынас, дұрыс емес жыныстық қатынас немесе кез келген басқа да дұрыс емес қарым-қатынас болған жоқ» деген мәлімдемесінің шындығына қатысты пікір білдірді. Бұл жанжал кейде «Моникагейт», «Левинскигейт», «Тейлгейт», «Сексгейт» және «Ципергейт» деп аталады. 1996 жылдың сәуір айында Левинскидің басшылары оны Пентагонға ауыстырды, себебі олардың пікірінше, ол Клинтонмен тым көп уақыт өткізіп жатыр. Оның өмірбаяндық еңбегінде, сол кездегі Біріккен Ұлттар Ұйымының елшісі Билл Ричардсон 1997 жылы Ақ үйден Левинскимен Біріккен Ұлттар Ұйымындағы оның штабында жұмысқа орналасуы үшін сұхбат алуын сұрады. Ричардсон оны сұхбатқа шақырды және оған қызмет ұсынды, бірақ ол одан бас тартты. «Американдық көрермендер» Ричардсонның үлкен жюри алдындағы куәлігінен гөрі Левински ісі туралы көбірек білгенін мәлімдеді. Левински Линда Триппке Клинтонмен болған қарым-қатынасы туралы айтты. Трипп Левинскиді Клинтонның берген сыйлықтарын сақтап, оларды «сақтандыру полисі» ретінде сақтау үшін спермамен боялған көк көйлекті құрғақ тазартпауға көндірді. Бұл 1997 жылдың қыркүйегінде басталды. Голдберг сондай-ақ Триппті тәуелсіз прокурор Кеннет Старрға жазбаларды беруге және оларды Паула Джонс ісімен айналысатын адамдардың назарына жеткізуге шақырды. 1997 жылдың күзінде Голдберг репортерлермен (оның ішінде Newsweek журналының Майкл Исикоффпен) жазбалар туралы сөйлесе бастады. Паула Джонс ісінде Левински Клинтонмен кез келген физикалық қарым-қатынасты жоққа шығарып, ант берген мәлімдеме ұсынды. 1998 жылдың қаңтар айында ол Триппті Джонс ісінде жалған куәлік беруге көндіруге тырысты. Оның орнына Трипп жазбаларды Старрға берді, ол Уайтвотер дауын және басқа да мәселелерді тергеп жатқан. Старр енді Левинскидің Клинтонмен физикалық қарым-қатынас болғанын мойындаған дәлелдеріне ие болды және ол тергеуді Левинскиге және оның Джонс ісінде жалған куәлік беруіне қатысты кеңейтті.

