Кіріспе
Неміс энциклопедиясы. "Grosses vollständiges Universal Lexicon aller Wissenschafften und Künste" (Барлық ғылымдар мен өнердің толық энциклопедиясы) – Иоганн Генрих Цедлердің 1731 және 1754 жылдар аралығында жарық көрген 68 томдық неміс энциклопедиясы. Бұл тарихтағы ең ірі басылған энциклопедиялардың бірі және тұңғыш рет оған замандас адамдардың өмірбаяндары жүйелі түрде енгізілді.
The Grosses vollständiges Universal Lexicon aller Wissenschafften und Künste (Great Complete Encyclopedia of All Sciences and Arts) is a 68 volume German encyclopedia published by Johann Heinrich Zedler between 1731 and 1754. It was one of the largest printed encyclopedias ever, and the first to include biographies of living people in a systematic way.
Атау
Кітап сатушы және баспагер Zedler бұл кітапты Лейпцигте былай деп жариялады: «Адам ақылы мен тапқырлығымен қазітке дейін ойлап табылып, жетілдірілген барлық ғылымдар мен өнердің толық энциклопедиясы: Географиялық және саяси тұрғыдан бүкіл әлем, барлық монархиялар, империялар, патшалықтар, княздықтар, республикалар, еркін тәуелсіз мемлекеттер, елдер, қалалар, теңіз порттары, бекіністер, сарайлар, аймақтар, билік органдары, монастырлар, таулар, өткелдер, орман, теңіздер, көлдер – және сонымен қатар әлемдегі ең жарқын және әйгілі әулеттердің егжей-тегжейлі тарихи және генеалогиялық сипаттамасы, императорлардың, патшалардың, сайлаушылардың және княздардың өмірі мен істері, ұлы батырлар, мемлекеттік министрлер, соғыс басшылары; сондай-ақ мемлекеттік саясат, соғыс және құқық, сонымен қатар ақсүйектердің және буржуазияның, саудагерлердің, өнеркәсіпшілердің бюджеттік іс-әрекеттері. Zedler өзінің энциклопедиясын «Zedler энциклопедиясы» (Zedlersches Lexikon) деп атады. Көптеген бұрынғы энциклопедиялар авторларының есімдерімен байланысты болған, бірақ «Жалпы лексикон» алғаш рет оның баспагерінің есімімен аталды.
Басшылар
Негізгі редакторлар: Якоб Август Франкенштейн (1- және 2-томдар), Пол Дэниел Лонголиус (3- және 18-томдар) және Карл Гюнтер Людовичи (19-дан 64-томдарға және қосымшаларға дейін). Олардың әрқайсысы энциклопедия жасауға әртүрлі көзқарас танытқан сияқты. Мысалы, 18-томнан бастап, энциклопедияда көптеген тірі адамдардың өмірбаяндары кездеседі, бұл Людовичинің шамамен сол кезде редактор болып тағайындалуымен байланысты болуы мүмкін. 1-томға жазған кіріспесінде Зедлер өзінің энциклопедияны тоғыз анонимді "муза" жинақтағанын айтқан. Ғалымдар оның нақты қанша әріптесі болғанын әлі де талқылауда. Шындығында, энциклопедияның жеке авторлары туралы дерлік ештеңе белгілі емес. Генрих Винклер көптеген медициналық мақалалар жазды, ал Фридрих Август Мюллер философиялық мақалалардың авторы болған болуы мүмкін. Лоренц Кристоф Мизлер (1711–1778) математикалық мақалалар жазғанын мәлімдеді. Иоганн Генрих Ротер мен Иоганн Кристоф Готтшед те ықтимал серіктестер ретінде қарастырылды, бірақ екеуі де қатысқандарын жоққа шығарды.
Баспа
Grosses vollständiges Universal Lexicon кейде неміс тіліндегі алғашқы заманауи энциклопедия деп есептеледі. Ол кезде бұл батыс әлеміндегі ең ірі басылған энциклопедия болды және қазірге дейін ең ірілерінің бірі саналады. Алғашқыда оны 12 томдық етіп басып шығару жоспарланған, кейін бұл көрсеткіш 24 томға дейін ұзартылды, бірақ нәтижесінде 64 том мен төрт қосымшадан тұратын, екі бағанды 63 000 бетке тараған 284 000 мақаладан құралған шығарма жарық көрді. Людовичи одан әрі төрт қосымша жазуды ниеттенген. Бастапқы өндіріс жазылым арқылы қаржыландырылды, яғни сатып алушылар алдын ала төлем жасап, кейіннен жеткізілген томға жеңілдік алды. «Жалпыға арналған сөздіктің» таралымы, әрине, шағын болды. Ғалымдардың пікірінше, бар болғаны 1500 жиынтық басылған. Зедлер энциклопедияны Лейпцигке жақын орналасқан «Халле Вайзенхаус» («жетімдер үйі») баспаханасында басып шығаруды ұйымдастырды. Бұл баспахана Август Герман Франкеге тиесілі Франке қорының меншігінде болды. Кейіннен, 1961-1964 жылдары бұл кітап Австрияның Грац қаласында қайта басылды.
Онлайн көшірме
Бавария мемлекеттік кітапханасының Мюнхендегі цифрландыру орталығы (Münchener Digitalisierungszentrum, MDZ) энциклопедияны, төрт томдық қосымшаларын қоса алғанда, суреттер мен PDF файлдар түрінде толыққанды цифрландырды. 68 томдық жинақтың көрсеткіштері бар, оқырмандар беттерді қарап шыға алады.