Кіріспе
АҚШ тарихы 1945 жылдан 1964 жылға дейін экономикалық өсім мен жалпы өркендеудің жоғары деңгейінде болды. Бұл сонымен қатар капиталистік АҚШ және оның одақтастары саяси тұрғыдан Кеңес Одағы мен басқа коммунистік мемлекеттерге қарсы тұрған қарама-қайшылықтарға толы кезең болды; Салқын соғыс басталды. Африкалық американдықтар бірігіп, ұйымдасты, азаматтық құқықтар қозғалысының жемісі АҚШ-тың оңтүстігінде Джим Кроу сегрегациясын жойды. Дискриминацияны қылмыстық жазалайтын және дауыс беру құқығын қамтамасыз ету үшін федералдық бақылауды күшейтетін қосымша заңдар қабылданды. Осы кезеңде Батыс Еуропа мен Азияны Екінші дүниежүзілік соғыстың салдарынан қалпына келтіруге көмектесу үшін белсенді сыртқы саясат жүргізілді. Маршалл жоспары Батыс Еуропаның соғыс қиратынан жаңаруына көмектесті. АҚШ-тың басты мақсаты – коммунизмді тоқтату болды. Ядролық қарудың күші артып, қарулану жарысы күшейді. Кеңес Одағы Америка басқаратын Солтүстік Атлантикалық келісім ұйымына (НАТО) қарсы Еуропалық сателлиттерінен Варшава шарты құрды. АҚШ Кореяда қанды, нәтижесіз соғыс жүргізді және кезең аяқталғанда Вьетнамдағы соғысты күшейтті. Фидель Кастро Кубада билікті басып алды, ал КСРО оны қорғау үшін ядролық зымырандар жібергенде, 1962 жылғы Куба зымырандық дағдарысы туды, бұл дәуірдің ең қауіпті сәті болды. Ішкі саясатта, қысқа мерзімдік кезеңнен кейін экономика жылдам өсті, өркендеу кеңінен тарады, жалақылар өсті және қалған шаруалардың көп бөлігі қалаларға және кенттерге көшті. Саяси тұрғыдан, бұл дәуірде либералды демократтар басымдық құрды, олар «Жаңа келісім» коалициясымен бірікті: Франклин Д. Рузвельт (1933–1945), Гарри С. Трумэн (1945–1953), Джон Ф. Кеннеди (1961–1963) және Линдон Джонсон (1963–1969). Республикалық Дуайт Д. Эйзенхауэр (1953–1961) бизнесті реттеу және еңбек одақтарын қолдау сияқты «Жаңа келісім» бағдарламаларын кері қайтаруға тырыспаған орташа саясаткер болды; ол әлеуметтік қамсыздандыруды кеңейтіп, қалааралық тас жолдар жүйесін салды. Көптеген жылдар бойы демократтар Конгрессті бақылады; алайда, консервативтік коалицияның күшіне байланысты олар үміттене жаздай либералды заңдарды қабылдай алмады. Либералды коалиция Кеннедидің 1963 жылғы қазасынан кейін Конгрессті бақылауға алып, «Ұлы қоғам» бағдарламасын іске қосты. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейінгі экономикалық өсімнің осы кезеңінде қала маңындағы аудандардың қарқынды өсімі және орта таптың дамуы байқалды.
The history of the United States from 1945 to 1964 was a time of high economic growth and general prosperity. It was also a time of confrontation as the capitalist United States and its allies politically opposed the Soviet Union and other communist states; the Cold War had begun. African Americans united and organized, and a triumph of the civil rights movement ended Jim Crow segregation in the Southern United States. Further laws were passed that made discrimination illegal and provided federal oversight to guarantee voting rights. In the period, an active foreign policy was pursued to help Western Europe and Asia recover from the devastation of World War II. The Marshall Plan helped Western Europe rebuild from wartime devastation. The main American goal was the Containment of communism. An arms race escalated through increasingly powerful nuclear weapons. The Soviets formed the Warsaw Pact of European satellites to oppose the American led North Atlantic Treaty Organization (NATO) alliance. The U. S. fought a bloody, inconclusive war in Korea and was escalating the war in Vietnam as the period ended. Fidel Castro took power in Cuba, and when the USSR sent in nuclear missiles to defend it, the Cuban Missile Crisis of 1962 was triggered with the U. S., the most dangerous point of the era. On the domestic front, after a short transition, the economy grew rapidly, with widespread prosperity, rising wages, and the movement of most of the remaining farmers to the towns and cities. Politically, the era was dominated by liberal Democrats who held together with the New Deal Coalition: Franklin D. Roosevelt (1933–1945), Harry S. Truman (1945–1953), John F. Kennedy (1961–1963) and Lyndon Johnson (1963–1969). Republican Dwight D. Eisenhower (1953–1961) was a moderate who did not attempt to reverse New Deal programs such as regulation of business and support for labor unions; he expanded Social Security and built the interstate highway system. For most of the period, the Democrats controlled Congress; however, they were usually unable to pass as much liberal legislation as they had hoped because of the power of the Conservative Coalition. The Liberal coalition took control of Congress after Kennedy's assassination in 1963, and launched the Great Society. This period of Post–World War II economic expansion witnessed the rapid growth of suburbs and a growing middle class.
Қырғи қабақ соғыс
"Қысты соғыс" (1945–1991) – Кеңес Одағы мен оның қарастырылған мемлекеттері және АҚШ жетекшілігіндегі Батыс әлемі арасындағы саяси қақтығыс, әскери шиеленіс және экономикалық бәсекелестіктің үздіксіз жалғасқан кезеңі. Басты қатысушылардың әскери күштері тікелей қақтығысқа түспегенімен, олар бұл қақтығысты әскери одақтар, стратегиялық конвенциялық күштерді орналастыру, ядролық қарулану жарысы, тыңшылық, жалған соғыстар, пропаганда және технологиялық бәсекелестік, мысалы, ғарышқа қатысты жарыс арқылы көрсетті.