Бас тарту және кейіннен қабылдау

Жанжал туралы хабар алғаш рет 1998 жылдың 17 қаңтарында Drudge Report сайтында жарияланды, онда Newsweek редакторының жеңілтек журналист Майкл Исикофф жасаған мақаласын жасырып отырғаны айтылды. Бұл оқиға 21 қаңтарда The Washington Post газетінде кеңінен таралды. Оқиға бірнеше күн бойы талқыланды, Клинтонның тез арада жоққа шығаруына қарамастан, Ақ үйден жауап алу талабы күшейді. 26 қаңтарда президент Клинтон әйелімен бірге Ақ үй баспасөз конференциясында сөйледі және былай деді: "Енді мен Мемлекеттік жолдамама дайындалуға оралуым керек. Кеше түнге дейін осы жұмыстың үстінде болдым. Бірақ американдықтарға бір нәрсе айтқым келеді. Мені мұқият тыңдаңыздар. Тағы да айтамын: мен Мисс Левински есімді әйелмен жыныстық қатынаста болған емеспін. Мен ешкімге өтірік айтуға ешқашан бұйырмадым, тіпті бір рет те емес. Бұл айыптаулар жалған. Мен Америка халқы үшін жұмыс істеуге оралуым керек. Рақмет". Саясаттанушылар Клинтон Мемлекеттік жолдамасында осы айыптауларға тоқтамау мүмкін екенін талқылады. Ақырында, ол оларды атамауға шешім қабылдады. Хиллари Клинтон күйеуін осы жанжал кезінде толық қолдады. 27 қаңтарда NBC Today бағдарламасында ол: "Бұл жердегі нағыз оқиға, оны табуға, жазуға және түсіндіруге дайын болғандар үшін – бұл күйеуім президенттікке кандидат болған күнінен бері оған қарсы құрылған оңшыл конспирация" деді. Келесі бірнеше ай бойы және жаз бойы БАҚ Левинскимен қарым-қатынас болған-болмағанын, Клинтон өтірік айтқан-айтпағанын және әділетке кедергі келтірген-келтірмегенін талқылады. Бірақ Левински бұл туралы сөйлеуге немесе куәлік беруге дайын болмағандықтан, жазылған үнтаспалардан басқа ештеңе нақты анықталмады. 1998 жылдың 28 шілдесінде, жанжалдың жарияланғаннан кейін ұзақ уақыт өткен соң, Левински Клинтонмен арақатынасына қатысты үлкен жюри алдында куәлік беру үшін иммунитет алды. Сондай-ақ, ол Старр тергеушілеріне Трипп оны құрғақ тазаламауға шақырған спермалы көк көйлекті тапсырды. ФБР киімді тексеріп, сперма дақтарын Клинтонның қан үлгісімен сәйкес келтірді, осылайша Клинтонның ресми жоққа шығаруына қарамастан, қарым-қатынасты дәлелдейтін нақты ДНК дәлелін ұсынды. 1998 жылдың 17 тамызында Клинтон үлкен жюри алдындағы куәлігінде Левинскимен "жарамсыз физикалық қарым-қатынаста болғанын" мойындады. Сол күні кешке ол ұлттық телеарнада Левинскимен арақатынасының "жарамсыз" болғанын мойындады. 1998 жылдың 20 тамызында, Клинтон Моника Левински жанжалы бойынша куәлік бергеннен үш күн өткен соң, "Шексіз жетістік" операциясы 1998 жылы АҚШ елшілігіне жасалған шабуылға жауап ретінде Ауғанстанның Хост қаласындағы "Әл-Қаида" базасына және Суданның Хартум қаласындағы "Әл-Шифа" фармацевтикалық зауытына зымырандар ұшырды. Кейбір елдер, БАҚ, наразылық білдірушілер және республикашылар Клинтонды шабуылдарды бұрмалау мақсатымен тапсырды деп айыптады. Бұл шабуылдар жақында ғана шыққан "Итті шауып таста" фильмімен салыстырылды, онда ойдан шығарылған президент жыныстық жанжалдан назарды аудару үшін Албаниядағы соғыс туралы айтқан. Әкімшілік өкілдері зымырандық соққылар мен жалғасып жатқан жанжал арасындағы кез келген байланысты жоққа шығарды, ал 9/11 комиссиясы тергеушілері бұл мәлімдемелерге қарсылық білдіруге ешқандай себеп таппады. Зымырандық соққылар Левинскидің еврей агенті екені және Клинтонның Палестинаға көмек көрсетуіне қарсы болу үшін жіберілгені туралы антисемиттік аңыздың Орта Шығыста таралуына да себеп болды. Бұл теория "Әл-Қаиданың" Гамбургтегі жасушасының жетекшісі Мохамед Аттаға және 11 қыркүйектегі шабуылдарға әсер етті.

