Кіріспе

Қолмен еңбектенетін жұмысшы адам.

Көк жағалы жұмысшы – қол еңбегімен немесе шеберлік кәсіптерімен айналысатын жұмысшы табының мүшесі. Көк жағалы жұмысқа білікті немесе біліксіз еңбек кіруі мүмкін. Бұл жұмыстың түрлеріне өндіріс, қойма шаруашылығы, кен өндіру, қазба жұмыстары, ағаш өңдеу, электр энергиясын өндіру және электр стансаларын пайдалану, электр құрылысы мен күтілуі, күзетшілік қызмет, егін шаруашылығы, коммерциялық балық аулау, орман шаруашылығы, ландшафтты безендіру, зиянкестермен күресу, азық-түлік өңдеу, мұнай өндірісі, қалдықтарды жинау және жою, қайта өңдеу, құрылыс, техникалық қызмет көрсету, тасымалдау, жүргізу, жүк тасымалы және көптеген басқа да физикалық еңбек түрлері жатады. Көк жағалы жұмыс көбінесе физикалық тұрғыдан бір нәрсені салу немесе күтіп ұстаумен байланысты. Ал кеңсе қызметкері әдетте кеңседе жұмыс істейді және компьютер немесе үстел алдында отыруы мүмкін. Еңбек түрлерінің үшінші түрі – қызметкер (қызғылт жағалы), оның еңбегі клиенттермен байланыс, ойын-сауық, сату немесе басқа да қызмет көрсетуге бағытталған жұмыспен байланысты. Әсіресе, дәрігерлер, мұғалімдер, балабақша тәрбиешілері, гүл сатушылар сияқты тарихи түрде әйелдер басымдық танытқан қызмет түрлері. Көптеген кәсіптер көк, ақ немесе қызғылт жағалы жұмысты біріктіреді және көбінесе сағаттық жалақымен төленеді, бірақ кейбір мамандар жоба бойынша немесе жалақымен де төленуі мүмкін. Мұндай жұмыстың жалақысы мамандық пен тәжірибеге байланысты кең ауқымда өзгеруі мүмкін.

Терминнің шығу тегі

"Көк жағалы" термині алғаш рет 1924 жылы Айова штатының Алден қаласындағы газетте қолданылды. Бұл тіркес, көк джинс немесе шамбрейден тігілген көйлек киген жұмысшылардың бейнесінен туындаған. Өнеркәсіптік және қолмен жұмыс істейтін жұмысшылар көбінесе жұмыс кезінде ластануы мүмкін, берік матадан немесе мақтадан тігілген киім киеді. Көк және ашық көк түстер жұмысшының киіміндегі кір немесе майды жасырып, оларды тазалауға көмектеседі. Сондықтан да, жұмысшының киімін қорғайтын комбинезон жасауға көк түс жиі қолданылады. Кейбір "көк жағалы" жұмысшылардың формасында компанияның аты немесе жұмысшының есімі тігілген немесе басылған болады. Тарихи тұрғыдан алғанда, қолмен жұмыс істейтін жұмысшылар арасында көк түстің танымалдылығы кеңсе қызметкерлері киетін ақ көйлектерге қарастырылады. "Көк жағалы"/ "ақ жағалы" түстер схемасы әлеуметтік-экономикалық жағдайды көрсетеді. Дегенмен, білікті жұмыс күшінің маңыздылығы артуымен және аз төленетін "ақ жағалы" жұмыс орындарының көбеюімен бұл айырмашылық өңделуде.

Білім беру талаптары

Көптеген көк жағалы жұмыс орындары негізінен қол еңбегінен тұрады, сондықтан жұмысшылардың білім алу талаптары әдетте ақ жағалы жұмысшыларға қарағанда төмен болады. Көп жағдайда тіпті орта мектепті бітіру де талап етілмейді, ал көк жағалы жұмыс орындарына қажетті көптеген дағдыларды қызметкер жұмыс істеп жүргенде үйренеді. Электрик немесе сантехник болу сияқты жоғары деңгейдегі көк жағалы жұмыс орындарында кәсіптік білім алу немесе оқушылыққа қабылдану қажет, сондай-ақ мемлекеттік сертификат алу да міндетті. Осы себепті, жоғары білімі жоқ адамдарға, олар көк жағалы жұмыста жұмыс істесе де немесе істемесе де, "көк жағалы" немесе "еңбекші класс" деген атау беру кең таралған. Көк жағалы отбасыларда өскен немесе көк жағалы ата-аналары бар кейбір адамдар, академиялық қызметпен айналысып жүргенде, еңбекшілерге тән әдеттерді, процестерді және көзқарастарды қабылдауы мүмкін. Осындай студенттердің, қызметкерлердің және оқытушылардың кейбіреулері өздерін "көк жағалы ғалымдар" деп атайды.

Өндірістегі елдерге көк жағалы жұмысшылар ауысуы

Ақпараттық революцияның нәтижесінде Батыс елдері қызмет көрсету және кеңсе жұмысына негіделген экономикаға бет бұрды. Көптеген өндіріс жұмыс орындары төмен жалақы төлейтін дамып келе жатқан елдерге көшірілді. Бұл офшоринг бұрынғы аграрлық елдерді өнеркәсіптік экономикаға итермеледі, сонымен бірге дамыған елдерде жұмысшы мамандықтарының санын азайтты. АҚШ-та жұмысшы мамандықтары мен қызмет көрсету салалары әдетте дәл өндіріс, қолөнер және жөндеу жұмыстарын; машина операторлары мен инспекторларды; тасымалдау және жылжыту салаларын; жабдықтарды ұстаушылар, тазалаушылар, көмекшілер және жұмысшыларды қамтиды. АҚШ-та Солтүстік-Шығыс және Орта Батысты, соның ішінде Батыс Нью-Йорк және Батыс Пенсильванияны қамтитын, «Тотығу белдеуі» деп аталатын аймақта, бір кездегі ірі өндірістік базасы айтарлықтай қысқарды. 1960 жылдардың ортасында басталып, 20 ғасырдың соңында қарқыны артқан деиндустриализация салдарынан Пенсильваниядағы Аллентаун, Бетлехем, Эри және Питтсбург; Огайодағы Кливленд, Толедо және Янгстаун; Мичигандагы Детройт; Нью-Йорктегі Буффало және Рочестер; Миссуридегі Сент-Луис сияқты қалалар жұмысшы мамандықтарының тұрақты азаюына, одан кейін халық санының төмендеуіне, жоғары жұмыссыздыққа, кедейлікке және «Тотығу белдеуі» экономикасымен байланысты қалалық құлдырауға ұшырады.

Сипаттама

Көк жағалы сөзі көк жағалы жұмысшының ортасын немесе сол ортаны көрсететін жағдайды, мысалы, "көк жағалы" ауданын, мейрамхананы немесе барды сипаттау үшін сын есім ретінде қолданылуы мүмкін.