Киова тайпасы – АҚШ жазықтарының ежелгі халықтары. Тарихы, тілі (Киова-Таноан тобы), қоныс аудару жолдары және Оклахомадағы қазіргі орналасуы туралы ақпарат.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Ұлы жазықтың американдық үндістері ұлты
Nation of American Indians of the Great Plains
Киова (/ˈkaɪ.əwə/, /ˈwaɪ.ə/, /ˈweɪ/) немесе Кауигу халықтары – АҚШ-тың Ұлы жазығының жергілікті американдық тайпасы және түпкілікті халқы. Олар 17-18 ғасырларда Монтананың батысынан Колорадодағы Роки тауларына, ал 19 ғасырдың басында Оңтүстік жазықтарға көшіп барды. Штаб-пәтері Оклахома штатының Карнеги қаласында орналасқан.
Kiowa ('/k//aɪ//.//ə//w//ə//, // /,/w//ɑː//, // /,/w//eɪ/) or Cáuigú ) people are a Native American tribe and an Indigenous people of the Great Plains of the United States. They migrated southward from western Montana into the Rocky Mountains in Colorado in the 17th and 18th centuries, and eventually into the Southern Plains by the early 19th century. with headquarters in Carnegie, Oklahoma.
Тіл
Киова тілі – киова-таноан тілдер тобының бір мүшесі. Бұл байланысты алғаш рет 1910 жылы Смитсон институтының тіл білімі маманы Джон П. Харрингтон ұсынды, ал 1967 жылы Кен Хейл оны толыққанды дәлелдеді. 1897 жылы туған Паркер Маккензи киова тілінің танымал маманы болды, ол мектепке барғанда ғана ағылшын тілін үйренді. Ол Джон П. Харрингтонпен бірге жұмыс істеді, ол оған бірлесіп жарық көрген еңбекте алғашқы автор ретінде есім беруге рұқсат берді – бұл сол кездегі табиғи халық кеңесшілеріне сирек кездесетін құрмет еді. Кейін ол Лорел Уоткинспен де киова тілі бойынша жұмыс істеді. Ол сөздердің этимологиясын және киова тілінің жаңа материалдық мәдениет элементтерін қабылдау үшін қалай өзгергенін талқылады. Маккензидің хаттары Киова тілінің айтылуы мен грамматикасы туралы Ұлттық антропологиялық мұрағатта сақталуда. Киова /ˈkaɪ.əwə/ немесе Cáuijṑ̱gà / [Gáui[dò̱:gyà ("Cáuigù (Киова) тілі") – Киова халқының сөйлейтін таноан тілі, негізінен Каддо, Киова және Команчи округтерінде таралған. Сонымен қатар, Киова – АҚШ, Канада және Мексикадағы көптеген халықтардың бірі болды, олар жазықтық белгі тілінде (Plains Sign Talk) сөйлесті. Бұл бастапқыда сауда тілі болған, бірақ Солтүстік Америкада қолданылып келген дербес тілге айналды.
The Kiowa language is a member of the Kiowa Tanoan language family. The relationship was first proposed by Smithsonian linguist John P. Harrington in 1910, and was definitively established by Ken Hale in 1967. Parker McKenzie, born 1897, was a noted authority on the Kiowa language, learning English only when he began school. He worked with John P. Harrington, who gave him first author credit on a co published work, in an era when Native consultants were rarely credited at all Later he also worked with Laurel Watkins on the Kiowa language. He went on to discuss the etymology of words and insights of how the Kiowa language changed to incorporate new items of material culture. McKenzie's letters are in the National Anthropological Archives on pronunciation and grammar of the Kiowa language. Kiowa /ˈkaɪ.əwə/ or Cáuijṑ̱gà / [Gáui[dò̱:gyà ("language of the Cáuigù (Kiowa)") is a Tanoan language spoken by Kiowa people, primarily in Caddo, Kiowa, and Comanche counties. Additionally, Kiowa were one of the numerous nations across the US, Canada and Mexico that spoke Plains Sign Talk. Originally a trade language, it became a language in its own right that remained in use across North America.
Үкімет
Оклахома штатындағы Киова үнді тайпасының бас кеңсесі Оклахома штатының Карнеги қаласында орналасқан. Олардың тайпалық юрисдикциялық аймағына Каддо, Команч, Котон, Джексон, Киова, Тилман, Грир және Хармон округтері кіреді. Тайпаға мүше болу үшін кемінде ¼ Киова тегі болуы керек.
The Kiowa Indian Tribe of Oklahoma is headquartered in Carnegie, Oklahoma. Their tribal jurisdictional area includes Caddo, Comanche, Cotton, Jackson, Kiowa, Tillman, Greer and Harmon Counties. Enrollment in the tribe requires a minimum blood quantum of ¼ Kiowa descent.
Экономикалық даму
Киова тайпасы өз көліктеріне арналған белгілерді өздері шығарады. 2011 жылдан бастап тайпаның бір темекі дүкені, Morningstar Steakhouse and Grill, Morningstar Buffet, The Winner's Circle мейрамханасы (Оклахома штатының Девол қаласында) және Киова Бинго (Оклахома штатының Карнеги қаласының жанында) болып табылады. Тайпа үш казиноға ие: Карнегидегі Киова казиносы, Вердендегі казино және Деволдағы Киова казино және Ред Ривер қонақ үйі (Вичита Фоллс қаласынан солтүстікке қарай шамамен 20 минуттық жерде, Техас штаты).
The Kiowa tribe issues its own vehicle tags. as of 2011, the tribe owns one smoke shop, the Morningstar Steakhouse and Grill, Morningstar Buffet, The Winner's Circle restaurant in Devol, Oklahoma, and Kiowa Bingo near Carnegie, Oklahoma. The tribe owns three casinos, the Kiowa Casino in Carnegie, in Verden, and the Kiowa Casino and Hotel Red River in Devol (approximately 20 minutes north of Wichita Falls, Texas).
Мәдениет
Бастапқыда Солтүстік жазықтан шыққан және Оңтүстік жазыққа көшіп келген Киова қоғамы екітаралы тектілік жүйесін ұстанады, яғни аналық және әкелік тараптардың екеуі де маңызды. Оларда рулар жоқ, бірақ күрделі туыстық қатынастарға негізделген жүйе және жас және жыныс бойынша құрылған бірлестіктер бар. Типи – теріден немесе кейін матадан жасалған конустық шатыр, ол жеңіл және көшіруге ыңғайлы болатын. Олар аң аулап, жабайы өсімдіктер жинап, көршілес егіншіл тайпалармен өнімдерге сауда жасаған. Киовалар негізгі тамақ көзі болған американдық бизонмен маусымдық түрде көшіп-қонып жүрген. Олар антилопа, бұғы, түйеқұс және басқа да жабайы жануарларды аулаған. Әйелдер түрлі жабайы жидектер мен жемістер жинап, оларды кептірілген етпен бірге араластырып, жал-жаяқ дайындаған. Қысқа қашықтыққа көшу үшін травойларды және лагерь заттарын сақтауға арналған шикі теріден жасалған сөмкелерді (парфлеш) иттер тартқан. Киовалар көбінесе ұзақ уақыт бойы белгілі бір аймақта тұрған. Рио-Гранде өзенінің оңтүстігіндегі испандық ранчолардан жылқы алғаннан кейін, Киовалар жылқы шаруашылығын қабылдап, өмір салтын өзгертті. Олар маусымдық аң аулау үшін үлкен аумақтарды пайдаланған, ал жылқылар лагерь заттарының бір бөлігін тасымалдай алған. Киова және Жазық Апачилері Арканзас өзенінің жанында, Колорадоның оңтүстік-шығысында және Канзастың батысында, сондай-ақ Техас Панхандлесі мен Оклахоманың батысындағы Қызыл өзен алабында орналасқан отаны құрды.