Жалған куәлік айыбы

Джонс ісі бойынша берген куәлігінде Клинтон Левинскимен жыныстық қатынаста болғанын жоққа шығарды. Левински ұсынған дәлелдерге – Клинтонның спермасы бар көк көйлекке сүйене отырып, Старр президенттің антпен берген куәлігі жалған және жалған куәлік бергеніне қорытынды жасады. Депозит кезінде Клинтоннан: «Сіз Моника Левинскимен жыныстық қатынаста болдыңыз ба, егер бұл термин Депозиттегі 1-қосымшада қалай анықталған болса?» деп сұрады. Сот Клинтонға келісілген анықтаманы қарап шығуға мүмкіндік беруді бұйырды. Кейін Клинтон Тәуелсіз кеңесшінің кеңсесі жасаған анықтамаға сүйене отырып: «Мен Моника Левинскимен ешқашан жыныстық қатынаста болған емеспін» деп жауап берді. Клинтон кейіннен: «Мен бұл анықтамаға [менің] кез келген әрекетімді қосқан деп ойладым, онда [мен] белсенді рольде болдым және дене мүшелерінің тізімде нақты көрсетілген бөліктерімен байланысқа түстім» (және «кез келген адамның жыныстық құштарлығын қанағаттандыру немесе ояту ниетімен»). Басқаша айтқанда, Клинтон Левинскинің «жыныстық мүшелері, анус, кіндік, көкірек, санның ішкі жағы немесе мүжік» бөліктерімен байланысқа түспегенін мәлімдеді және «жыныстық қатынас» туралы келісілген анықтамаға ауыздық жыныстық қатынасты беру кіретінін, бірақ ауыздық жыныстық қатынасты алу кірмейтінін айтты. Сенат оны кінәлі деп таба алмағаннан кейін екі ай өткен соң, президент Клинтон судья Сьюзан Уэббер Райттың Левинскимен қарым-қатынасына қатысты жалған куәлік бергені үшін соттың беделін түсірді және Райт оған 90 000 доллар айыппұл салды. Сенаттағы барлық демократтар оны жалған куәлік беру және сотқа кедергі келтіру айыптарынан ақтап тастады. Он республикашыл: Джон Чафи (Род-Айленд), Сьюзан Коллинз (Мейн), Слейд Гортон (Вашингтон), Джим Джеффордс (Вермонт), Ричард Шелби (Алабама), Олимпия Сноу (Мейн), Арлен Спектер (Пенсильвания), Тед Стивенс (Аляска), Фред Томпсон (Теннесси) және Джон Уорнер (Виргиния) жалған куәлік беру бойынша ақтауға дауыс берді. Бес республикашыл сотқа кедергі келтіру бойынша ақтауға дауыс берді: Чафи, Коллинз, Джеффордс, Сноу және Спектер. Осылайша президент Клинтон барлық айыптардан ақталды және өкіметте қалды. Өкілдер палатасы президентті айыптауға бірнеше рет тырысты, бірақ бұл әрекеттер сәтсіз аяқталды.

2000 жылғы президенттік сайлауға әсері

Бұл дау-дамай АҚШ-тың 2000 жылғы президенттік сайлауына екі түрлі жолмен әсер етті. Демократиялық партияның үміткері және қолданыстағы вице-президент Ал Гор Клинтонның жанжалы партияның негізгі сайлаушыларының ынтасын төмендетіп, демократтардың дауысын азайтуға себеп болды деп мәлімдеді. Клинтон болса, жанжал Гордың сайлау кампаниясын тым сақтыққа салып, егер ол Арканзас және Нью-Гэмпшир штаттарында Гор үшін кампания жүргізуге рұқсат алғанда, Флоридадағы дауыстарды қайта санауға қарамастан, екі штаттың бірі Горға қажетті сайлаушы дауыстарын жеткізер еді деді. Саяси сарапшылар екі пікірді де қолдады. 2000 жылғы сайлаудан бұрын және кейін ABC News телеарнасынан Джон Кокран Левински жанжалын "Клинтонға қанағатсыздану" деп атаған сайлаушылар құбылысымен байланыстырды. Сауалнамалар көрсеткендей, жанжал сайлау кезінде Клинтонның жеке беделін төмендетіп, Вандербильт университетінің профессоры Джон Г. Гир сияқты сарапшылар кейіннен "Клинтонға қанағатсыздану немесе моральдық принциптермен дауыс беру Гордың жеңіс мүмкіндігіне елеулі әсер етті" деген қорытындыға келді. Басқа сарапшылар Клинтонның пікірін қолдап, Гордың Клинтонмен бірге кампания жүргізуден бас тартуы оның сүйкімділігіне зиян келтірді деп санайды. Растығы дәлелденбеген дереккөз: күні=2018 жылдың сәуір айы.

