Кіріспе

Суригао-дель-Сур (Суригаонон: Провинсия нан Суригао дель Сур; ), ресми түрде Суригао-дель-Сур провинциясы, Филиппиннің Минданаодағы Карага аймағында орналасқан провинция. Оның астанасы Тандаг қаласы. Суригао-дель-Сур Минданаоның шығыс жағалауында орналасқан және шығысында Филиппин теңізіне қарайды.

Этимология

Тіл білімінде "Суригао" сөзінің бастапқы мағынасына қатысты екі гипотеза бар, олар түбір сөзден тәуелді. Егер түбір сөз "сулиг" ("өскін" немесе "атқылау") болса, онда "Суригао" ("көктем суы") деген сөзден туындаған болуы мүмкін, бұл, әсіресе, Минданао аралының солтүстік ұшына құятын Суригао өзеніне (Мандая тілінде "Сулигау" деп аталады) сілтеме болуы мүмкін. Ертедегі тарихи жазбаларда өзеннің аты Суригао, Зюриган немесе басқаша жазылған. Басқа мүмкіндік – бұл Висайя сөзі "суйогао", яғни "су ағыны" деген мағынаны білдіреді. "Суйог" (сондай-ақ "сулог" немесе ) сөзінен – "ағыс"; "Синулог", "Сулу" және "Таусуг" (Сулук) сөздерімен салыстырыңыз.

Ерте тарих

Колониялық дәуірге дейін Суригао аймағында жағалау бойында Висаян Суригаонондары, ал ішкі аймақтарда Мандая, Мансака, Маманва және Манобо тайпаларына жататын Лумад топтары қоныстанған.

Испанияның отаршылдық дәуірі

1860 жылы испандықтар Минданаода алты әскери округ құрды, олардың ішінде Суригао мен Агусан "Шығыс округін" құрады. 1870 жылы округ "Distrito de Surigao" деп қайта аталды.

Американың басып кіру дәуірі

1901 жылы Суригао округі провинция мәртебесіне ие болды. Агусан 1907 жылы американдық кезеңде Суригаодан бөлініп, тәуелсіз провинция атанды. Құрылғанда ол жылдық кірісі 300 000 доллардан аспайтын 4-ші санаттағы провинция ретінде жіктелді. Жеті жыл өткен соң, әсіресе орман шаруашылығынан түсетін кірістердің жылдам өсуіне байланысты, ол І санаттағы В провинциясы болып қайта жіктелді, ал 1980 жылы І санаттағы А провинциясы болып, жылдық кірісі шамамен 13 миллионға бағаланды. Кейіннен ол 315 888 300,63 сомасындағы кіріспен 2-ші санатқа қайта жіктелді. Рекаредо Б. Кастильо бірінші губернатор болып тағайындалды, содан кейін сайланды, ал Висенте Л. Пиментел бірінші сайланған конгрессмен болды. Провинция 13 муниципалитеттен құралды. Тағы алты муниципалитет қосылды, осылайша саны 19-ға жетті, ал астанасы Тандаг қаласы болды. Оның екі муниципалитеті қала мәртебесіне көтерілді; алғашқысы Бислиг қаласы.

Қазіргі заманғы

2007 жылы Тандагқа қала мәртебесі берілді, бірақ бір жыл өткен соң Жоғарғы соттың даулы шешімімен күшін жойды. 2009 жылы Тандаг қала мәртебесін қайта алды, себебі сот 2009 жылғы 22 желтоқсандағы бұрынғы шешімін кері қайтарды. 19-шы Конгрестің 2336 нөміріндегі заң жобасы провинцияның оңтүстік бөлігін бөліп, оны жаңа Суригао Ориентал провинциясы етіп құруды көздеп отыр.

География

Суригао-дель-Сур Минданао аралының солтүстік-шығыс жағалауында, 125°40' - 126°20' шығыс бойлық және 7°55' - 9°20' солтүстік ендік аралығында, Филиппин теңізіне қарай орналасқан. Солтүстік-батысында Суригао-дель-Норте провинциясы, оңтүстік-шығысында Давао-Ориентал провинциясы, батысында және оңтүстік-батысында Агусан-дель-Норте және Агусан-дель-Сур провинцияларымен шектеседі. Батысында Дивата тау жотасы орналасқан, ол провинцияны Минданаоның қалған бөлігінен оқшаулап тұр. Шығысында Филиппин теңізі жатыр. Минданао тереңдігі – әлемдегі ең терең қаптардың бірі, жағалаудан бірнеше шақырым қашықтықта, шығысқа қарай орналасқан.

Әкімшілік бөлімшелер

Суригао дель Сур 17 муниципалитет және екі қаладан тұрады, олар 309 барангайға бөлінеді. Барлық қалалар мен қалаларды қамтитын екі конгресс округі бар.