Originally from the Northern Plains and migrating to the Southern Plains, Kiowa society follows bilateral descent, that is, both maternal and paternal lines are significant. They do not have clans but have a complex kinship based system, and societies based on age and gender. Tipis, conical lodges made from hide or later canvas, provided lightweight, portable housing. They hunted and gathered wild foods and traded with neighboring agrarian tribes for produce. The Kiowa migrated seasonally with the American bison because it was their main food source. They also hunted antelope, deer, turkeys and other wild game. Women collected varieties of wild berries and fruit and processed them with prepared meats to make pemmican. Dogs were used to pull travois and rawhide parfleche that contained camping goods for short moves. The Kiowa tended to stay in areas for long periods of time. When they adopted horse culture, after acquiring horses from Spanish rancherias south of the Rio Grande, the Kiowa revolutionized their life ways. They had much larger ranges for their seasonal hunting, and horses could carry some of their camping goods. The Kiowa and Plains Apache established a homeland that lay in the Southern Plains adjacent to the Arkansas River in southeastern Colorado and western Kansas and the Red River drainage of the Texas Panhandle and western Oklahoma.
Ас мәзірі
Киова тайпасы тарихи түрде көшпелі аңшы-жинақшылар қоғамы болған. Олар көршілес жазық тайпаларымен, мысалы, команчилермен ұқсас тағамдарды бөліскен. Киова және басқа да жазық халықтары үшін ең маңызды тағам – американ бизоны немесе бизон. Жылқы пайда болғанға дейін бизондарды жаяу аулап, аңшының нысанаға мүмкіндігінше жақын жетуі қажет болған, содан кейін садақпен немесе ұзын найзамен атуға көшетін. Кейде бизон отарына жақындау үшін қасқыр немесе койот терісін киген. Киовалар жылқыға ие болғаннан кейін бизон аулау әлдеқайда жеңіл болды. Бизондар ат үстінде аулатылып, оларды садақ-жебемен, ал жануарлардың жүрегін тесу үшін ұзын найзалармен аулаған. Әйелдер бизон етін әртүрлі тәсілдермен дайындаған: қуырып, қайнатып немесе кептіріп. Кептірілген еттен пенде жасап, халық көшіп-қонып жүргенде тамақтану үшін пайдаланған. Пеммикан – құрғақ майсыз етті ұнтақтап, содан кейін ерітілген май немесе сұлы, кейде жидектерді тең салмақта қосып дайындалады. Пеммиканнан таяқшалар жасап, жеуге дайын болғанға дейін қалталарда сақтайтын. Кейде бизонның кейбір бөліктерін шикі күйінде жеген. Бұғы, елік, қарақұйрық, жабайы жылқы, жабайы түйеқұс, аю сияқты жануарларды да аулаған. Аң аулау қиын болған кезде киовалар кішкентай жануарларды – кесірткелерді, су құстарын, скунстарды, жыландар мен армадиллоларды жеген. Ауыр шақта жеу үшін ұзын мүйізді малға, жылқыға шабуыл жасап, сондай-ақ өздеріне пайдалану үшін фермалардан жылқыны алып қойған. Киова қоғамында аң аулаумен көбінесе ер адамдар айналысқан. Әйелдер жидектер, түйірлер, тұқымдар, жаңғақтар, көкөністер және жабайы жемістер сияқты өсімдіктерді жинауға жауапты болған, бірақ қаласа аң аулауға да шыға алатын. Киова тағамында пекан, тікенді алмұрт, тутовая жеміс, персик, емен, шафран және жабайы пияз маңызды рөл атқарған. Олар қабақ, жүгері және қызанақ сияқты егіншілік дақылдарын жазық аймағының батыс шетінде тұратын пауни тайпасы сияқты түрлі үнді халықтарымен сауда жасап немесе шабуылдап алған. Еуропалықтардан металл қазан алғанға дейін киовалар ет пен көкөністерді жерге қазылған шұңқырға жануар терісімен астарлап, сумен толтырып, отта қыздырылған тастарды қосып пісірген.
The Kiowa historically had a nomadic hunter gatherer society. They shared a similar cuisine with their neighboring Plains tribes, such as the Comanche. The most important food source for the Kiowa and fellow plains nations is the American bison or buffalo. Before the introduction of horses, bison were hunted on foot and required the hunter to get as close as possible to the target before going close to shoot with arrows or use the long lance. Occasionally they wore the skins of wolves or coyotes to hide their approach towards the bison herds. Hunting bison became far easier after the Kiowa acquired horses. Bison were hunted on horseback and the men used bows and arrows to take them down, as well as long lances to pierce the hearts of the animals. The women prepared bison meat in a variety of ways: roasted, boiled, and dried. Dried meat was prepared into pemmican, for sustenance while the people were on the move. Pemmican is made by grinding dried lean meat into a powder, then mixing a near equal weight of melted fat or tallow and sometimes berries; the pemmican was shaped into bars and kept in pouches until ready to eat. Certain parts of the bison were sometimes eaten raw. Other animals hunted included deer, elk, pronghorn, wild mustang, wild turkey, and bears. During times of scarce game, the Kiowa would eat small animals such as lizards, waterfowl, skunks, snakes, and armadillos. They raided ranches for Longhorn cattle to eat during hard times, and horses to eat during hard times and to acquire for their own use. Men did most of the hunting in Kiowa society. Women were responsible for gathering wild edibles such as berries, tubers, seeds, nuts, vegetables, and wild fruit but could choose to hunt if they wanted to. Plants important to Kiowa cuisine includes pecans, prickly pear, mulberries, persimmons, acorns, plums, and wild onions. They acquired cultivated crops, such as squash, maize, and pumpkin, by trading with and raiding various Indian peoples, such as the Pawnee people, living on the western edge of the great plains. Prior to acquiring metal pots from Europeans, Kiowa cooks boiled meat and vegetables through a process of lining a pit in the earth with animal hides, filling that with water, and adding fire heated rocks.
