Кіріспе

Стокгольмдегі опера компаниясы, Швеция Корольдік швед операсы (Kungliga Operan) – Швецияның Стокгольм қаласындағы опера және балет компаниясы.

Орналасу орны мен қоршаған орта

Ғимарат Швецияның астанасы Стокгольмнің орталығында, Норрмальм ауданында, Густав Адольф алаңының шығыс жағында, бұрынғы Арвфурстенс сарайының орнында қазіргі Сыртқы істер министрлігіне қарап тұр. Ол Норрстрем өзенінің солтүстік жағында орналасқан және Норрбро көпірі арқылы Корольдік сарайға жалғасқан. Жақын маңдағы тарихи және сәулеттік маңызы бар ғимараттардың қатарында Швеция премьер-министрінің ресми резиденциясы – Сагер үйі және Риксдаг ғимараты бар.

Тарих

Опералық компания Король Густав III және Швеция Корольдік музыка академиясының бірлесімен құрылды. Оның алғашқы қойылымы – Карл Стенборг пен Элизабет Олин қатысқан «Тетис және Феле» операсы 1773 жылдың 18 қаңтарында өтті. Бұл Швецияда швед тілінде сахналанған алғашқы опера болды. Бірақ алғашқы опера театры 1782 жылы ғана ашылды және 19 ғасырдың соңында жаңасына алмастырылғанға дейін бір ғасыр бойы қызмет етті. Екі театр да ресми түрде «Корольдік опера» деп аталады, бірақ қажет болған жағдайда «Густав операсы» және «Оскар операсы» немесе «Ескі» және «Жаңа» опера атаулары қолданылады.

Густав операсы

Алғашқы Стокгольм опера театры, сәулетші Карл Фредерик Аделькранцтің жобасы бойынша салынған, патша Густав III-нің тапсырысымен тұрғызылды. Густав III – ағартушылық абсолютизм идеясының жақтаушысы және өнерді ынталандырушы болған. Швед опера труппасы алғаш Болльхус ғимаратында орналасқан, бірақ операны театрдан бөліп, оларға жеке ғимараттар қажет болды. Құрылыс 1775 жылы басталды және театр 1782 жылдың 30 қыркүйегінде неміс композиторы Иоганн Готлиб Науманның «Кора және Альонзо» операсымен ашылды. Бұл сонымен қатар Париждегі танымал опера балдары үлгісіндегі, маска кигендерге арзан бағамен кіруге мүмкіндік беретін және кейбір даулы мәселелерге толы қоғамдық маскарадтар өткізілетін орын болды. Ғимараттың орталық бөлігіндегі коринфтік стильдегі төрт бағаналы портигі төрт мүсінді ұстап тұрды және патшалық тәжбен безендірілген. Төрт қабаттан тұратын залдың пішіні сопақша келген, акустикасы және көрініс аймағы өте жақсы болды. Сәнді фойесінде неоклассикалық медальондар мен пилястралар орналасқан. Опера театрының фойесінде патшаның өмірі аяқталды: 1792 жылдың 16 наурызында маскарад кезінде Якоб Йохан Анкарстрем оны атқылап, 13 күннен кейін қайтыс болды. (Осы оқиға Даниэль Аубердің «Густав III» және Вердидің «Un ballo in maschera» операларына шабыт берді.) Қастандықтан кейін опера театры 1792 жылдың 1 қарашасына дейін жабылып, кейбір адамдар үшін бұл оқиға таң қалдырды. Густав III-нің ұлы, Швеция королі Густав IV Адольф операны ұнатпады, мүмкін, әкесінің қазасынан болғандықтан, және әкесі өлтірілген жердің ойын-сауық пен демалыс орны ретінде пайдаланылуына наразы болды. 1806 жылы оның әйелі Баденнің Фредерикасы үшін жеңіл-жарық ойын қойылған кезде, ол оны жабуға шешім қабылдады. Театр 1809 жылға дейін жабық болды, ал патша тақтан түсірілгеннен кейін, толыққанды ашылуына дейін 1812 жылдың мамырына дейін жеткілікті дайындық жұмыстары жүргізілмеді.

