Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Кіріспе
Канаданың француз саяхатшысы (шамамен 1592 – шамамен 1633 ж.)
French explorer of Canada (c.1592 c.1633)
Этьен Брюле (etjɛn bʁyle; 1592 – шамамен 1633 маусым) 1629 жылы ағылшын-француз соғысы кезінде Сенека тайпасы тарапынан тұтқынға алынып, кейін қашып құтылған. Брюлені Хурон тайпасының Аю тайпасы өлтірді, олар оның Сенека тайпасына құпия ақпарат бергенін күдіктенді. 1615 жылы олар Хуронияда қайта кездесті. Брюле сол жерде Шампленге Солтүстік Америкадағы саяхаттары мен зерттеулері туралы айтты. Брюле оған Гренолл есімді тағы бір француз аудармашысы қосылғанын хабарлады. Олар солтүстік жағалаумен саяхаттап, қазіргі Хьюрон көліне жеткенін, және Саулт-Сте. Мари – Супериор көлі Хьюрон көліне құятын үлкен шағылысуға дейін барғанын айтты. 1615 жылы Брюле Шампленнен 12 Хурон жауынгеріне қосылуға рұқсат сұрады. Олардың миссиясы Карантуан деп аталатын халықты (бұл Андасте Сусквеханнок тайпасы болуы мүмкін, немесе болмауы мүмкін) көру болды, олар Хурон тайпасының одақтастары еді, Шамплен жоспарлаған экспедицияға қолдау көрсету үшін олардан көмек сұрау мақсатында. Шамплен оларға Сенека тайпасының батыс жағына баруды бұйырды, себебі олар тез жетуі керек еді, ал оған жететін жалғыз жол – жау территориясынан өту еді. Брюле, мүмкін, бес Ұлы көлдің төртеуін – Хьюрон, Супериор, Эри және Онтарио көлдерін аралаған, сондай-ақ Мичиган көлін де көрген болуы мүмкін. Брюле Солтүстік Американы аралап, экспедицияларды аяқтаған алғашқы еуропалықтардың бірі болды. Ол Оттава өзені, Маттава өзені, Ниписсинг көлі және Француз өзені сияқты жерлерді зерттеді. Георгиан шығанағынан Брюле Хьюрон көліне кіре алды. Ол Сент-Мэрис өзенімен жоғары қарай жүзіп, Супериор көліне жетті. Ол Симко көлі арқылы өтіп, қазіргі Торонто арқылы Онтарио көліне дейін барды. Онтарио көлінен Брюле Нью-Йорк штатының солтүстігіне саяхаттап, Пенсильванияны зерттеді, Сускеханна өзенімен Чесапик шығанағына дейін өтті. Сондай-ақ, Брюле Эри және Мичиган көлдерінің жағалауында тұрған алғашқы еуропалықтардың бірі болуы мүмкін екені айтылады. Самуэль Шамплен өзінің соңғы жазбаларында "Брюлені сатқындықпен айыптады, себебі ол 1629 жылы Квебекті Англияға бергенде Кирк ағайындыларымен келісім жасаған". Бір теория бойынша, оны Сенека ирокездері шайқаста тұтқынға алған. Ол қашып құтылуға тырысқанмен, үйіне оралғанда Хурон тайпасы оның айтқанына сенбеді. Олар Брюлені Сенека тайпасымен сауда жасады деп күдіктендіріп, өлтіріп, денесін бөліп, ауыл тұрғындары жеп қойды. Сонымен қатар, Брюле қайтыс болғаннан кейін аймаққа келген Жан де Бребеуф оның өлтірілуін опасыздық деп сипаттады, бірақ каннибализм туралы ештеңе айтпады. Жағдайды одан әрі усложндырғандай, әке Ле Жён 1633 жылғы маусым айының соңғы күніндегі күнделігінде, иезуиттік қатынастарда, ол Хурон тайпасының елшілігімен бірге келген француз аудармашысымен кездескенін жазды, ол олармен көп жылдар бойы бірге өмір сүрген. Ле Жён кім туралы айтып отырғаны белгісіз, бірақ Брюле өліп қалғандығы туралы қарама-қайшы мәліметтерге қарамастан, ол Брюле болуы мүмкін.
Étienne Brûlé (etjɛn bʁyle; c. 1592 – c. June 1633) In 1629, during the Anglo French War, he escaped after being captured by the Seneca tribe. Brûlé was killed by the Bear tribe of the Huron people, who believed he had betrayed them to the Seneca. In 1615, they met again at Huronia. There, Brûlé informed Champlain of his adventures and explorations through North America. Brûlé explained that he was joined by another French interpreter by the name of Grenolle. He reported that they had traveled along the north shore of what they called la mer douce (the calm sea), now known as Lake Huron, and went as far as the great rapids of Sault Ste. Marie where Lake Superior enters Lake Huron. In 1615, Brûlé asked permission from Champlain to join 12 Huron warriors on their mission to see a nation referred to as Carantouan (who may or may not have been the Andaste Susquehannock people), allies of the Hurons, to ask them for their support during an expedition Champlain was planning. Champlain ordered the party to travel west of the Seneca country because they needed to arrive there quickly and the only way to do so was by crossing over enemy territory. Brûlé probably visited four of the five Great Lakes — Lake Huron, Lake Superior, Lake Erie, Lake Ontario—and may have also seen Lake Michigan. Brûlé was more than likely the first white European to complete these expeditions across North America. In these expeditions he visited places such as the Ottawa River, Mattawa River, Lake Nipissing, and the French River to Georgian Bay. From Georgian Bay, Brûlé was able to cut into Lake Huron. He paddled up the St. Marys River and portaged into Lake Superior. He journeyed through Lake Simcoe and portaged through what is now Toronto to Lake Ontario. From Lake Ontario Brûlé was able to travel in Upstate New York and explore Pennsylvania and cross down the Susquehanna River to Chesapeake Bay. It is also said that it is very probable that Brûlé was one of the first Europeans to stand along the shores of Lake Erie and Lake Michigan. In his last accounts, Samuel Champlain "accused Brûlé of treason because the latter agreed to do business with the Kirke brothers when they took Quebec for England in 1629." One theory is that he was captured by the Seneca Iroquois in battle. Though he managed to escape, when he returned to his home among the Hurons, they did not believe his story. Suspecting him of trading with the Senecas,they stabbed Brûlé to death—his body dismembered and eaten by the villagers. Additionally, Jean de Brébeuf, who arrived in the region shortly after Brûlé's death, described his murder as treacherous, but made no mention of cannibalism. To further complicate the matter, Father Le Jeune wrote in his 1633 journal in Jesuit Relations that on the last day of June, 1633 he met a French Interpreter among an envoy of Hurons who lived with them for many years. It is unknown who else Le Jeune could be referring to other than Brûlé, despite conflicting reports that Brûlé was already dead.