Көлік және тұрғын үй
Киова тайпасының баспанасының негізгі түрі типи немесе тері үйі болды. Типилер бизон терісінен тігіліп, конус пішінде жасалатын. Ұзындығына қарай ложалық діңгектер деп аталатын ағаш діңгектер үйдің тірегі ретінде қолданылады. Діңгектер қызыл аршадан және ложалық қарағайдан жиналады. Типиде кем дегенде бір кіреберіс жапқышы болады. Түтін шығару үшін түтін тесігі үстіне орналастырылған. Типидің едені жылу мен жайлылық үшін жануарлардың терісімен төселген. Типи суық қыс айларында ішін жылы ұстауға, ал ыстық жазда салқын болуға арналған. Типилерді оңай құрастырып, бірнеше минут ішінде көтеруге болады, бұл киова және жазықтықтағы басқа да көшпелі тайпалар үшін өте қолайлы. Типидің діңгектері саяхат кезінде травои жасау үшін пайдаланылған. Типилердің сырты мен іші көбінесе суреттермен безендірілген, әр суреттің өзіндік мәні бар. Солтүстік Америкаға жылқы келгенге дейін киова және жазықтықтағы басқа да халықтар жүктерін тасымалдау және тарту үшін үй жануарларын пайдаланған. Типилер, мүліктер және кішкентай балалар травоиге салынып, иттермен, кейіннен жылқылармен тартылып жүрген. Жылқының киова қоғамына енуі олардың өмір салтын түбінен өзгертті. Олар жылқыны Рио-Гранде өзенінен оңтүстікке қарай Мексикаға барып шаруалардың қораларынан, сондай-ақ жылқысы бар басқа да үнді тайпаларынан, мысалы, навахо және әртүрлі пуэбло тайпаларынан шабуыл жасап алып келген. Жылқының арқасында олар үлкен жүктерді тасымалдай, аулауға көбірек мүмкіндік алып, жақсырақ ауланып, алысқа және ұзаққа сапар шеге алатын болды. Киова тайпасы күшті және шебер атты жауынгерлерге айналып, жауларына қарсы алыстан шабуылдар жасады. Киова жазықтықтағы ең шебер аттылардың бірі саналды. Адамның байлығы көбінесе жылқы қорасының мөлшерімен өлшенетін, ең бай адамдардың жүздеген жылқысы болған. Жылқы шабуыл кезінде қолға түсетін мал еді. Киова тайпасы жаудан жылқы ұрлауды үлкен құрмет деп санаған, сондықтан мұндай шабуылдар жас жауынгерлер үшін қабылдану рәсімі болған. Олар жылқыларын діни және рухани мақсаттар үшін, мысалы, жақсы ырыс пен шайқаста қорғаныш үшін бақсының бояуымен әшекейлеген. Киова жылқылары көбінесе әшекейлі маскалармен (кейде бүйірлеріне бұзау мүйіздері бекітілген) және жалдарына қауырсынмен безендірілген. Мұң және есектер де көлік құралы ретінде және байлықтың белгісі ретінде пайдаланылған, бірақ олар соншалықты құрметтелмеген.
The main form of shelter used by the Kiowa was the tipi or skin lodge. Tipis were made from bison hides shaped and sewn together in a conical shape. Wooden poles called lodge poles from in length are used as support for the lodge. Lodge poles are harvested from red juniper and the lodgepole pine. Tipis have at least one entrance flap. Smoke flaps were place at the top, so that smoke could escape from the fire pit within. The floor of the tipi was lined with animal pelts and skins for warmth and comfort. The tipi is designed to be warm inside during the cold winter months and cool inside during the warm summer. Tipis are easily collapsed and can be raised in minutes, making it an optimal structure for a nomadic people like the Kiowa and other Plains Indian nations. The poles of the tipi were used to construct a travois during times of travel. Hide paintings often adorn the outside and inside of the tipis, with special meanings attached to certain designs. Before the introduction of the horse to North America, the Kiowa and other plains peoples used domestic dogs to carry and pull their belongings. Tipis and belongings, as well as small children, were carried on travois, a frame structure using the tipi poles and pulled by dogs and later horses. The introduction of the horse to Kiowa society revolutionized their way of life. They acquired horses by raiding rancheros south of the Rio Grande into Mexico, as well as by raiding other Indian peoples who already had horses, such as the Navajo and the various Pueblo people. With the horse, they could transport larger loads, hunt more game over a wider range and more easily, and travel longer and farther. The Kiowa became powerful and skilled mounted warriors who conducted long distance raids against enemies. The Kiowa were considered among the finest horsemen on the Plains. A man's wealth was measured primarily by the size of his horse herd, with particularly wealthy individuals having herds numbering in the hundreds. Horses were targets of capture during raids. The Kiowa considered it an honor to steal horses from enemies, and such raids often served as a rite of passage for young warriors. They adorned their horses with body paint from the medicine man for ritual and spiritual purposes, such as good fortune and protection during battle. Kiowa horses were also often decorated with beaded masks (sometimes with bison horns attached to the sides) and feathers in their manes. Mules and donkeys were also used as means of transportation and wealth; however, they were not as esteemed.
Жаулар мен жауынгерлік мәдениет
Жылқы мәдениетінің дәуіріндегі жазықтардағы үндістерге тән Киова тайпасы жауынгерлік халық болды. Олар өздерінің аумағына да, одан тысқары да көптеген жауларымен жиі соғысқа түсті. Киова тайпасы Мексикаға дейін оңтүстікке, ал Солтүстік жазықтарға дейін созылған ұзақ қашықтыққа жасалған шабуылдарымен ерекше көзге түсті. Көбінесе соғыс ат үстінде жүріп өтті. Киованың жауларының ішінде шайендер, арапахолар, навахолар, юталар және кейде Киова аумағының солтүстігі мен батысындағы лакоталар бар еді. Киова аумағының шығысында олар пауни, осаге, кикапу, кау, каддо, уичита, сак және фокс тайпаларымен шайқасты. Оңтүстікке қарай липан апачи, мескалеро апачи, чирикауа апачи (Киова оларды До’ко’nsenä’go, яғни "Бұрылып тігілген мокасин киетін халық" деп атады) және тонкава тайпаларымен соғысты. Киова тайпасы сонымен қатар Үндістан аумағына күштеп көшірілген Оңтүстік-Шығыс және Солтүстік-Шығыс орманды аймақтарының американдық үнді тайпаларымен де қақтығысқа түсті, олардың ішінде чероки, чокто, маскоги және чикасо тайпалары болды. Кейін шайендер мен арапахолар Киова тайпасымен бейбітшілік орнатты. Олар бірлесіп команчилер мен жазық апачиларымен күшті одақ құрып, шаруалар мен АҚШ әскерлеріне, сондай-ақ мексикалықтар мен мексика армиясына қарсы күресті. Басқа жазықтардағы үндістер сияқты, Киова тайпасы да белгілі бір жауынгерлік қоғамдарға ие болды. Батылдығын, шеберлігін немесе шайқастағы құндылығын көрсеткен жас жігіттер көбінесе жауынгерлік қоғамдардың біріне шақырылатын. Соғыс жүргізуден басқа, осы қоғамдар лагерьтер мен тайпаның ішінде бейбітшілікті сақтауға жұмыс істеді. Киова тайпасында алты жауынгерлік қоғам болды. По Ланх Йопе (Кішкентай қоян) балаларға арналған қоғам еді; барлық жас Киова балалары тіркелді және бұл топ көбінесе әлеуметтік және білім беру мақсатында қызмет етті, зорлық-зомбылыққа немесе ұрысқа қатыспады. Адель Тдоу Йопе (Жас қой), Цайн Танмо (Аттың бас киімдері), Тдиен Пей Га (Қазан қоғамы) және Тон Кон Га (Қара аяқтар немесе саяқшандар) ересектердің жауынгерлік қоғамдары болды. Койтсенко (Qkoie Tsain Gah, Басты иттер немесе Нағыз иттер) барлық Киова тайпасының ең таңдаулы он жауынгерінен тұратын, оларды басқа төрт ересек жауынгерлік қоғамның мүшелері сайлап тағайындаған. Киова жауынгерлері дәстүрлі және дәстүрлі емес қару-жарақтарды қолданды, олардың ішінде ұзын сүңгілер, садақ-жебелер, томагок, пышақтар мен соғыс таяқтары, сондай-ақ кейінірек алынған мылтықтар, сапқыштар, револьверлер және атты әскердің қылыштары болды. Қалқандар мықты бизон терісінен жасалған, ол ағаштан жасалған каркасқа керілген немесе бизонның бас сүйегінен жасалған, бұл кішкентай, берік қалқанды құрады. Қалқандар мен қару-жарақтар салтанатты мақсаттар үшін қауырсын, тері және бүркіт тырнақтары сияқты жануарлардың бөліктерімен әшекейленді.
