Кіріспе

Неміс энциклопедиясы (1839-1984)

Meyers Konversations Lexikon немесе Meyers Lexikon – 1839 жылдан 1984 жылға дейін, Брокгауз энциклопедиясымен біріккенге дейін, әртүрлі басылымдарда және бірнеше атаулармен шыққан неміс тіліндегі маңызды энциклопедия. 1826 жылы Bibliographisches Institut баспасын құрған Джозеф Мейер (1796–1856) жалпы білімді адамдармен қатар, бизнесмендер, техниктер және ғалымдар сияқты кең жұртшылыққа арналған әмбебап энциклопедия шығаруды жоспарлаған. Ол замандас еңбектерді, мысалы [[Генрих Август Пирер]] мен [[Фридрих Арнольд Брокгауз]] еңбектерін беткей немесе ескірген деп есептеді.

Бірінші басылым

"Das Grosse Conversations Lexikon für die gebildeten Stände" ("Білімді топтар үшін үлкен энциклопедия") кітабының бірінші бөлімі 1839 жылдың қазан айында жарық көрді. Өз замандастарынан айырмашылығы, оның құрамында мәтінмен бірге карталар мен суреттер де болды. Бұл жобаның жоспарланған томдарының саны немесе мерзімі көрсетілмеген, бірақ белсенді Мейер бұл істе үлкен прогресске жете алмады. Алты жыл ішінде 14 том жарық көрді, бұл алфавиттің тек бес бөлігін қамтыды. Соңғы (46-шы) томды басып шығаруға тағы алты жыл кетті. 1855 жылы алты қосымша том жарық көргеннен кейін жұмыс аяқталды. Нәтижесінде 52 томдық "Das Grosse Conversations Lexikon für die gebildeten Stände" 19 ғасырдағы ең толыққанды неміс энциклопедиясы болды және оны "der Wunder Meyer" ("Тамаша Майер") деп те атады. Толық жиын 1858–59 жылдары қайта басылды.

Кейінгі басылымдар

Жозеф Мейердің ұлы Герман Юлиус (1826–1909) келесі басылымын (ресми түрде біріншісі) жариялады, оның атауы «Neues Conversations Lexikon für alle Stände», 1857–60 жылдары жарық көрді және ол тек 15 томнан тұрады. Жобаның ұзаққа созылмауы үшін, жазылушыларға оны үш жыл ішінде аяқтау уәдесі берілді, ал кейін шыққан барлық томдар тегін беріледі. Әрине, ол уақтылы аяқталды. «Neues Konversations Lexikon, ein Wörterbuch des allgemeinen Wissens» деген 2-ші басылым 1861–67 жылдары жарық көрді; 3-ші басылым, енді Лейпцигтен шығарылды, «Meyers Konversations Lexikon. Eine Encyklopädie des allgemeinen Wissens» 1874–78 жылдары жарық көрді; екеуінің де 15 томы болды. 16 томнан тұратын 4-ші басылым 1885–90 жылдары, 2 қосымша жаңарту беттерімен, 17-ші том (1891) және 18-ші том (1892) болып шықты. 5-ші басылымда 17 томдық «Meyers Konversations Lexikon. Ein Nachschlagewerk des allgemeinen Wissens» 1893–1897 жылдары жарық көрді. Бұл басылым 233 000 данадан кем емес сатылды. «Meyers Großes Konversations Lexikon» атты 6-шы басылым 1902–08 жылдары жарық көрді. Онда 20 том болды және барлық Мейер басылымдарының арасында ең көп сатылған, 240 000 дана сатылды. Бірінші дүниежүзілік соғыс одан да үлкен табысқа мүмкіндік бермеді. Сондай-ақ, 1908 жылы «Meyers Kleines Konversations Lexikon» кішкентай басылымы жарық көрді. Энциклопедияның 6-шы басылымы және оның барлық алдыңғы басылымдары Германияда, АҚШ-та және анонимді немесе псевдонимді туындылардың авторлық құқығы жарияланғаннан кейін 100 жыл немесе одан аз болған барлық елдерде жалпыға қолжетімді.

Дүниежүзілік соғыс және жойылу

7-ші және 8-ші басылымдар қысқа мерзімге «Мейерс лексиконы» деп аталды. 1920-жылдардағы экономикалық дағдарысқа байланысты 7-ші басылымда бар болғаны 12 том болды. Ол 1924–30 жылдары жарық көрді. Ол «Мейерс Блиц лексиконы» деп аталатын жинақы бір томдық нұсқасымен бірге шықты. 8-ші басылым (1936–42) соғыс кезеңіне байланысты толыққанды жарияланбады: жоспарланған 12 томның ішінде тек 1-ден 9-ға дейінгі томдар мен 12-ші атлас томы ғана шығарылды. Қоңыр мұқабасының болуы және нацистік цензурадан өткендігіне байланысты ол «Der Braune Meyer» («Қоңыр Мейер») деп аталды, себебі қоңыр түс нацистермен байланысты болды. Компанияның ғимараттары 1943–44 жылдары Лейпцигке жасалған бомбалау шабуылдарынан толығымен қирады, ал компания 1946 жылы ешқандай өтемақысыз мемлекеттендірілді. 1953 жылы компания Батыс Германиядағы Маннхайм қаласына (Bibliographisches Institut Aktiengesellschaft) көшірілді; ал Лейпцигте «Volkseigener Betrieb» қалды.

9-шы басылым және

9-шы басылым, қазір Мангейм қаласынан, "Meyers Enzyklopädisches Lexikon in 25 Bänden" (25 томдық) деген атпен 1971–79 жылдары жарық көрді. Алғашқы басылым сияқты, Мангеймнің осы соңғы басылымы да ғасырдың ең толық неміс энциклопедиясы болды. Лейпцигтен (сол кездегі Шығыс Германиядан) "Meyers Neues Lexikon" (1961–64, 8 том; 2-ші басылым 1971–78, 18 том) шықты, ол марксистік идеологиямен тығыз байланысты болды.

Бірлесу

1984 жылы Bibliographisches Institut Mannheim өзінің анықтамалық кітаптар саласындағы ең ірі бәсекелесі Wiesbaden қаласындағы F. A. Brockhaus компаниясымен бірікті, бұл оқиға "Elefantenhochzeit" ("слонның үйлену тойы") деп аталды. Жаңа компанияның бағдарламасында осы ауқымдағы екі ұқсас туындыға орын жоқ екенін ескергеннен кейін, Мангеймнен шығатын ірі сериялық анықтамалық еңбектер енді Брокхаус деген атпен сатылатын болады деп шешім қабылданды.