Шығу тегі
Рузвельт соғыстан кейін Сталинмен ынтымақтаса алатынына сенімді болғанымен, Трумэн одан әлдеқайда күдікпен қарады. АҚШ Маршалл жоспары (1948–1951 жж.) аясында Батыс Еуропаға ірі көлемде гранттар бөлді, нәтижесінде экономика тез жаңарып, дамыды. КСРО өзінің марионеттік елдеріне американдық көмек алуға рұқсат бермеді. Керісінше, Кремль Шығыс Еуропаны тоталитарлық тәртіппен бақылау үшін жергілікті коммунистік партиялар мен Қызыл Армияны пайдаланды. Қаржылық қиындыққа тап болған Ұлыбритания Грекиядағы коммунистермен азаматтық соғыста қолдау көрсетуге мұңкіндік алмады. Ол АҚШ-тан Грекияға көмек беруді сұрады. Конгрестегі екі партияның қолдауымен Трумэн 1947 жылы Трумэн доктринасын қабылдады. Трумэн Мемлекеттік департаменттің кеңесіне құлақ қойды, олар кеңестік коммунизмнің таралуын тоқтатуға шақырды. Ішкі қайшылықтар, мысалы, ұлттық сезімнің алуан түрлілігі, кеңестік амбицияларды әлсіретеді деген үміт болды. 1947 жылға қарай КСРО үш Балтық елді толыққанды сіңіріп алды және Польша, Шығыс Германия, Чехословакия, Румыния және Болгарияны тиімді түрде бақылады. Австрия мен Финляндия бейтарап және қарусыздандырылған елдер болып сақталды. Кремль Югославияны бақылай алмады, онда Маршал Тито басқаратын жеке коммунистік режим болды; 1948 жылы олардың арасындағы қарым-қатынас толығымен үзілді. Еуропадағы «Қысқы соғыс» шекарасы «Темір перде» бойымен тұрақталды, соғыс болған жоқ. АҚШ 1949 жылы НАТО-ны құруға көмектесті, оған Батыс Еуропаның көптеген елдері мен Канада кірді, бұл күшті әскери одаққа айналды. Азияда жағдай мүлдем басқаша болды. АҚШ өзінің одақтасы, Чан Кайши басқаратын ұлттық Қытай мен Мао Цзэдун басқаратын коммунистер арасындағы келісімге келуге тырысты, бірақ сәтсіз аяқталды. 1949 жылы коммунистер Қытайды басып алды, ал ұлттық үкімет АҚШ қорғауындағы Формоза (Тайвань) аралына көшті. Жергілікті коммунистік қозғалыстар Кореяны (1950) және Вьетнамды (1954) басып алуға тырысты. Коммунистік гегемония әлемнің үштен бір бөлігін қамтыды, ал АҚШ әлемдегі ең ықпалды супердержава ретінде қалыптасып, әскери одақтардың жаһандық желісін құрды. АҚШ пен КСРО арасындағы, капиталистік демократия мен тоталитарлық коммунизм арасындағы түбірлі айырмашылықтар болды. АҚШ жаңа Біріккен Ұлттарды Уилсон идеяларымен болашақтағы дау-дамаylarды шешу құралы ретінде қарастырды, бірақ бұл мақсатына жете алмады. АҚШ 1941 жылғы Атлантикалық хартада белгіленген принциптерге сәйкес тоталитаризм мен колониализмді қабылдамады: өзін-өзі анықтау құқығы, тең экономикалық мүмкіндіктер және қайта құрылған капиталистік, демократиялық Еуропа, ол қайтадан әлемдік істердің орталығына айнала алатын еді.
Құрастыру
НАТО үшін кеңес ықпалын шектеу сыртқы саяси доктринаға айналды; күтілгендей, тиімсіз кеңес жүйесі ішкі әлсіздіктен өзі құлайды және ірі ауқымды шайқасқа (яғни, кең ауқымды соғысқа) қатысу қажет болмайды. Республикашылдар (Мичиган сенаторы Артур Ванденберг, Нью-Йорк губернаторы Томас Дьюи және генерал Дуайт Д. Эйзенхауэр бастаған) бұл саясатты қолдады, бірақ Огайо сенаторы Роберт А. Тафт бастаған оқшауланғандар қарсы болды.
1949-1953 жылдар
1949 жылы коммунистік көшбасшы Мао Цзэдун азаматтық соғыста Қытайдың материктік бөлігін басып алып, Қытай Халық Республикасын құрды. Одан кейін Мәскеуге сапар шегіп, Қытай-Кеңес достық, одақ және өзара көмек туралы шартқа қол қойды. Осылайша Қытай АҚШ-тың жақын одақтасынан ащы жауына айналды, және екеуі 1950 жылдың соңынан бастап Кореяда соғысты. Трумэн әкімшілігі 1950 жылғы құпия жоспармен, NSC 68, коммунистерге қарсы тұру үшін ірі масштабты қорғаныс шығындарын жоспарлады. Ресейлер 1949 жылы, күтілгеннен ертерек атом бомбасын жасады. Трумэн содан кейін сутекті бомбаны жасауға бұйрық берді. Ресейге атом құпиясын өткізген екі тыңшы сотталып, атылды. Бірінші Индокитай соғысында Франция коммунистік бүлікшілердің күшті қарсылығына тап болды. 1950 жылы АҚШ вьетнамдықтарға көбірек тәуелсіздік беру шартымен француз күшін қаржыландыруды бастады.