Typical of the Plains Indians during the horse culture era, the Kiowa were a warrior people. They fought frequently with enemies both neighboring and far beyond their territory. The Kiowa were notable for their long distance raids that extended as far south as into Mexico and north onto the Northern Plains. Almost all warfare took place while mounted on horses. Enemies of the Kiowa included the Cheyenne, Arapaho, Navajo, Ute, and occasionally Lakota to the north and west of Kiowa territory. East of Kiowa territory they fought with the Pawnee, Osage, Kickapoo, Kaw, Caddo, Wichita, and Sac and Fox. To the south they fought with the Lipan Apache, Mescalero Apache, Chiricahua Apache (whom the Kiowa called the Do’ ko’nsenä’go, "People of the turned up moccasins"), and Tonkawa. The Kiowa also came into conflict with American Indian nations from the Southeastern and Northeastern Woodlands forcibly removed to Indian Territory during the Indian Removal period including the Cherokee, Choctaw, Muskogee, and Chickasaw. The Cheyenne and Arapaho later made peace with the Kiowa. Together they formed a powerful alliance with the Comanche, and the Plains Apache to fight invading white settlers and U. S. soldiers, as well as Mexicans and the Mexican Army. Like other plains Indians, the Kiowa had specific warrior societies. Young men who proved their bravery, skill, or displayed their worth in battle were often invited to one of the warrior societies. In addition to warfare, the societies worked to keep peace within the camps and tribe as a whole. There were six warrior societies among the Kiowa. The Po Lanh Yope (Little Rabbits) was for boys; all young Kiowa boys were enrolled and the group served mostly social and education purposes, involving no violence or combat. The Adle Tdow Yope (Young Sheep), Tsain Tanmo (Horse Headdresses), Tdien Pei Gah (Gourd Society), and Ton Kon Gah (Black Legs or Leggings), were adult warrior societies. The Koitsenko (Qkoie Tsain Gah, Principal Dogs or Real Dogs) consisted of the ten most elite warriors of all the Kiowa, who were elected by the members of the other four adult warrior societies. Kiowa warriors used a combination of traditional and nontraditional weapons, including long lances, bows and arrows, tomahawks, knives, and war clubs, as well as the later acquired rifles, shotguns, revolvers, and cavalry swords. Shields were made from tough bison hide stretched over a wooden frame, or made from the skull of bison, which made a small, strong shield. Shields and weapons were adorned with feathers, furs, and animal parts such as eagle claws for ceremonial purposes.
Киова күнтізбесі
Киова халқы этнолог Джеймс Муниге өздерінің тайпасындағы алғашқы күнтізбеші Литтл Блафф, немесе Тохаусан болғанын айтты. Ол 1833 жылдан 1866 жылға дейін тайпаның бас басшысы болған. Муни сондай-ақ тағы екі күнтізбешімен жұмыс істеді: Сеттан, немесе Кішкентай аю, және Анкопааингьядет, Көп жолдың ортасында, көбінесе Анко деп аталды. Басқа жазық тайпалары да суреттер түріндегі жазбаларды сақтап, оларды "қысқы санақтар" деп атады. Киова күнтізбесі ерекше: олар әр жылға екі оқиғаны тіркеп, кез келген кезең үшін екі есе көп жазба ұсынады. Күміс мүйіз (1860–1940), немесе Хаунгуа, 19-шы және 20-шы ғасырларда Киова тайпасының ең құрметті суретшісі болды және күнтізбе сақтады. Өмірінің соңғы жылдарында ол беделді діни көшбасшы болды.
The Kiowa people told ethnologist James Mooney that the first calendar keeper in their tribe was Little Bluff, or Tohausan, who was the principal chief of the tribe from 1833 to 1866. Mooney also worked with two other calendar keepers, Settan, or Little Bear, and Ankopaaingyadete, In the Middle of Many Tracks, commonly known as Anko. Other Plains tribes kept pictorial records, known as "winter counts". The Kiowa calendar system is unique: they recorded two events for each year, offering a finer grained record and twice as many entries for any given period. Silver Horn (1860–1940), or Haungooah, was the most highly esteemed artist of the Kiowa tribe in the 19th and 20th centuries, and kept a calendar. He was a respected religious leader in his later years.
Жерлеу рәсімдері
Киова дәстүрінде өлім қараңғы рухтармен және жағымсыз күштермен тығыз байланысты болған, сондықтан адамның өлімі ауыр жағдай ретінде қарастырылған. Киова қауымдарындағы әруақтарға деген қорқыныш, рухтардың өмірден кетуге қарсы тұратынына сенуден туындаған. Рухтардың дене қайтыс болған адамның жанында немесе оның қабірінің маңында қалады, сондай-ақ бұрынғы тұрғын үйлерін және мүлкін мазалайды деп есептелген. Сондай-ақ, рухтар өлген адамның дене әлемінен кейінгі өмірге өтуіне көмектеседі деп сенілген. Әруақтарға деген қорқыныш бас сүйектерге қалай қаралатындығынан көрінеді, олардың жағымсыз рухани ластанудың көзі болып, тірілерге қауіп келтіретіні сенілген. Өліммен байланысты қорқыныш пен қауіптерге байланысты, қауымның реакциясы дереу және қатал болған. Отбасы мен туыстар жоқтау, аңырау, киімді жырту және шашты қырқу сияқты әрекеттер арқылы қайғыны көрсетуі керек болған. Өздігінен денеге жаралар салу және саусақ буындарын кесу туралы да мәліметтер бар. Қайғы процесінде әйелдер мен жесірлер қайғыларын көбірек білдіруі күтілген. Мәйітті жерлеу алдында жуу қажет. Тарихи түрде, жуушы, әдетте әйел, шашты тарап, өлген адамның бетін бояған. Денеге күтім жасағаннан кейін дереу жерлеу рәсімі өтеді. Мүмкін болса, өлім түнде болмаса, сол күні жерленеді. Егер өлім түнде болса, өлген адам келесі күні таңертең жерленеді. Жерлеуді жылдам жүргізу қабір маңында рухтардың қалу қаупін азайтады деп есептелген. Жерленгеннен кейін, өлген адамның көптеген мүлкі мен киіз үйі өртеліп, бірге жанып кетеді. Егер киіз үйі немесе үйі отбасымен ортақ болса, тірі қалған туыстары жаңа үйге көшіп өтеді.