Оскариандық опера, опера

Ескі опера 1892 жылы Аксел Йохан Андерберг жобалаған жаңа операның салынуына орын беру үшін бұзылды. Жаңа опера жеті жылдан кейін аяқталып, король Оскар II швед операсының қойылымымен – Франц Бервальдтың «Эстрелла де Сория» операсымен ашылды (бұл дәстүр 19 ғасырда нығайып қалған еді). Жаңа ғимараттың қасбетінде «Kungl. Teatern» деген әріптер жазылған, яғни «Корольдік театр» (кейін құрылған Корольдік драма театры өз атауына «драматикалық» деген сөзді қосып, ерекшеленді). Қазір ғимаратты жай ғана «Operan» («Опера») деп атайды, бұл сөз алдыңғы қасбеттің ортаңғы аркасының үстінде алтын әріптермен жазылған. Бұл – әдемі алтын фойесі (Guldfoajén) және сәнді мәрмәр баспалдағы бар, үш қабатты залға (ескі театрдан сәл кішірек) әкелетін, салтанатты неоклассикалық ғимарат. Қазіргі таңда зал 1200 орынға шақталған. Көптеген қойылымдар түпнұсқа тілінде (швед тіліндегі субтитрлермен) орындалады, ал швед тіліндегі қойылымдар азайып барады. Карл XVI Густавтың швед корольдік отбасы оркестр алдындағы бірінші қабатта орналасқан Корольдік ложаны резервте сақтайды.

Ансамбльдер, суретшілер және суретшілік басшылық

Операның ансамбліне кірген танымал әншілер қатарында Юсси Бьёрлинг, Гёста Винберг, Николай Гедда, Питер Маттей, Дженни Линд, Биргит Нильсон, Элизабет Сёдерстрём, Фриц Арльберг, Анна Софи фон Оттер, Катарина Далайман және Нина Стемме болды. Корольдік швед операсының оркестрі, Корольдік швед оркестрі, Kungliga Hovkapellet, 1526 жылға дейін тамыр тартады. 1526 жылғы корольдік үй шаруашылығының есептерінде он екі музыкант, оның ішінде үрмелі аспаптарда ойнаушылар мен тимпанисттер тізілген, бірақ скрипкашылар туралы ешқандай мәлімет жоқ. Осылайша, Швед Корольдік оркестрі Еуропадағы ең көне оркестрлердің бірі болып табылады. Армас Ярнефельт 1905 жылдан бастап музыкалық бөлімде жұмыс істеді, 1923–1933 және 1938–1946 жылдары бас дирижер болып өсті. Корольдік швед балеті, Kungliga Baletten, 1773 жылы Швецияның Густав III-і тарапынан құрылды. Қазіргі уақытта Корольдік швед операсының бас директоры – швед меццо-сопраносы Биргитта Свенден. Ол қазіргі таңда осы лауазымға 2022 жылға дейін келісімшарт бойынша тағайындалған. 2020 жылдың қараша айында компания Майкл Каванагхты келесі көркемдік директоры етіп тағайындағанын хабарлады, ол 2021 жылдың жазынан бастап 5 жылдық алғашқы келісімшартпен қызмет етеді. Компанияның соңғы бас дирижері Лоуренс Ренс болды, ол 2012 жылдан 2017 жылға дейін осы лауазымды атқарды. 2020 жылдың қаңтар айында Корольдік швед операсы Алан Гилбертті келесі музыкалық директоры етіп тағайындағанын жариялады, ол 2021 жылдың көктемінде қызметке кіріседі. Гилберт алғаш рет 2012 жылы компаниямен қонақ дирижер ретінде жұмыс істеді.