Қосалқы жанжалдар

Скандал кезінде бұрынғы президент Клинтонның жақтастары бұл мәселені жеке қалдыру керек деп мәлімдеді және Клинтонның импичментін қолдайтындарды екі жүзділікпен айыптады. Көпшілікке жарияланған тергеу науқаны импичментті қолдаған саясаткерлерді ұятқа салуға болатын ақпаратты белсенді түрде іздеді. Британдық «The Guardian» газетінің хабарлауынша,

Конгресс палатасының сот комитетінің төрағасы және бас менеджері Генри Хайд та штат заң шығарушысы қызмет еткен кезінде қарым-қатынасқа түскен. Левински ісінің тыңдаулары кезінде 70 жастағы Хайд оны «жастық шақтағы абайсыздық» деп еске алды (ол 41 жаста болған). Республикалық конгрессмен Боб Ливингстон келесі Конгресс сессиясында АҚШ Өкілдер палатасының спикері болуы күтілді. Флинт бұл жайтты жариялағаннан кейін бірнеше апта өткен соң Ливингстон отставкаға кетіп, Клинтонды да солай істеуге шақырды. Боб Барр (R-GA), тағы бір республикалық палата менеджері, үйленген кезде қарым-қатынасқа түскен. Барр Левински ісіне байланысты Клинтонның отставкаға кетуін алғаш талап еткен заң шығарушы болды. Барр импичмент процедурасынан кейін үш жылдан кем уақыт өткен соң алдын ала сайлауда жеңіліске ұшырады. Дэн Бертон (R-IN) былай деді: «Қызмет ететін партиясына, үкімет тармағына қарамастан, ешкім мұндай сексуалдық бұзушылықтарға жол тартпауы керек». 1998 жылы Бертон өзінің 1983 жылы бала тудырған қарым-қатынасы болғанын мойындады. Ньют Гингрич (R-GA), АҚШ өкілі, Палата спикері және 1994 жылғы Республикалық революцияның көшбасшысы, 1998 жылы екінші әйеліне үйленген кезде, сол кездегі Ауыл шаруашылығы комитетінің қызметкері Каллиста Бисекпен қарым-қатынаста болғанын мойындады. Сонымен қатар, ол Моника Левинскимен болған қарым-қатынасы туралы жалған куәлік бергені үшін Билл Клинтонға импичмент жүргізіп жатқан кезде бұл орын алды. Стивен С. ЛаТурет (R-OH), АҚШ өкілі, Левински дастаны үшін Билл Клинтонды импичментке дауыс берді, ал өзі бас штаб жетекшісі Дженнифер Лэптукпен ұзаққа созылған қарым-қатынаста болды (2003).

Айдаходан шыққан республикашыл Хелен Ченовет Хейг президент Клинтонның отставкаға кетуін талап етті, содан кейін 1980 жылдары үйленген фермермен алты жылдық қарым-қатынасын мойындады.

Жеке қабылдау

Тарихшы Тейлор Бранч Клинтонның 2009 жылғы "Клинтон таспалары: Президентпен күресу тарихы" атты өмірбаянына өзгерістер енгізуді сұрағанын айтты. Клинтонның айтуынша, Левински ісі "Мен қиналдым, жай ғана қиналдым" деген сөздерімен басталған. Бранч Клинтонның "1994 жылғы қарашадағы сайлауда демократтардың Конгрессті жоғалтуы, анасының өткен қаңтардағы қазасы және Уайтвотер ісі бойынша жалғасып жатқан тергелу" салдарынан "қоршауға алынған, бағаланбаған және Левинскипен байланысқа түсуге бейім" болғанын жазады. Ал бұрын Клинтон бұл оқиғаны "қайғылы моральдық қате" және республикашыларға деген ашу-ызаға байланысты деп түсіндіріп, "адамдар шешілмеген ашумен жүрсе, олардың іс-әрекеттері ақылға сыймайтын, құлқысыз болады" деген пікір білдірген.