In Kiowa tradition, death had strong associations with darks spirits and negative forces, which meant that the death of an individual was seen as a traumatic experience. Fear of ghosts in Kiowa communities stemmed from the belief that spirits commonly resisted the end of their physical life. The spirits were thought to remain around the corpse or its burial place, as well as haunt former living spaces and possessions. Lingering spirits were also believed to help encourage the dying to cross from the physical world to the afterlife. The fear of ghosts can be seen in the way skulls were treated, which was believed to be a source of negative spiritual contamination that invited danger to the living. Due to the fears and risks associated with death, the community's reactions were instantaneous and vicious. Families and relatives were expected to demonstrate grief through reactions such as wailing, ripping off clothes and shaving of the head. There have also been accounts of self induced body lacerations and finger joints being cut. In the process of grief, women and the widowed spouse were expected to be more expressive in their mourning. The body of the deceased must be washed before burial. The washer, historically a woman, also combs the hair and paints the face of the dead. Once the body has been treated, a burial occurs promptly. When possible, the burial takes place on the same day, unless the death occurs at night. In this case the dead is buried the following morning. A quick burial was believed to reduce the risk of spirits remaining around the burial site. After the burial, most of the belongings of the dead were burned along with their tipi. If their tipi or house was shared with family, the surviving relatives moved into a new house.
Тарих
Киова таноан тілдер отбасының мүшелері ретінде, киовалар осы кіші тілдер отбасының басқа американдық халықтарымен – тива, тева, това және басқаларымен – бір этностық текті болуы мүмкін. Алайда, тарихи тұрғыдан алғанда, киовалар аңшы-жинаушылық экономикасында өмір сүрді, бұл басқаларының тұрақты пуэбло қоғамдарынан өзгеше болды. Киовалар күрделі рәсімдік өмір салтын ұстанды және күнтізбе ретінде «қысқы есептерді» жасады. Киовалар өздерінің шығу тегі Миссури өзені мен Қара таулар маңынан басталатынын айтады. Олар Сиу тайпаларының қысымымен оңтүстікке қарай ығысқандарын білді. Киованың ең алғашқы жазылған және айтылған тарихы үшін төмендегі мәліметтерге жүгініңіз. А'дайттан кейін, киовалардың танымал басшылары: Дохасан (Таухаусин, Аспалы төбе, сондай-ақ Кішкентай тау, Кішкентай жар деп те аталды); Сатанк (Сет анкеа, Отырған аю), Гипаго (Гуи пах го, Жалғыз қасқыр Ақсақал, сондай-ақ Гвибайхаугу, қасқырлардан құтқарылған), Сатанта (Сет тайнте, Ақ аю), Тене ангопте (Кіріп құс), Зепко ете (Үлкен садақ), Сет имкиа (Сығынып жатқан аю), Мани тен (Әйел жүрегі), Напават (Мокасині жоқ), Маманти (Жолау үстінде), Тсен тайнте (Ақ ат), Адо ете (Үлкен ағаш). Дохасан, сондай-ақ Тухасон деп белгілі, Гипаго Дохасан (Кішкентай жар) оны мұрагері етіп тағайындағанда киовалардың бас қолбасшысы болды. Гипаго мен Сатанта, ескі Сатанкпен бірге, киова ұлтының соғыс жасайтын фракциясын басқарды, ал Тене ангопте мен Напават бейбітшілік тарапын жетектеді.
As members of the Kiowa Tanoan language family, the Kiowa at some distant time likely shared an ethnic origin with the other Amerindian nations of this small language family: Tiwa, Tewa, Towa, and others. By historic times, however, the Kiowa lived in a hunter gatherer economy unlike the sedentary pueblo societies of the others. The Kiowa also had a complex ceremonial life and developed the 'Winter counts' as calendars. The Kiowa recount their origins as near the Missouri River, and the Black Hills. They knew that they were driven south by pressure from the Sioux. For the earliest recorded — and recounted — history of the Kiowa, see further below. Following A'date, famous Kiowa leaders were Dohäsan (Tauhawsin, Over Hanging Butte, alias Little Mountain, alias Little Bluff); Satank (Set ankea, Sitting Bear), Guipago (Gui pah gho, Lone Wolf The Elder, alias Guibayhawgu, Rescued From Wolves), Satanta (Set tainte, White Bear), Tene angopte (Kicking Bird), Zepko ete (Big Bow), Set imkia (Stumbling Bear), Manyi ten (Woman's Heart), Napawat (No Mocassin), Mamanti (Walking above), Tsen tainte (White Horse), Ado ete (Big Tree). Dohasan, who is also known as Touhason, Guipago became the head chief of the Kiowa when Dohosan (Little Bluff) named him as his successor. Guipago and Satanta, along with old Satank, led the warring faction of the Kiowa nation, while Tene angopte and Napawat led the peaceful party.
Ерте тарихы және оңтүстікке көшіру
Киова халқы Миссури өзенінің солтүстік алабындағы бастапқы мекенінде ерекшеленіп қалыптасты. Өздеріне қолайлы жаңа жерлерді іздеп, киовалар 1650 жылдар шамасында оңтүстік-шығысқа қарай, қазіргі Оңтүстік Дакота және Вайоминг штаттарындағы Блэк-Хиллс аймағына сапар шекті. Блэк-Хиллс аймағында киовалар ұзақ жылдар бойы жақын достық қарым-қатынаста болған, 10 руға бөлінген және шамамен 3000 адамды құраған кроу тайпасымен бейбіт өмір сүрді. Солтүстік ормандарда және Миннесота штатындағы Үлкен жазықтың шетіндегі оджибве тайпасының қысымы шайен, арапахо және кейіннен сиу тайпаларын батысқа қарай, Блэк-Хиллс аймағындағы киова жеріне ығыстырды. Киовалар шабуыл жасаған шайендер тарапынан оңтүстікке қарай ығыстырылды, ал сиу тайпасы оларды Блэк-Хиллс аймағынан шығарып тастады. Киова халқының ерте тарихында олар заттарын тасымалдау үшін иттерді пайдаланды, содан кейін Испания және Оңтүстік-Батыстағы басқа да үнді тайпаларымен сауда және шабуыл жасау арқылы жылқыға қол жеткізді. Соңында киовалар команч тайпасымен бірге Канзастың батысындағы, Колорадоның шығысындағы, Оклахома штатының көп бөлігі (оның ішінде Панхендл аймағы) және Техас штатының Панхендл және Шығыс Нью-Мексикодағы Ллано Эстакадо аймағында орналасқан, Комманхерия деп аталатын кең аумақты бөлісті. Екі тайпаның жақын қарым-қатынасы 1790 жылдың көктемінде, болашақта Нью-Мексико штатының Лас-Вегас қаласына айналатын жерде басталды. Киова тайпасының соғыс басшысы Гуикате бастаған тобы, екі тайпаның ортақ досының үйіне келген кезде команч тайпасына бейбітшілік туралы ұсыныс жасады. Бұл Гуикате мен Нокони команчтерінің бас қолбасшысы арасындағы кездесуге әкелді. Екі тайпа бірлесіп аң аулау үшін одақ құрып, өзара қорғаныс шартын жасасты және Оңтүстік жазықтың басты тұрғындарына айналды. Сол кезден бастап команч және киова тайпалары бірге аң ауып, саяхат жасап, соғыс жүргізді. Команч тайпасынан басқа, киова тайпасы жазық апачилерімен (Киова апачилерімен) тығыз одақ құрды, екі тайпа да көптеген мәдени ерекшеліктерді бөлісіп, бір-бірінің жыл сайынғы кеңестері мен шараларына қатысты. Оңтүстік жазық тайпаларының күшті одағы испандықтардың Оңтүстік жазықты күшті отарлауына жол бермеді.