Корей соғысы
1950 жылы маусымда Сталин АҚШ қолдаған Оңтүстік Кореяға шабуыл жасау үшін Солтүстік Кореяның жоспарын мақұлдады. Президент Трумэн дереу және күтпеген жерден Америка және БҰҰ күштерін Кореяға толық көлемде жөнелтіп, оқшаулау саясатын іске қосты. Ол Конгресспен ақылдаспады және оның мақұлдауын алмады, бірақ Солтүстік Кореяны кері тарту және елді қайта біріктіру мақсатында Біріккен Ұлттар Ұйымының (БҰҰ) мақұлдауын алды. Бастапқыда азаматтық соғыс болғанмен, ол тез арада АҚШ пен оның одақтастары мен Қытай Халық Республикасы және Кеңес Одағының коммунистік күштері арасындағы өкілеттік соғысқа айналды. Бірнеше апта бойы шегінуден кейін, 15 қыркүйекте генерал Дуглас Макартур Инчон қаласына (Сонг До порты) десант түсірді. Солтүстік Корея армиясы күйреп, бірнеше күн ішінде Макартур әскері Сеулді (Оңтүстік Кореяның астанасы) қайта басып алды. Одан кейін ол солтүстікке жылжып, қазан айында Пхеньянды жаулап алды. Бірақ бұл үстемдік жүздеген мыңдаған қытайлықтар АҚШ-қа қарсы жарияланбаған соғысқа араласып, АҚШ/БҰҰ/Корея күштерін бастапқы позицияға, 38-ші параллельге қайтарғанда жоғалды. Макартур Қытайға толыққанды шабуыл жасауды жоспарлады, бірақ бұл президент Гарри С. Трумэннің және соғысты тез аяқтауды қалаған басқалардың пікіріне қайшы келді. Осының салдарынан Трумэн Макартурды қызметтен шеттетуге мәжбүр болды және оның орнына генерал Мэтью Риджвейді тағайындады, ол жағдайды басып, бейбіт келісімге қол жеткізуге мүмкіндік берді. 1952 жылы Дуайт Д. Эйзенхауэр Трумэннің «Корея, коммунизм және жемқорлық» саласындағы сәтсіздіктерін сынап, Кореяға барып соғысты аяқтайтынын уәде етті. 1953 жылы ядролық қару қолдануымен қорқытып, Эйзенхауэр соғысты осы күнгі күшінде сақталатын бітім шартымен аяқтады. 1953 жылдың 27 шілдесінде Біріккен Ұлттар Ұйымының қолбасшылығы, Корея Халық Армиясы және Қытай Халық Ерікті Армиясы арасында келісімге қол қойылды. Соғыста 33 742 американдық сарбаз қаза тапты, 92 134 адам жарақат алды, ал 80 000 адам жоғалып кетті немесе тұтқынға түсті. Корея және Қытай тарапынан қаза болғандар мен жараланғандардың саны 1 000 000–1 400 000-ға жетеді, ал жоғалып кеткен немесе тұтқынға түскендердің саны 140 000-ға жуық.
Антикоммунизм және маккартизм: 19471954
1947 жылы, Маккарти белсенділікке кіріспес бұрын, Конгресте консервативті коалиция басқару мен кәсіподақтардың құқықтарын теңестіруге бағытталған Тафт-Хартли заңын қабылдады және коммунистік кәсіподақ жетекшілерін беделсіз етуге тырысты. Еңбек одақтары мен Демократиялық партиядан коммунистерді түбірден жою жұмысын либералдар, мысалы, автокөлік жұмысшылары одағының Уолтер Роутер және Экран актерлары гильдиясының Рональд Рейган (Реган сол кезде либералды демократ болған) сәтті жүзеге асырды. Тазартылған солшылдардың көпшілігі 1948 жылы ФДР вице-президенті Генри А. Уоллестің президенттік науқанына қосылды. Америкаға қарсы қызметтер комитетінде, жас конгрессмен Ричард М. Никсон маңызды рөл атқарды, ол Уиттакер Чемберстің куәліктері мен құжаттарын пайдаланып, Рузвельттің жетекші көмекшісі Алгер Хисті коммунистік шпион деп айыптады. Хисс сотталып, түрмеге жіберілді, бұл антикоммунистерге қуатты саяси құрал берді. Бұл Никсонның Сенатқа (1950) және вице-президенттікке (1952) шарықтап өсуіне әкелді. 1950 жылы Корея мен Қытайдағы коммунизмге қатысты алаңдаушылықтың қызған кезде, бұрын белгісіз сенатор, Висконсин штатының Джо Маккарти, үкіметтегі шпиондарды жасыруды тергеуді бастады. Маккарти бұқаралық ақпарат құралдарына басымдық жасады және қарсыластарына тиімді қарсы шабуыл жасауға мүмкіндік беретін асыра сілтеулер мен тактикаларды қолданды. Ирландиялық католиктер (консервативті жаңа талант Уильям Ф. Бакли және Кеннеди отбасысы сияқты) коммунизмге қарсы болды және Маккартиді қорғады (сол сияқты ирландиялық католик). Патерфамилияс Джозеф Кеннеди (1888–1969), өте белсенді консервативті демократ, Маккартидің ең жақтас қолдаушысы болды және оның ұлы Роберт Ф. Кеннедиді Маккартимен жұмысқа орналастырды. Маккарти "елу жылдық сатқындық" туралы айтқан (яғни, Рузвельт 1932 жылы сайланғаннан бері). 