Өндістан су айғырлары: Ганг және Инд өзендерінде тіршілік ететін, ерекше Platanista туысы. 2021 ж. жеке түрлер ретінде танылды. Сирек кездесетін сүтқоректілер!
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Тұщы су дельфинінің туысы
Genus of freshwater dolphin
Оңтүстік Азия өзен дельфиндері – Үндістан субконтинентінің су жолдарында мекендейтін тісті киттер туысы, Platanista. Бұрын олар бір түр (P. gangetica) деп есептелген, ал Ганг өзенінің дельфині мен Индус өзенінің дельфині сол түрдің кіші түрлері (P. g. gangetica және P. g. minor) саналған. 2021 жылы генетикалық және морфологиялық деректер оларды жеке түрлер ретінде сипаттауға мүмкіндік берді. Ганг және Индус өзендерінің дельфиндері шамамен 550 000 жыл бұрын бір-бірінен бөлінген деп саналады. Олар Platanistidae тұқымдасы мен Platanistoidea суперотбасының жалғыз тірі өкілдері. Олардың ежелгі туыстарының қазба қалдықтары кейінгі олигоценге жатады. Оңтүстік Азия өзен дельфиндері – ұзын тұмсықты, кең жүзбеқанатты және кішкентай арқа қанаты бар, бірақ денелі киттер. Оларда бірнеше ерекше белгілер бар. Бұлыңғыр өзен суларында өмір сүретіндіктен, олардың көздері өте кішкентай және линзасыз болады, сондықтан дельфиндер бағдарлау үшін эхолокацияға сенеді. Бас сүйегінің үстіндегі үлкен тіректер эхолокациялық сигналдарды бағыттауға көмектеседі. Бұл дельфиндер негізінен балық және шағамен қоректенеді және оларды су қабатының бойымен аулайды. Олар күндіз белсенді болып, кішкентай топтарда кездеседі. Екі түр де IUCN сүтқоректілердің қызыл тізімінде жойылу қаупі төніп тұрған түрлер ретінде тіркелген. Басты қауіптерге тоғандар, бөгеттер, балық аулау торлары, сондай-ақ химиялық және шу ластану жатады.
South Asian river dolphins are toothed whales in the genus Platanista, which inhabit the waterways of the Indian subcontinent. They were historically considered to be one species (P. gangetica) with the Ganges river dolphin and the Indus river dolphin being subspecies (P. g. gangetica and P. g. minor respectively). Genetic and morphological evidence led to their being described as separate species in 2021. The Ganges and Indus river dolphins are estimated to have diverged 550,000 years ago. They are the only living members of the family Platanistidae and the superfamily Platanistoidea. Fossils of ancient relatives date to the late Oligocene. South Asian river dolphins are small but stocky cetaceans with long snouts or rostra, broad flippers, and small dorsal fins. They have several unusual features. Living in murky river waters, they have eyes that are tiny and lensless; the dolphins rely instead on echolocation for navigation. The skull has large crests over the melon, which help direct their echolocation signals. These dolphins prey mainly on fish and shrimp and hunt them throughout the water column. They are active through the day and are sighted in small groups. Both species are listed as endangered by the IUCN Red List of mammals. Major threats include dams, barrages, fishing nets, and both chemical and acoustic pollution.