The Kiowa emerged as a distinct people in their original homeland of the northern Missouri River Basin. Searching for more lands of their own, the Kiowa traveled southeast to the Black Hills in present day South Dakota and Wyoming around 1650. In the Black Hills region, the Kiowa lived peacefully alongside the Crow Indians, with whom they long maintained a close friendship, organized themselves into 10 bands, and numbered around 3000. Pressure from the Ojibwe in the north woods and edge of the great plains in Minnesota forced the Cheyenne, Arapaho, and later the Sioux westward into Kiowa territory around the Black Hills. The Kiowa were pushed south by the invading Cheyenne who were then pushed westward out of the Black Hills by the Sioux. In their early history, the Kiowa traveled with dogs pulling their belongings until horses were obtained through trade and raid with the Spanish and other Indian nations in the southwest. Eventually the Kiowa shared with the Comanche a vast territory called Comancheria, on the central and southern great plains in western Kansas, eastern Colorado, most of Oklahoma including the panhandle, and the Llano Estacado in the Texas Panhandle and eastern New Mexico. The close relationship of the two tribes began in the early spring of 1790 at the place that would become Las Vegas, New Mexico, a Kiowa party led by war leader Guikate, made an offer of peace to a Comanche party while both were visiting the home of a mutual friend of both tribes. This led to a later meeting between Guikate and the head chief of the Nokoni Comanche. The two groups made an alliance to share the same hunting grounds and entered into a mutual defense pact and became the dominant inhabitants of the Southern Plains. From that time on, the Comanche and Kiowa hunted, traveled, and made war together. In addition to the Comanche, the Kiowa formed a very close alliance with the Plains Apache (Kiowa Apache), with the two nations sharing much of the same culture and participating in each other's annual council meetings and events. The strong alliance of southern plains nations kept the Spanish from gaining a strong colonial hold on the southern plains.
Үнді соғыстары
XVIII ғасырдың соңғы жылдары мен XIX ғасырдың бірінші ширегінде киовалар еуропалық көршілерінен көп қауіп көрмеді. Киовалар Вичита тауларының солтүстігінде көшіп-қонып жүрді. Киова мен команчи Арканзас өзенінен Бразос өзеніне дейінгі кең аумақты бақылады. Киованың жаулары көбінесе команчилердің жаулары болды. Шығыс жақта осаж және пауни руларымен соғыс болды. XIX ғасырдың басында шайендер мен арапахолар Арканзас өзені бойында лагерь құра бастады, соның салдарынан жаңа соғыс шықты. Киовалар мен команчилердің оңтүстігінде кадоан тілінде сөйлейтін тайпалар болды, бірақ киовалар мен команчилер олармен достық қарым-қатынаста болды. Команчилер Рио-Гранде аймағындағы апачилермен соғысып жүрді. Дохасан ескі киова басшысын ауыстырды, өйткені ол қауіпті болжай алмады. Киовалар оңтүстікке қарай Вичитамен, Қызыл өзен бойында, ал оңтүстік-батысқа қарай Мескалеро апачи және Нью-Мексикамен сауда жасады. 1840 жылдан кейін олар және бұрынғы жаулары шайендер, сондай-ақ олардың одақтастары команчилер мен апачилер, Үндістан аумағына кіріп келе жатқан шығыс тайпаларымен соғысып, шабуыл жасады. 1821 жылдан 1870 жылға дейін киовалар команчилермен бірге мал үшін, көбінесе Мексикаға терең шабуылдар жасады, нәтижесінде мыңдаған адам қаза болды.
In closing years of the 18th century and in the first quarter of the 19th century, the Kiowa feared little from European neighbors. Kiowa ranged north of the Wichita Mountains. The Kiowa and Comanche controlled a vast expanse of territory from the Arkansas River to the Brazos River. The enemies of the Kiowa were usually the enemies of the Comanche. To the east there was warfare with the Osage and Pawnee. In the early 19th, the Cheyenne and Arapaho began camping on the Arkansas River and new warfare broke out. In the south of the Kiowa and Comanche were Caddoan speakers, but the Kiowa and Comanche were friendly toward these bands. The Comanche were at war with the Apache of the Rio Grande region. Dohasan replaced the old Kiowa chief, since he had failed to anticipate danger. The Kiowa traded with the Wichita south along Red River and with Mescalero Apache and New Mexicans to the southwest. After 1840 they and their former enemies the Cheyenne, as well as their allies the Comanche and the Apache, fought and raided the Eastern natives moving into the Indian Territory. From 1821 until 1870 the Kiowa joined the Comanche in raids, primarily to obtain livestock, that extended deep into Mexico and caused the death of thousands of people.
Колониалды кезең
1873–1878 жылдар аралығында киовалардың өмір салты күрт өзгерді. 1874 жылғы маусымда киовалар, команчилер мен шайендер тобымен бірге Техастағы Адоб қабырғалары шайқасында еуропалық шабуылшыларға қарсы соңғы наразылықтарын білдірді, бірақ бұл әрекет нәтижесіз болды. 1877 жылы үнді басшылары үшін алғашқы үйлер салынды және Агенттіктерде үндістерді жұмысқа орналастыру жоспары іске қосылды. Тридцатқа жуық үнді резервациядағы алғашқы полиция жасағын құру үшін жалданып алынды. Киовалар Оклахома штатының оңтүстік-батысындағы резервацияда қоныстануға келісті. Киовалардың бірнеше тобы 1875 жылға дейін бостандыққа шығып жүрді. Липан апачи және Мескалеро апачи тайпаларының бір бөлігі, бірге команчилермен, 1880 жылдардың басына дейін Солтүстік Мексикада тұрып, мексикалық және АҚШ армиясы оларды резервацияларға немесе құрып жоюға мәжбүр еткенше қарсылық көрсетті. 1867 жылғы Медициналық келісім бойынша киовалар Батыс Оклахома мен Канзасқа қоныстанды. Олар Уашита өзенінен оңтүстікке қарай, Қызыл өзенге және Батыс Оклахомаға команчилер мен Киова апачи тайпасымен бірге көшіруге мәжбүр болды. Жазықтықтардың еркін өмірінен резервацияның шектеулі өміріне көшу кейбір отбасылар үшін басқаларына қарағанда қиын болды. 1890 жылғы халық санауы Форт-Силл резервациясында 1598 команчи, 1140 киова және 326 киова апачи тұрғанын көрсетті. 1892 жылғы 28 қыркүйекте Чероки комиссиясымен жасалған келісімге 456 ересек еркек киова, команчи және киова апачи қол қойды. Келісімде тайпалардың әрбір мүшесіне жер бөлу және резервация жерлерін АҚШ-қа сату қарастырылды. Конгресс ратификациялағаннан кейін дереу күшіне енеді, тіпті 1867 жылғы Медициналық келісім резервацияның үнділерге тиесілігін 1898 жылға дейін кепілдегеніне қарамастан. Үнділер өздерінің есімдерін алып тастауды қалаған, бірақ ол үшін кеш болды. А'пиатан, басшы ретінде, наразылық білдіру үшін Вашингтонға барды. Басшы Жас жалғыз қасқыр дереу Жоғарғы сотта актқа қарсы сот процесін бастады, бірақ сот оған қарсы шешім шығарды (Жалғыз қасқыр Хитчкокқа қарсы, 1903 жыл). Киова халқына агенттер тағайындалды.