1953 жылы ол "21 жылдық сатқындық" туралы айта бастады және медициналық корпуста коммунистік тіс дәрігерін жылдамдатуы үшін армияға қарсы үлкен шабуыл жасады, оның асыра сілтеуі Эйзенхауэрге тым көп болып көрінді, ол 1954 жылы республикашыларды Маккартиді ресми түрде айыптауға шақырды. Сенатордың билігі бір түндік құлдырады. Сенатор Джон Ф. Кеннеди айыптауға дауыс бермеді. Бакли 1955 жылы қоғамдық мәселелер бойынша консервативті ұстанымды анықтауға көмектескен апталық журнал ретінде National Review журналын құрды. "Маккартизм" Голливудтағы коммунистік ықпалға шабуыл жасау үшін кеңейтілді, нәтижесінде Голливудтың қара тізімі пайда болды, онда коммунистік байланыстар туралы куәлік беруден бас тартқан суретшілер жұмыс таба алмады. Кейбір танымал тұлғалар (мысалы, Чарли Чаплин) АҚШ-ты тастап кетті, ал басқалары псевдонимдермен жұмыс істеді (мысалы, Далтон Трамбо). Маккартизмға академиктер мен мұғалімдерді зерттеу де кірді. Маккартизм қоғамның барлық деңгейлеріне әсер еткен кең тараған әлеуметтік және мәдени құбылысқа айналды және АҚШ-та көптеген пікірталас пен жанжалдың себебі болды. Үкіметте, жеке өнеркәсіпте және БАҚ-тағы коммунистік байланыстар бар деген күдікпен жеке азаматтарды тергеу кең таралған қорқынышқа әкелді және көптеген жазықсыз американдық азаматтардың өмірін қиратты. Астарлы сөздер мен қатаң сұрақтарды қолдану арқылы "әйелдерді қуу" бірнеше салаларда қара тізімдерге әкелді. 1950 жылдардың басындағы антикоммунистік тергеулер барысында Джулиус пен Этель Розенбергке атом бомбасы туралы ақпаратты Кеңес Одағына берумен байланысты айып тағылды және олар тыңшылық жасауға қатысты сөз байласуда кінәлі деп танылды. 1953 жылдың 19 маусымында екеуі де өлім жазасына кесілді. Олардың өлімі АҚШ тарихында тыңшылық үшін азаматтық тұрғындарды жазалаудың алғашқы жағдайы болды. Коммунистер мен ойын-сауық индустриясындағылардан басқа, Маккарти гомосексуалдарды, әсіресе Лавандалық қорқыныш кезінде Мемлекеттік департаментте жұмыс істейтіндерді де нысанаға алды. Сэмнер Уэллсті (Франклин Д. Рузвельттің бұрынғы мемлекеттік хатшысы) мысал ретінде келтіре отырып, Маккарти АҚШ-тың сыртқы саясатын бақылап отыр деп күдіктенген әйелдікке бой алдырған, ұятқа қалдыратын гомосексуалдарды сықақ етті. Маккарти сондай-ақ, олардың сексуалдық бағдары оларды Кеңес Одағының шантажына ұшыратады деп мәлімдеді, сондықтан олар АҚШ-қа қауіпті. Бұл қорқыныш федералдық үкіметтегі гомосексуалдарды жаппай жұмыстан босатуға және АҚШ-тағы гомофобиялық көзқарасты күшейтуге әкелді.
Эйзенхауэр және Кеннеди әкімшілігінің
1953 жылы Иосиф Сталин қайтыс болды, ал 1952 жылғы президенттік сайлаудан кейін президент Дуайт Д. Эйзенхауэр осы мүмкіндікті пайдаланып, «салқын соғыс» саясатын жалғастыра отырып, Корея соғысын аяқтады. Мемлекеттік хатшы Джон Фостер Даллес 1950 жылдары елдің сыртқы саясатындағы басты тұлға болды. Даллес Трумэн әкімшілігінің «тыйып тұру» саясатын сынап, коммунизмді «қайтаруға» бағытталған «азат ету» бағдарламасын жақтады. Осы ілімдердің ең маңыздысы – Даллес 1954 жылдың басында жариялаған «үлкен жауап беру» саясаты болды. Бұл саясат Трумэн әкімшілігіне тән, қымбат әрі дәстүрлі құрлықтағы әскерлерден бас тартып, АҚШ-тың ядролық қаруларының және жасырын барлаудың айқын артықшылығын пайдалануға бағытталды. Даллес осы тәсілді «қауіпті шекарада тұру» деп атады. 1957 жылы кеңестік ғалымдардың ғарышқа алғашқы жерсерігін – «Спутник» ұшыруы американдықтардың өзіне сенуіне және технологиялық басымдығына ауыр соққы болды. Ғарыш кеңістігінде жарыс басталды, ал 1960 жылдардың басында АҚШ алға озып кетті. Президент Кеннеди 1960 жылдардың соңына дейін адамды Айға қондыруға уәде берді, және 1969 жылдың 20 шілдесінде бұл уәде орындалды. 1959 жылы Фидель Кастро Кубаны басып алып, Кеңес Одағымен тығыз байланыс орнатқаннан кейін, елге жақын мәселелер туды. Куба Латын Америкасында коммунизмнің орталығына айналды. АҚШ Кубаға қарсы экономикалық бойкот жариялады және Кеннеди басшылығымен Латын Америкасына үлкен экономикалық көмек бағдарламасын – «Прогресс одағын» іске қосты. Шығыс Германия Совет империясының әлсіз жері болды, әр апта сайын мыңдаған адамдар Батысқа қашып жатты. Кеңес Одағы 1961 жылы шығыс немiстердiң коммунизмнен қашуын тоқтату үшін Берлин қабырғасын тұрғызды. Бұл КСРО үшін үлкен пропагандалық жеңіліс болды, бірақ оларға Шығыс Берлинге бақылауды сақтауға мүмкіндік берді. Қытай Кеңес Одағына қарсы шыққанда коммунистік әлем екіге бөлінді. Мао Хрущевті капитализмге жұмсақ қарағаны үшін айыптады. Алайда, АҚШ президент Ричард Никсон 1969 жылы осы бөліністің мүмкіндігін пайдалана алмады. 1958 жылы АҚШ Ливанға 9 айға әскер жіберіп, азаматтық соғысқа жақын тұрған елдегі жағдайды тұрақтандыруға тырысты. 