Таксономия
Оңтүстік Азиядағы өзен дельфиндері бұрын бір түр деп есептелді, Platanista gangetica, ал Ганг және Инд өзендерінің популяциялары – оның ішкі түрлері (P. g. gangetica және P. g. minor). Генрих Юлиус Лебек 1801 жылы Ганг өзеніндегі дельфинді Delphinus gangeticus деп атады, ал Иоганн Георг Ваглер 1830 жылы Platanista туысын құрастырды. Бұл латын сөзі грек тіліндегі "platanistēs" сөзінен шыққан, ол "platē" ("ескек") немесе "platē" ("жазық, кең") деген грек сөздерімен байланысты болуы мүмкін. Осы атты алғаш рет 77 жылы Плиний Ескісі Naturalis Historia еңбегінде Ганг дельфиніне берген. 1853 жылы Ричард Оуэн Инд өзенінен табылған бір мысалды сипаттап, оны Ганг өзенінің дельфинімен бір түр деп санады, бірақ одан кішкентайрақ формасы екенін айтты. Дегенмен, 2021 жылғы зерттеу екі популяцияны қайта талдап, маңызды генетикалық айырмашылықтарды және бас сүйек құрылымындағы үлкен ерекшеліктерді анықтады, бұл олардың екеуі де бөлек түрлер екенін көрсетті. Платанистоидея туысына жататын бірнеше қазба түрлері белгілі, олардың ең ертесі соңғы олигоценге (шамамен 25 миллион жыл бұрын) жатады. Түрлердің саны ерте миоценде (шамамен 19 миллион жыл бұрын) ең жоғары деңгейге жетіп, содан кейін азайды. Ежелгі платанистидтердің мысалдары – Otekaikea және Waipatia туыстары, сондай-ақ Олигоценнің соңғы кезеңіне жататын Жаңа Зеландияның Awamokoa tokarahi түрі, ерте миоценнің Солтүстік Тынық мұхитындағы Allodelphinidae тұқымдасы және ерте миоценнің Патагониясындағы Notocetus vanbenedeni және Aondelphis talen түрлері. Платанистидтердің қазба қалдықтары Еуропа мен Солтүстік Американың миоцендік шөгінділерінде табылды. Қазба Platanistoidea кохлеяның әртүрлі пішіндерін көрсетті, бірақ Platanista ерекшелігі – оның спиральдері жалпақ болып келіп, араларында үлкен кеңістіктер болуы. Миоценнің ортасында Platanista-ның ата-тегі Индо-Ганг жазығына еніп, бұл кезде ішкі теңіздермен жабылған болатын, ал кейіннен неогеннің соңғы кезеңінде теңіз деңгейі төмендеген кезде және оның ортасы тұщы суға айналғанда сол жерде қалды. Өзен дельфиндерінің соңғы бес миллион жыл ішінде Ганг өзенінің алабынан Инд өзеніне ағын арқылы келген болуы мүмкін. Митохондриялық ДНҚ негізінде екі түрдің арасындағы айырылыс шамамен 550 000 жыл бұрын болған деп есептеледі.
South Asian river dolphins were traditionally considered to be one species, Platanista gangetica, with the Ganges and Indus River populations being subspecies (P. g. gangetica and P. g. minor, respectively). Heinrich Julius Lebeck named the Ganges river dolphin Delphinus gangeticus in 1801, while Johann Georg Wagler coined the genus name Platanista in 1830, a Latin word derived from the Greek "platanistēs", which may be related to the Greek words platē ("oar") or platē ("flat, broad"). This name was first given to the Ganges dolphin by Pliny the Elder in Naturalis Historia back in 77 CE. In 1853, Richard Owen described a specimen from the Indus and considered it to be the same species as the Ganges river dolphin, but a smaller form. However, a 2021 study reanalyzed the two populations and found significant genetic divergence and major differences in skull structure; this led to the conclusion that the two were indeed distinct species. Several fossil species have been classified under Platanistoidea, the earliest of which date back to the late Oligocene (c. 25 million years ago). The number of species peaked around the early Miocene (c. 19 million years ago) and declined afterward. Examples of ancient platanistids include the genera Otekaikea and Waipatia and the species Awamokoa tokarahi of late Oligocene New Zealand, the family Allodelphinidae of early Miocene North Pacific, and Notocetus vanbenedeni and Aondelphis talen of early Miocene Patagonia. Platanistidae fossils have been found in Miocene deposits in Europe and North America. Fossil Platanistoidea showed a diversity of cochlea shapes, though Platanista was unusual in that it developed flatter spirals with larger gaps between them. During the middle Miocene, the ancestor of Platanista entered the Indo Gangetic Plain, then covered by inland seas, and remained there when sea levels dropped in the late Neogene and its environment converted to freshwater. River dolphins likely traveled from the Ganges River basin to the Indus via stream capture within the last five million years. The split between the two species is estimated to have occurred around 550,000 years ago based on mitochondrial DNA.