The years from 1873 to 1878 marked a drastic change in Kiowa lifestyle. In June 1874, the Kiowa, along with a group of Comanche and Cheyenne warriors, made their last protest against the European invaders at the Battle of Adobe Walls in Texas, which proved futile. In 1877, the first homes were constructed for the Indian chiefs and a plan was initiated to employ Indians at the Agency. Thirty Indians were hired to form the first police force on the Reservation. The Kiowa agreed to settle on a reservation in southwestern Oklahoma. Some bands of Kiowas remained at large until 1875. Some of the Lipan Apache and Mescalero Apache bands with some Comanche in their company held out in northern Mexico until the early 1880s, when Mexican and U. S. Army forces drove them onto reservations or into extinction. By the Treaty of Medicine Lodge in 1867, the Kiowas settled in Western Oklahoma and Kansas. They were forced to move south of the Washita River to the Red River and Western Oklahoma with the Comanches and the Kiowa Apache Tribe. The transition from the free life of Plains people to a restricted life of the reservation was more difficult for some families than others. The 1890 Census showed 1,598 Comanche at the Fort Sill reservation, which they shared with 1,140 Kiowa and 326 Kiowa Apache. An agreement made with the Cherokee Commission signed by 456 adult male Kiowa, Comanche, and Kiowa Apache on Sept. 28, 1892, cleared the way for the opening of the country to white settlers. The agreement provided for an allotment of to every individual in the tribes and for the sale of the reservation lands to the United States – was to go into effect immediately upon ratification by Congress, even though the Medicine Lodge treaty of 1867 had guaranteed Indian possession of the reservation until 1898. The Indian signers wanted their names stricken but it was too late. A'piatan, as the leader, went to Washington to protest. Chief Lone Wolf the Younger immediately filed proceedings against the act in the Supreme Court, but the Court decided against him in Lone Wolf v. Hitchcock (1903). Agents were assigned to the Kiowa people.
Қазіргі заман
1968 жылдан бері Киова тайпасын Киова тайпалық кеңесі басқарып келеді, ол денсаулық сақтау, білім беру, экономикалық және өнеркәсіптік даму бағдарламаларына қатысты мәселелерді шешеді. 1970 жылдың 13 наурызында Оклахома штатындағы Киова үнді тайпасы конституциясын және жарғыларын жазды, ал Киова сайлаушылары оларды 1970 жылдың 23 мамырында бекітті. Қазіргі конституция 2017 жылы мақұлданды. 1998 жылы «Оклахома штатының Киова тайпасы мен Manufacturing Technologies, Inc.» ісі бойынша АҚШ Жоғарғы Соты үнді тайпаларының өз келісімінсіз жеке сот процестерінен мемлекеттік иммунитетін сақтайтынына, тіпті олар осы иммунитеттен бас тартпаған жағдайда резервациядан тыс мәмілелерде де қолданылатыны туралы шешім қабылдады. 2000 жылғы мәліметтер бойынша, 12 500 тіркелген Киованың 4000-нан астамы Оклахома штатының Каддо және Киова округтеріндегі Анадарко, Форт Кобб және Карнеги қалаларының жанында тұрды. Киова сонымен қатар АҚШ-тың қалалық және қала маңындағы аймақтарында да тұрады, көбінесе жұмыс орындары көп аймақтарға қоныс аударды. Жыл сайын Киова ардагерлері 19 ғасырдың басшыларының соғыс рухын Киова Капуста тобы және Киова Қара аяқ жауынгерлер қоғамының билері арқылы еске алады. Киова мәдени сәйкестігі мен мақтанышы олардың көркем мәдениетінде және Капуста биі мен Оңтүстік жазық өнеріне күшті әсер ететінінде көрінеді. Кітаптағы өнер жазықтықтардағы тері сурет салу дәстүрінен пайда болды. Форт Мариондағы суретшілердің арасында Киованың Этадлеух Доанмое және фортта тұтқынға алынғанға дейін және кейін өмір тарихын суреттеген өнімді суретші Зотом болды. Форт Марионнан босатылғаннан кейін Пол Зом-Тиам (Зонетайм, Коба) 1878 жылдан 1881 жылға дейін дінтануды оқыды, содан кейін епископ шіркеуінде дьякон болып тағайындалды.
Since 1968, the Kiowa have been governed by the Kiowa Tribal Council, which presides over business related to health, education, and economic and industrial development programs. On March 13, 1970, the Kiowa Indian Tribe of Oklahoma drafted its constitution and bylaws, and Kiowa voters ratified them on May 23, 1970. The current constitution was approved in 2017. In 1998, in the landmark decision of Kiowa Tribe of Oklahoma v. Manufacturing Technologies, Inc., the U. S. Supreme Court ruled that Indian tribes retain their sovereign immunity as nations from private lawsuits without their consent, even in off reservation transactions where they do not waive that immunity. as of 2000, more than 4,000 of 12,500 enrolled Kiowa lived near the towns of Anadarko, Fort Cobb, and Carnegie, in Caddo and Kiowa counties, Oklahoma. Kiowa also reside in urban and suburban communities throughout the United States, having moved to areas with more jobs. Each year Kiowa veterans commemorate the warlike spirit of the 19th century leaders with dances performed by the Kiowa Gourd Clan and Kiowa Black Leggings Warrior Society. Kiowa cultural identity and pride is apparent in their expressive culture and strong influence on the Gourd Dance and Southern Plains art. Ledger art emerges from the Plains hide painting tradition. These Fort Marion artists include Kiowas Etadleuh Doanmoe and Zotom, who was a prolific artist who chronicled his experiences before and after becoming a captive at the fort. After his release from Fort Marion, Paul Zom tiam (Zonetime, Koba) studied theology from 1878 until 1881, when he was ordained as a deacon in the Episcopal church.
Киова алты
Күшті мүйіздің ізімен Киова Алтысы, немесе бұрын Киова Бесі деп танылған. Олар – Спенсер Аса, Джеймс Аушиа, Джек Хокей, Стивен Мопоп, Лоис Смоки Каулати және Монро Цатоке. Оклахома штатының Анадарко аймағынан шыққан бұл суретшілер Оклахома университетінде оқыған. Лоис Смоки 1927 жылы топтан шығып кетті, бірақ оның орнын Джеймс Аушиа басты. Киова Алтысы 1928 жылы Чехословакияда өткен Халықаралық өнер конгресінде туындыларын көрсетіп, халықаралық деңгейде танылды және 1932 жылы Венеция биенналесіне қатысты.
Following in Silver Horn's footsteps were the Kiowa Six, or, as they have been known in the past, the Kiowa Five. They are Spencer Asah, James Auchiah, Jack Hokeah, Stephen Mopope, Lois Smoky Kaulaity, and Monroe Tsatoke. Coming from the area around Anadarko, Oklahoma, these artists studied at the University of Oklahoma. Lois Smoky left the group in 1927, but James Auchiah took her place in the group. The Kiowa Six gained international recognition as fine artists by exhibiting their work in the 1928 International Art Congress in Czechoslovakia and then participated in the Venice Biennale in 1932.