Қала/Муниципалитет | Округ | Халық | Аудан | Тығыздық | Барангай (барлық барангай саны) | Координаттар
---|---|---|---|---|---|---
Баробо | 2-ші | 49,730 | 21 | | 309 |
Баябас | 1-ші | 8,164 | 7 | |
Бислиг | 2-ші | 94,535 | 24 | |
Кагвайт | 1-ші | 20,384 | 11 | |
Кантилан | 1-ші | 31,492 | 17 | |
Кармен | 1-ші | 10,347 | 8 | |
Карраскал | 1-ші | 22,479 | 14 | |
Кортес | 1-ші | 15,912 | 12 | |
Хинтуатун | 2-ші | 39,842 | 24 | |
Лануза | 1-ші | 12,001 | 13 | |
Лианга | 1-ші | 29,493 | 13 | |
Линги | 2-ші | 31,485 | 18 | |
Мадрид | 1-ші | 15,223 | 14 | |
Марихатаг | 1-ші | 18,518 | 12 | |
Сан-Агустин | 1-ші | 22,779 | 13 | |
Сан-Мигель | 1-ші | 39,340 | 18 | |
Тагбина | 2-ші | 38,833 | 25 | |
Таго | 1-ші | 35,329 | 24 | |
Тандаг | 1-ші | 56,364 | 21 | |
Барлығы | | 642,255 | 4,932.70 | | 309 | 592,250 км²

Демография

Суригао-дель-Сурдың 2020 жылғы санақтағы халқы 642 255 адамды құрады. Провинция Камайо және Агусан халықтарының мекені. Олардың билері жергілікті "Сиронг фестивалінде" көрсетіледі, ол әсіресе Кантилан қаласының мерекесі кезінде өткізіледі. "Сиронг фестивалі" Кантиланның алғашқы тұрғындарының христиан дініне енуін бейнелейді, онда жергілікті тұрғындар Висайя басқыншыларынан өз жерлерін қорғауға тырысты. Испан жаулауының алғашқы кезеңінде провинцияның жергілікті халқы көбінесе христиан дініне көшті.

Тілдер

Суригаон және Тандаганон тілдері Суригао-дель-Сурдың көп бөлігінде таралған (Біслиг және Баробо, Хинатуан, Лингинг және Тагбина қалаларын қоспағанда, онда тұрғындардың көпшілігі Себуано тілінде сөйлейді, ал қалғандары олардың ана тілі – Камайода сөйлейді, ол Суригаоннан алыс туысқан, бірақ ерекше тіл), ал Суригао-дель-Нортеде сөйленетін Суригаон диалектісіне өте ұқсас солтүстік нұсқасы – Канилангнон диалектісі провинцияның бес солтүстік муниципалитетінде, атап айтқанда Карраскаль, Кантилан, Мадрид, Кармен және Ланузада (немесе Карканмадкарлан деп аталатын муниципалитеттер тобында) кеңінен қолданылады; бұл муниципалитеттер 1918 жылдың 10 желтоқсанына дейін бір Кантилан муниципалитетінің құрамында болған. Тагалог және ағылшын тілдері де провинция бойынша кеңінен таралған және білім беру, бизнес және басқару салаларында негізгі тілдер ретінде қолданылады.

Экономика

Суригао дель Сур күріш, банан және басқа тропикалық жемістердің маңызды өндірушілерінің бірі. Мұнда мыс, хромит және күміс кендері де табылады. Облыста теңіз және су өсіру өте көп, осы арқада жергілікті тұрғындардың көп бөлігі теңіз өнімдерін өндірумен айналысады, себебі аймақ теңіз тағамдарымен және теңізден алынатын өнімдермен әйгілі.

Минералды ресурстар

Суригао-дель-Сур мыс, алтын, хромит, кобальт, никель және қорғасын-мырыш сияқты металл минералдарымен, сондай-ақ тас, көмір, фельдшпат, балшық, диатомит/бентонит және ірі/ұсақ құм-қиыршық тас сияқты металл емес минералдармен бай. Облыста шағын және ірі масштабтағы кен өндіру қызметі жүргізіледі. Ірі масштабта жұмыс істейтін компаниялардың қатарында Карраскаль және Кантилан аудандарындағы «Марк Венчурс Майнинг Девелопмент Корпорейшн» компаниясы, Дивата тау жотасының аумағында қызмет етеді. Сондай-ақ Карраскальда орналасқан «TP Construction and Mining Corporation» алтын және никель өндіруге бағытталған, тиісінше және аудандарында. «Карак Девелопмент Корпорейшн» да Карраскальда орналасқан. Барробо, Кармен және Сан-Мигель муниципалитеттерінде шағын масштабтағы кен өндіру қызметі кездеседі.

Туризм

Бислигтің басты туристік тартымдылығы – "Филиппиннің кішкентай Ниагара шарлауы" деп аталатын Тинуй-ан шарлауығы. Ол үш деңгейден құралған, шамамен биіктігі [биіктігі көрсетілмеген] және ені [ені көрсетілмеген] ақ су пердесі. Оның ерекше табиғи құрылысы бір кезде "International Travel Magazine" журналында жарияланған. Бұл Филиппиндегі ең кең шарлауығы ретінде де танымал. Суригао-дель-Сурда серфинг кеңінен танылып, жергілікті туристердің арасында танымал. Бұл экстремалды спорт көбінесе Кантилан және Ланузада жүзеге асырылады. Скибординг де бірнеше муниципалитеттерде кездеседі және туристерді қызықтырады.