Сипаттама
Оңтүстік Азия өзен дельфиндері - жалпақ, төртбұрышты кеуде қанаттары, сопақ, жұқа тұмсықтары және кішкентай үшбұрышты арқа қанаттары бар денелі жануарлар. Олардың мойын буындары жоғары икемділікке мүмкіндік береді. Ганг түрінің маңдай сүйегінің жанында ісікшесі бар, ол оны Инд түрінен ажыратады. Инд дельфиндерінің тістері Ганг дельфиндеріне қарағанда көп, жоғарғы жағындағы тістерінің орташа саны 33.2, ал төменгі жағындағы тістерінің саны 32.9, ал Ганг дельфиндерінде жоғарғы жағында 28.4, төменгі жағында 29.4 тіс болады. Олардың құлақтары төмен жиілікті дыбыстарды естуге бейімделген, қысқа, жалпақ кохлеясы және кең аралықтағы спиральдары бар. 19 ғасырда бұл түр Инд өзені жүйесінің бойында, Инд өзені дельтасынан Гималайдың оңтүстігіндегі Калабағқа дейін, соның ішінде барлық негізгі салаларында кездесетіні хабарланған. Олар терең сулы ойыстарда кездеседі, бірақ көбінесе жақын суларда жүреді. Жақын суда олар қабырғаларымен жүзеді. Өзен дельфиндері көбінесе жалғыз немесе 10-ға дейін жеке адамдардан тұратын топтарда кездеседі, бірақ жеткілікті табиғи ресурстар болса, 30-ға дейін дельфин жиналуы мүмкін. Жеке адамдар анасы мен баласынан басқа, мықты әлеуметтік байланысқа ие емес сияқты. Олардың дыбыстық сигналы (кликі) ұқсас өлшемдегі теңіз тісті киттерінікінен бір октава төмен, яғни нысанның орналасқан жері туралы ақпарат аз береді, бірақ дельфиндердің жоғарғы жақ сүйегінің тізімі бағытты сезімталдықты арттыру арқылы бұл кемшілікті толықтырады. Өзен дельфиндері негізінен балық және шағаламен қоректенеді. Бір мета-зерттеуде, шамамен 46% жем түбінде тіршілік ететін түрлер, 31% -ы су бетіне жақын, ал 23% -ы су бағанының ортасында орналасқан. Ең көп ауланатын жем - қабыршақты балық, шабақ, шынылы балық, тікенді балық, гоби және шағала. Су бетінде аң ауғанда, дельфиндер балықтың қозғалысын тыңдайды, содан кейін оларды спиральмен, қабырғасымен жүзу және құйрықпен соққы беру арқылы жинап алады. Су бетінде эхолокациялық сигналдар жиі қолданылмайды, себебі осы деңгейдегі көптеген балықтар ультрадыбысты ести алады. Су бетінің ортаңғы деңгейінде дельфиндер жасырынған жемді табу үшін эхолокациялық дыбыстарды жиі пайдаланады, ол шатырлар мен өсімдіктер арасында шамалы қашықтықта жасырынып жатады. Олар түбінде тіршілік ететін жемді іздеп, қазып шығарады. Бұл өзен дельфиндерінің көбеюі туралы көп мәлімет жоқ. Бұзаулар шамамен бір жылдан кейін туады. Ганг өзені дельфиндерінде туу желтоқсан-қаңтар және наурыз-май айларында жиі кездеседі. Инд өзені дельфиндерінде жаңа туған балалар көбінесе сәуір-май айларында көріледі. Тістердегі өсу қабаттары Оңтүстік Азия өзен дельфиндерінің 30 жылға дейін өмір сүретінін көрсетеді.