1954 және 1961 жылдар аралығында Эйзенхауэр Оңтүстік Вьетнамға үлкен экономикалық және әскери көмек, сондай-ақ 695 әскери кеңесші жіберді. Олар батысқа бейім үкіметті, көтерілісшілердің шабуылынан қорғауға көмектесті. Эйзенхауэр ЦРУ-дың Америкаға қарсы үкіметтерді әлсіретуге бағытталған әрекеттерін қолдады, бұл Иран мен Гватемалада ең табысты болды. НАТО одағындағы алғашқы маңызды шиеленіс 1956 жылы болды, Эйзенхауэр Ұлыбритания мен Францияны Мысырға (Израильмен бірге) Суэц каналын қайтару мақсатымен жасаған шабуылдан бас тартуға мәжбүрледі. НАТО-дағы әріптестерінің талаптарын қолдамай, Эйзенхауэр әкімшілігі аймақтағы француз және британдық империалистік авантюризмге қарсы екенін мәлімдеді. Олар Мысыр басшысы Гамаль Абдель Насердің аймақтағы ескі отаршылдық державалармен қақтығысы кеңестік билікті күшейтеді деп қорқыды. «Қырық жылдық соғыс» Кеннеди әкімшілігі кезінде Кубадағы зымырандық дағдарыс кезінде ең қауіпті нүктеге жетті. Бұл Кеңес Одағы мен АҚШ арасындағы шиеленіскен қақтығыс болды, себебі Кеңес Одағы Кубаға ядролық зымырандарды орналастырды. Дағдарыс 1962 жылдың 16 қазанында басталды және он үш күнге созылды. Бұл екі үлкен держава арасындағы қатты ядролық соғысқа жақын келген сәт болды. Кеннеди Кубаға шабуыл жасамай, бомбаламауға және аралды теңізден тоқтатуға шешім қабылдады. Дағдарыс компромисспен аяқталды: кеңестік тарап зымырандарын жария түрде алып кетті, ал АҚШ Түркиядағы ядролық зымырандарын құпия түрде алып кетті. Мәскеуде коммунистік басшылар Никита Хрущевтің асығыс әрекеттеріне байланысты оны қызметтен шеттетуге мәжбүр болды.
Америка
1950 жылдары Латын Америкасы Кеңес Одағы мен АҚШ арасындағы жасырын және ашық қақтығыстардың орталығы болды. Олардың ұлттық, популистік және элиталық мүдделермен әртүрлі байланыстары аймақты тұрақсыздыққа ұшыратты. 1952 жылы АҚШ-тың Орталық барлау қызметі (ЦБҚ) Гватемала үкіметін құлатуды ұйымдастырды (PBSuccess операциясы). 1958 жылы Венесуэланың әскери диктатурасы құлатылды. Бұл аймақтық төңкерістер мен соғыстардың үрдісін жалғастырды, онда құрлықтағы күштер кеңінен қолданылды. 1957 жылы доктор Франсуа Дювалье Гаитиде сайлау арқылы билікке келді. Кейін ол өзін өмір бойына президент деп жариялады және 1971 жылы қайтыс болғанға дейін билік етті. 1959 жылы Фидель Кастро Кубада Фульгенсио Батистаның режимін құлатып, елде коммунистік үкімет орнатты. Кастро бастапқыда АҚШ-тан көмек сұрағанмен, одан бас тартылып, кейін Кеңес Одағына жүгінді. 1959 жылы Канада мен АҚШ қол қойған NORAD Солтүстік Американың бірыңғай әуе қорғаныс жүйесін құрды.
Куба революциясы
1959 жылы Фидель Кастро, Че Гевара және басқа күштердің Фульгенсио Батистаны құлатуы Батыс жарты шарындағы алғашқы коммунистік үкіметтің құрылуына әкелді. 1962 жылғы Куба зымырандық дағдарысы АҚШ, Куба және КСРО арасындағы қақтығысқа салды.
Индонезия
Индонезияда 1958 жылғы ақпанда Суматра және Сулавесидегі көтерілісшілер Сукарно үкіметін құлату мақсатында PRRI Permesta қозғалысын жариялады. Коммунизмге қарсы риторикалық айқындығы үшін көтерілісшілер ЦРУ-дан ақша, қару-жарақ және адам күшін алды. Бұл қолдау 1958 жылғы сәуірде үкімет бақылауындағы Амбонға бомбалау шабуылынан кейін американдық ұшқыш Аллен Лоуренс Поуптың атып түсірілуімен тоқтатылды. 1958 жылғы сәуірде орталық үкімет көтерілісшілердің астаналары Паданг және Манадоға әуе және теңізден әскери шабуылдар жасап жауап берді. 1958 жылдың соңына қарай көтерілісшілер әскери тұрғысынан жеңіліске ұшырады, ал соңғы көтерілісші партизандық топтары 1961 жылғы тамызда басылды.
Қоғам
1950 жылдары орта тап мәдениетінің ортасында тұтыну тауарларына деген сұраныс күшейді; бұл соғыстан кейінгі гүлденудің, тұтыну өнімдерінің көбейіп, қолжетімді болуының және теледидар жарнамасының нәтижесі болды. Америкада жақсы автомобильдерге, киім-кешекке, тұрмыстық техникаға, отбасылық демалыстарға және жоғары білімге деген сұраныс үздіксіз өсіп отырды. 1945-48 жылдардағы бастапқы қиындықтар еңсерілгеннен кейін, американдықтар бірнеше жыл бойы сатып алуға мүмкіндік болмағандықтан, соғыс кезіндегі еңбегінің арқасында қолдарында ақша тапты. Соның салдарынан, жаңа үйлерге, көліктерге және үй жиһаздарына зор және қанағаттандыруға келмейтін сұраныс туды. Көптеген адамдар жоғары жалақы алып, үлкен үйлерде тұрып, жақсы мектептерде оқып, көбірек көліктері болды және шаң сорғыштар, кір жуғыш машиналар сияқты үйдің ыңғайлы жағдайларын пайдаланды – бәрі де еңбекті үнемдеу және шаруашылықты жеңілдету үшін жасалған. Қазіргі 21 ғасырдың басында таныс болған өнертабыстар осы кезеңде алғаш рет пайда болды. Ғасырдың басында орта таптың үйлерінде жиі кездесетін қызметшілер мен аспаздар 1950 жылдары дерлік кездеспеді; тек өте байлар ғана қызметшілерге ие болды. Үй иелері жылы сумен жабдықталған, орталықтан жылытылатын үйлердің ыңғайлылығын сезінді. Жаңа үлгідегі жиһазтар жарқын, арзан, жеңіл және орын аударып қоюға ыңғайлы болды. Джон Кеннет Гэлбрейт 1958 жылы былай деп атап көрсетті: "Қарапайым адам бір ғасыр бұрын тіпті байлардың тамашалай алмаған тағамдар, ойын-сауықтар, жеке көлік және су құбыры сияқты мүмкіндіктерге ие".