Суретшілер мен мүсіншілер
Киова алтылығы және Күміс Мүйізден басқа, 20-шы және 21-ші ғасырларда белсенді Киова суретшілері: Шаррон Ахтон Харжо, Гомер Буффало, Чарли Охельтоинт, Майкл С. Сато Браун, Т. К. Кэннон, Уилсон Дайнгкау, Джордж Геонти, Бобби Хилл (1933–1984), Хардинг Бигбоу (1921–1997), Джим Тартса, Мирак Крипингбер (1947–1990), Герман Топпах, Эрни Кеабоун, К. Э. Роуэлл, Диксон Палмер, Роланд Уайтхорс, Блэкбер Босин, Вуди Бигбоу (1914–1988), Паркер Бойдл-млад (1947–2007), Дэннис Белиндо (1938–2009), Клиффорд Дойето (1942–2010), Ал Момадей, Джордж Кеабоун, Джо Люсеро (Хобай), Ладонна Цаток Сильверхорн, Р. Г. Геонти, Хузо Пэдделти, Кери Атаумби, Дэвид Э. Уильямс, Майка Уэсли, Томас Пулау, Теннисон Рид, Шерман Чэддлсон (1947–2013), Круз МакДаниелс II (1950–2020), Роберт Редберд (1939 ж.т.), Гас Хозиптау, Джеральд Дарби, Ли Цаток-күлді, Н. Скотт Момадей және Бартелл Кішкентай Басшы.
Besides the Kiowa Six and Silver Horn, Kiowa painters active in the 20th and 21st centuries include Sharron Ahtone Harjo, Homer Buffalo, Charley Oheltoint, Michael C. Satoe Brown, T. C. Cannon, Wilson Daingkau, George Geionty, Bobby Hill (1933–1984), Harding Bigbow (1921–1997), Jim Tartsah, Mirac Creepingbear (1947–1990), Herman Toppah, Ernie Keahbone, C. E. Rowell, Dixon Palmer, Roland Whitehorse, Blackbear Bosin, Woody Big Bow (1914–1988), Parker Boyiddle Jr. (1947–2007), Dennis Belindo (1938–2009), Clifford Doyeto (1942–2010), Al Momaday, George Keahbone, Joe Lucero (Hobay), Ladonna Tsatoke Silverhorn, R. G. Geionty, Huzo Paddelty, Keri Ataumbi, David E. Williams. Micah Wesley. Thomas Poolaw, Tennyson Reid, Sherman Chaddlesone (1947–2013), Cruz McDaniels, II (1950 2020), Robert Redbird (b. 1939), Gus Hawziptaw, Gerald Darby, Lee Tsatoke Jr., N. Scott Momaday, and Barthell Little Chief.
Мүсіндік суретшілер
Киованың белгілі білезікше жасау шеберлері: Лоис Смоки Каулати, Донна Джин Цсатоке, Элис Литтлмен, Нетти Стэндинг, Мэрилин Яхьо, Эдна Хокеа Пауахти, Леона Геимасэдл, Барри Д. Белиндо, Кэти Литтлчиф, Кэтрин Дикерсон, Чарли Сильверхорн, Пол МакДэниелс-младший, Евгения МакДэниелс, Киова Дж. Тариоль, Грейс Цонтекой, Ричард Эйтсон, Джуди Бивер, Ванесса Паукигоп Дженнингс, Леатрис Геимасэдл, Тери Гривс және Тани Ахтоне.
Noted Kiowa beadwork artists include Lois Smoky Kaulaity, Donna Jean Tsatoke, Alice Littleman, Nettie Standing, Marilyn Yeahquo, Edna Hokeah Pauahty, Leona Geimasaddle, Barry D. Belindo, Kathy Littlechief, Katherine Dickerson, Charlie Silverhorn, Paul McDaniels Jr., Eugenia McDaniels, Kiowa J. Taryole, Grace Tsontekoy, Richard Aitson, Judy Beaver, Vanessa Paukeigope Jennings, Leatrice Geimasaddle, Teri Greeves, and Tahnee Ahtone.
Авторлары
Киова авторларының бірі – Н. Скотт Момадей 1969 жылы «Таң атқан үй» романы үшін Пулитцер сыйлығын жеңіп алды. Ричард Эйтсон (Киова/Киова Апачи) жарияланған ақын болған. Басқа киова авторларының қатарында драматург Ханай Гейогама, ақын және кинорежиссер Гас Палмер кіші, Алиса Садонгей, Мариан Каулати Ханссон, Токакут, Рассел Бейтс және Тристан Ахтон бар.
Kiowa author N. Scott Momaday won the 1969 Pulitzer Prize for his novel House Made of Dawn. Richard Aitson (Kiowa/Kiowa Apache) was a published poet. Other Kiowa authors include playwright Hanay Geiogamah, poet and filmmaker Gus Palmer Jr., Alyce Sadongei, Marian Kaulaity Hansson, Tocakut, Russell Bates, and Tristan Ahtone.
Музыканттар мен композиторлар
Киова музыкасы көбінесе гимндерімен танымал, бұл гимндер тарихи түрде билермен сүйемелденген немесе флейтада орындалған. Белгілі Киова заманауи композиторларының қатарында Джеймс Анкуо бар, ол Американың жергілікті халықтарының мәдениетіне қосқан үлесімен танымал. Заманауи Киова музыканттарына Корнел Пьюварди, Том Маучахти Уэр және Терри Цотиг жатады.
Kiowa music often is noted for its hymns that historically were accompanied by dance or played on the flute. Noted Kiowa composers of contemporary music include James Anquoe, noted for his contributions to Native American culture. Contemporary Kiowa musicians include Cornel Pewewardy, Tom Mauchahty Ware, and Terry Tsotigh.
Суретшілер
Киованың алғашқы фотографтары Паркер Маккензи және оның әйелі Нети Одлеттиді қамтиды, олардың 1913 жылғы фотосуреттері Оклахома тарих орталығының қорында сақталады. Киова фотографы Хорас Пулау (1906–1984) өз буынының ең өнімді американдық фотографтарының бірі болды. Ол 1920 жылдардан бастап Оклахома штатының Маунтин-Вью қаласының жанындағы қауымына жақын тұратын киова халқының өмірін суретке түсірді. Оның мұрасын бүгін немересі Томас Пулау, белгілі киова фотографы және цифрлық суретшісі жалғастыруда.
Early Kiowa photographers include Parker McKenzie and his wife Nettie Odlety, whose photographs from 1913 are in the collection of the Oklahoma History Center. Kiowa photographer Horace Poolaw (1906–1984) was one of the most prolific Native American photographers of his generation. He documented the Kiowa people living near his community in Mountain View, Oklahoma, beginning the 1920s. His legacy is continued today by his grandson, Thomas Poolaw, a prominent Kiowa photographer and digital artist.
Колледж
2020 жылдың ақпан айында тайпа Оклахома штатының Маскоги қаласындағы Бакон колледжін өз тайпалық колледжі деп жариялады. Наурыз айында Киова тайпасының тарихшысы Фил “Джо Фиш” Дупойнт колледж арқылы онлайн форматта Киова тілінен 8 апталық курс бастады.
The tribe in February 2020 chartered Bacone College in Muskogee, Oklahoma as its tribal college. In March Kiowa Tribal Historian Phil “Joe Fish” Dupoint began offering an 8 week course in the Kiowa language online through the college.