South Asian river dolphins are stocky with broad, squared off pectoral fins; elongated, slender rostrums (snouts); and tiny triangular dorsal fins. Their neck joints give them great flexibility. The Ganges species also has a protrusion near the frontal suture, which distinguishes it from the Indus species. Indus dolphins have more teeth than Ganges dolphins, averaging 33.2 teeth in the upper jaw and the 32.9 in the lower jaw, as compared to 28.4 in the upper jaw and 29.4 in the lower. The ears are adapted to hearing low frequencies, having a short, flattened cochlea with widely spaced spirals. In the 19th century, this species was reported to have occurred throughout the Indus River system, from the Indus River Delta north to Kalabagh just south of the Himalayas, including all the main tributaries. They can be found in pools over deep, but usually dwell in shallower water. They swim on their sides when in shallow water. River dolphins are typically seen alone or in groups of up to 10 individuals, though enough natural resources may attract up to 30 dolphins. Individuals do not appear to have strong social bonds, outside of mothers and calves. Their clicks are about one octave below those of oceanic toothed whales of comparable size, meaning that they provide less information about the location of an object, but the dolphins' maxillary crests likely compensate by providing greater directional sensitivity. River dolphins feed mainly on fish and shrimp. In one meta study, around 46% of prey items were found to be bottom dwelling species, while 31% were near the surface, and 23% occupied the middle of the column. The most frequently taken prey are bagrid catfish, barbs, glass perches, spiny eels, gobies, and prawns. When hunting at the surface, dolphins listen for the movements of schooling fish which are then herded with spins, side swimming, and lobtailing. Echolocation signals are not frequently used at the surface, since many fish at this level can hear ultrasound. At the mid surface level, the dolphins use more echolocation clicks to find prey hidden in clutter and vegetation as far as away. They flush out bottom dwelling prey by digging around. Little is known about reproduction in these river dolphins. Calves are born around a year later. Births in the Ganges river dolphin appear to be most frequent between December and January and between March and May. For Indus river dolphins, newborns are most commonly seen between April and May. Growth layers in the teeth suggest South Asian river dolphins can live up to 30 years.
Қорғау
2022 жылдан бастап, IUCN сүтқоректілердің қызыл тізімінде Оңтүстік Азия өзен дельфиндерінің екеуі де жойылу қаупі төніп тұрған түрлер ретінде тізімделген. 2014 және 2015 жылдарғы екі бағалау бойынша, Ганг өзені дельфинінің саны 3500, ал Инд өзені дельфинінің саны 1500 шамасында деп есептелді. Ганг түрінің саны азайып бара жатқан сияқты, ал Инд түрінің саны артуы мүмкін. Дельфиндер балық аулау торларына көбінесе жасырын түсіп қалады, бірақ дельфин майы балықты қызықтыру үшін қолданылады, сондықтан балықшылар тұтқан дельфиндерді өлтіруге мүдделі болуы мүмкін. Оңтүстік Азия өзен дельфиндері олар қоныстанған барлық елдерде заңмен қорғалады. Оларды көптеген қорғау аймақтарында кездестіруге болады. Ганг және Инд өзендерінің дельфиндері сәйкесінше Үндістан мен Пәкістанның ұлттық су жануары болып саналады.
As of 2022, the IUCN Red List of mammals lists both South Asian river dolphins as endangered. Two assessments in 2014 and 2015 estimated populations of 3,500 for the Ganges river dolphin and 1,500 for the Indus river dolphin. The Ganges species appears to be decreasing, while the Indus species may be increasing. Dolphins captured in fishing nets are usually accidental, but dolphin oil is sought after as a fish lure, and thus fishermen may be motivated to kill caught dolphins. South Asian river dolphins are protected by law in all the states they inhabit. They can be found in numerous protected areas, The Ganges and Indus river dolphins are considered to be the national aquatic animals of India and Pakistan respectively.