"the ordinary individual has access to amenities – foods, entertainments, personal transportation, and plumbing – in which not even the rich rejoiced a century ago."
Көліктер
Автомобильдер Ұлы депрессия кезіндегі аз өндірістен кейін, содан соң Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде өндіріске мораторий салынғанда, зауыттар көліктердің орнына "Джиптер" және басқа да әскери көлік құралдарын жасаған кезде, көптеген адамдарға қолжетімді болды. Стильдер көбірек жарқырады. Онжылдықтың бірінші жартысында тікбұрышты және консервативті болған автомобильдер, төмендеп, ұзынырақ, кеңірек және жылтырақ бола бастады. Артқы қанаттар, хром және көп түсті бояу 1950-ші жылдардың соңына тән еді. 1953–1954 жылдардағы "Ford" пен "GM" арасындағы баға соғысының салдарынан қиын жағдайға түскен шағын автоөндірушілер үшін бұл соңғы қадам болды. "Studebaker" банкротқа ұшырады; ал қалғандары "American Motors" компаниясына бірікті, оның "Rambler" моделі 1960-шы жылдарға дейін өндірілді. 1958 жылы "Ford" компаниясының жаңа "Edsel" моделін шығаруы көп күтілді, бірақ ол сәтсіздікке ұшырады және үш жылдан кейін өндірілімі тоқтатылды. "Edsel" деген ат сәтсіздіктің символына айналды. 1950-ші жылдар – танымал "Формула-1" автоспорт түрінің дамыған кезеңі де болды.
Қала маңы
Ұлы депрессия мен Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде соғыстық өнеркәсіп орындарының жанындағы шұғыл жағдайларға арналған пәтерлерден басқа, тұрғын үй құрылысы өте шектеулі болды. Көптеген отбасылар тығыз және жарамсыз пәтерлерде тұрды. Ірі қалалардың маңында, жұмыс орындарына пойыз қатынасы бар жерлерде шағын қалашықтар пайда болды. Дегенмен, қала маңындағы жерлердің нағыз дамуы автомобильдердің, тас жолдардың және қолжетімді бағадағы тұрғын үйлердің болуына байланысты болды. Халық саны артты, ал отбасылық жинақтар бастапқы төлемдерге, автомобильдерге және тұрмыстық техникаға жеткілікті ақша жинады. Осының нәтижесінде тұрғын үй құрылысы қарқынды дамыды. 1930 жылдардан 1945 жылға дейін жыл сайын орташа есеппен 316 000 жаңа шаруашылық емес тұрғын үйлер салынса, 1946 жылдан 1955 жылға дейін барлық аймақтарда, әсіресе қала маңындағы аудандарда жыл сайын 1 450 000 тұрғын үй салынды. «G.I. Bill» ардагерлерге арзан несиелерді, төмен бастапқы төлемдерді және төмен пайыздық ставкаларды кепілдеді. 16 миллионға жуық ардагерге үй сатып алу мүмкіндігі бірден туды. 1947 жылы ғана 540 000 ардагер үй сатып алды, олардың орташа бағасы 7 300 доллар (2020 жылы 84 000 долларға тең) болды. Құрылыс индустриясы стандарттау арқылы бағаны төмен ұстады, мысалы, ас үй шкафтарының, тоңазытқыштардың және плиталардың стандартты өлшемдерін жасау арқасында ас үй жиһаздарын жаппай өндіруге мүмкіндік болды. Застройщиктер қаланың шетіндегі бос жерлерді сатып алып, бірнеше жобаға негізделген үйлерді орнатты, сондай-ақ көшелер мен коммуналдық желілерді жүргізді, ал жергілікті билік мектептер салуға асықты. Ең танымал құрылыс – Нью-Йорк қаласының шығысындағы Лонг-Айлендтегі Левитаун болды. Ол 1000 доллар бастапқы төлеммен және айына 70 доллар төлеммен жаңа үйді ұсынды. Үйде үш жатын бөлме, камин, газ плитасы және газ пеші, сондай-ақ 75х100 фут көлеміндегі көріктелген жер учаскесі бар еді, бәрінің құны 10 000 долларды құрады. Ардагерлер оны одан да төмен бастапқы төлеммен алуға мүмкіндік алды. Қала маңындағы аудандардың өсуі елдің «Күн белдеуі» аймақтарында ерекше байқалды. Батыс жағалаудағы қала маңындағы ауданға Лейквуд, Калифорния мысалы болатын, ол негізінен авиация қызметкерлерінің отбасыларын қамтамасыз ету үшін салынған. Қала маңындағы жерлердің дамуымен бірге сауда орталықтары, жылдам тамақтандыру орындары мен кофеханалар да көбейді. «Детройт» компаниясы мүмкіндігінше көп автомобиль шығарып тұрғандықтан, қала тұрғындары тар пәтерлерден бас тартып, балалар мен үй шаруасындағы әйелдерге бағытталған қала маңындағы өмір салтына көшті, ал ер адам жұмысына қатынайтын. 1960 жылға қарай қала маңындағы аудандар ел халқының үштен бірін құрады. Қала маңындағы аудандардың өсуі соғыстан кейінгі өркендеудің ғана емес, сонымен қатар 20 және 30 жылдық ипотекалық несиелердегі төмен пайыздық мөлшерлемелермен, бір отбасылық тұрғын үй нарығының жаңаруының және әсіресе ардагерлер үшін төмен бастапқы төлемдердің нәтижесі болды. Сонымен қатар, қала маңындағы халық саны «бейбіт заманның тууына» байланысты өсті. Қала маңындағы аудандар үлкен отбасыларға үлкен үйлерді, қалалық өмірден қауіпсіздік пен жеке өмірді, сондай-ақ тұтыну тауарларына орын берді.
Соғыстан кейінгі дәуірдегі кедейлік пен теңсіздік
Соғыстан кейінгі өркендеуге қарамастан, 1950 жылдардың соңында американдықтардың айтарлықтай бөлігі кедейлікте өмір сүруді жалғастырды. 1947 жылы барлық отбасылардың 34%-ы жылына 3000 доллардан аз табыс тапса, 1960 жылы бұл көрсеткіш 22,1%-ға төмендеді. Дегенмен, халықтың бес бөлігінен бірінен төрт бөлігіне дейін олар тапқан табыспен күнкөріс қамтамасыз ете алмады. Американың ескі буыны соғыстан кейінгі экономикалық өсімнен көп үлес алмады, әсіресе олардың көптегені Ұлы депрессия кезінде жинаған ақшаларын жоғалтқаннан кейін қаржылық жағдайына орала алмады. Әдетте, 1959 жылы 35 жастағы адамның үйі мен машинасы 65 жастағы адамның үйі мен машинасынан жақсырақ болатын, ал ол көбінесе кішкентай әлеуметтік зейнетақыға ие болатын. Көптеген жұмысшы табының өкілдері кедейлікте өмір сүруді жалғастырды, 1958 жылы өнеркәсіпте жұмыс істейтіндердің 30%-ы жылына 3000 доллардан аз табыс тапты. Сонымен қатар, жылына 10 000 доллардан астам табыс тапқандар, жылына 2000 доллардан аз табыс тапқандарға қарағанда табысының кішірек бөлігін салық ретінде төледі. Социалистік партияның жетекшісі Майкл Харрингтон баса көрсеткендей, "Басқа Америка" әлі де бар еді. 1960 жылдары кедейлік күрт азайды, себебі "Жаңа шекара" және "Ұлы қоғам" бағдарламалары, әсіресе егде жастағы адамдарға көмектесті. Кедейлік шегінен төменгі көрсеткіш 1960 жылы 22%-дан 1970 жылы 12%-ға дейін төмендеді, содан кейін тұрақталды.
Ауылдық өмір
Ауыл халқы отбасылар қалаларға көшіп барған сайын осыдан да азайды, себебі қалаларда олардың еңбек өнімділігі артып, тұрмыс деңгейі жақсарды. Фридбергер соғыстан кейінгі кезеңде ауыл шаруашылығының механикаландырылуы күшейгенін, сонымен қатар жаңа және сапалы тыңайтқыштар мен гибридтік жүгерінің генетикалық өңделуімен бірге дамығанын айтады. Бұл фермерлерге мамандануды арттырып, экономикалық тәуекелдерді күшейтті. Жер бағасының өсуіне байланысты көптеген фермерлер жерлерін сатып, қалаға көшіп кетті, ал бұрынғы шаруашылық көршінің кеңейтілген шаруашылығының бір бөлігіне айналды. Механикаландыру жалдамалы жұмысшыларға деген қажеттілікті азайтты; фермерлер жасы ұлғайғанмен де көбірек жерді өңдей алды. Соның салдарынан ауылдық шаруашылық халқы азайды, ал жаңа технологияларды ұсынатын қызмет көрсету орталықтары өркендеді. Ауылдағы шаруашылықпен айналыспайтын халық саны артты, себебі зауыттар жақсы көлік инфрақұрылымына ие болды, сонымен қатар қалалық зауыт аудандарының жоғары жер бағасы, салықтары, кәсіподақтары және тығырықтары болмады. Бұрынғыда Миссури Озарк және Жоғарғы Орта Батыстың Солтүстік Ормандары сияқты шалғай ауылдық аймақтар, қарапайым өмір салтымен және көптеген балық аулау орындарымен зейнеткерлер мен демалыс шегушілерді қызықтырды.
Негізгі оқиғалар
Теледидарлардың танымалдылығы, әсіресе АҚШ-та, күрт өсті, онда онжылдық ішінде үй шаруашылықтарының 77%-ы алғашқы теледидарына ие болды. Жыныстық қатынасқа қатысты әлеуметтік нормалар тым шектеулі болды, қатаң табулармен және инабатсыз конформизмге ұмтылыспен сипатталды, тіпті сол кездегі жұмсақ порнография да оны сипаттаудан қашқындық жасады. Онжылдықтың әлеуметтік нормалары жалпы консерватизм мен сәйкестікке ұмтылыспен ерекшеленді. "Жер тоқтаған күн" фильмі кинотеатрларда көрсетіле бастады, бұл Голливуд фильмдерінің "Қырық жылдық соғыс" қорқыныштарын шетелдік жауапкерлік немесе мутация сценарийлері арқылы бейнелейтін циклын бастады. Евангелистік христиандықтың жаңадан өркендеуі, оның ішінде "Христос үшін жастар" (1943); Евангелистердің ұлттық қауымдастығы, Америка христиандық шіркеулер кеңесі, Билли Грэмнің евангелистік қауымдастығы (1950), Американың консервативті баптистік қауымдастығы (1947); және "Мәсіх үшін жастар науқаны" (1951). "Христианство бүгін" журналы алғаш рет 1956 жылы жарық көрді. 1956 жыл Бетани қауымдастығының құрылуымен де белгіленді, ол кішкентай баспаханадан евангелистік баспаханаға дейін өсті. Діни радиохабар таратушы Карл Стюарт Хамблен "Ауадағы каубой шіркеуі" атты танымал бағдарламасын жүргізді. Хью Хефнер 1953 жылы "Плейбой" журналын жариялады. Диснейленд 1955 жылдың шілде айында есігін ашты.
Көркем өнер
1950 жылдары абстрактты экспрессионизм Нью-Йорк қаласында кең таралды. Бұл қозғалыс неміс экспрессионизмінің эмоционалдық күшін фьютуризм, Баухаус және синтетикалық кубизм сияқты еуропалық абстрактілік мектептердің антифигуративті эстетикасымен үйлестіргендігі үшін осылай аталып кетті. Джексон Поллок осы қозғалыстың ең ықпалды суретшілерінің бірі болды, ол 1948 жылғы №5 сияқты әйгілі туындыларды жасады. Түсті алаң кескіндемесі мен қатаң шекаралы кескіндемесі абстрактты экспрессионизмнен кейін пайда болып, 1950 жылдардың соңында кескіндемедегі жаңа абстракцияның тіліне айналды. "Екінші буын" термині алғашқы абстрактты экспрессионистерден өзге бағыттарды ұстанған көптеген абстрактілі суретшілерге қолданылды. Сан-Франциско аймағының бейнелеу қозғалысы – 1950 жылдардың ортасында Сан-Франциско мен оның төңірегінде тұратын және жұмыс істейтін суретшілердің абстрактты экспрессионизмге қарсы реакциясы және бейнелеуге қайта оралуы болды.
Мода
1950 жылдар сәннің даму кезеңі болды. Онжылдықтың басында дөңгелектелмеген иықтары және кішкентай, дөңгелек жағалары бар блузкалар мен жакеттер өте танымал болды. Бұл кезеңде тар шалбарлар мен каприздер жиірек кездесе бастады, көбінесе пәтер аяқ киімдермен, балеттен шабыттанған туфлилермен және Keds/Converse сияқты кроссовкалармен киіледі. Төменгі аяқ киімдерде жуан, салмақты өкшелер танымал болды. Шұлықтар кейде киілетін, бірақ қазіргідей міндетті емес еді. Дөңгелек юбкалар (мысалы, классикалық пудель юбкасы) өте сәнді болды. Олар әртүрлі өрнектермен немесе моншақтармен әшекейленіп, бірегейленіп, петикот үстінен кигізілетін. Үлкен, контрастты түймелері бар көйлек-көйлектер де сәнді саналды. 1950 жылдардың басында әйелдер Одри Хепберн сияқты қысқа шашты шапан киіп жүрді. 1950 жылдар өркендеген сайын, сән де өзгерді, осылайша онжылдықтың соңында Джеки Кеннеди стилі танымал болды. А-силуэтті және кең киімдер жиірек кездесе бастады, ал жакеттер тікбұрышты пішінге ие болды. 1950 жылдары Mad комиксінің үлгісімен жасалған басқа комикстердің арасында Cracked, Sick, Crazy және Panic комикстері болды, оларды болашақ Mad редакторы Ал Фельдштейн жасаған.
Теледидар
Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде дерлік естілмеген теледидар 1950-жылдардың ортасы мен соңына қарай көптеген американдық үйлерде кеңінен таралды. Сонымен қатар, теледидар өнімдерді жарнамалау үшін маңызды құралға айналды.
Азаматтық құқықтар қозғалысы
Қайта құру кезеңі аяқталғаннан кейін көптеген штаттар Джим Кроу заңдарын қабылдады, бұл заңдар нәсілдерді бөліп-жаруды және афроамерикандықтардың екінші дәрежелі мәртебесін бекітті. Жоғарғы сот Плесси мен Фергюсон (1896) ісінде сегрегацияны конституциялық деп мойындады. 1950 жылдарға дейін дауыс беру құқығындағы кемсітушілік кеңінен таралды. Оңтүстікте сайлауға қатысқандардың 10% азырақ болды, ал шекаралық штаттарда үлесі жоғары болды. Солтүстік қалаларындағы афроамерикандықтар Жаңа келісім дәуірінде демократтарға жаппай ауысты. Екінші дүниежүзілік соғысынан кейін көптеген қара солдаттардың оралуы 1945-46 жылдары оңтүстікте нәсілдік зорлық-зомбылық толқынына әкеп соқты, бұл ұлттық мәселеге айналды және Трумэн әкімшілігін азаматтық құқықтарға көбірек назар аударуға итермеледі. Әділ жұмыспен қамту практикасы комитеті 1941 жылдың маусымында президент Рузвельттің жарлығымен соғысқа қатысты барлық жұмыстарда федералды үкімет тарапынан кемсітушілікке жол бермеу үшін құрылды. Соғыс аяқталғаннан кейін Трумэн комитеттің тұрақты жұмыс істеуі үшін өтініш білдірді, бірақ нәтиже болмады. 1947 жылы Президенттің Азаматтық құқықтар жөніндегі комитеті «Бұл құқықтарды қамтамасыз ету» атты есеп дайындады, онда азаматтық құқықтарды реформалау бойынша он пункттік бағдарлама баяндалды. 1948 жылы президент Трумэн Конгреске азаматтық құқықтар жөніндегі бағдарлама ұсынды, ол сайлау салымын жою, линчеуіштікке тыйым салу және Әділет министрлігінде азаматтық құқықтар бөлімін құруды қамтыды. Конгресстегі оңтүстік демократтарының көпшілігі бұл ұсыныстарды қабылдамаса да, Трумэн 1948 жылдың шілдесінде 9980 және 9981 нөміріндегі жарлықтарға қол қойды, ол федералды үкімет пен қарулы күштерде сегрегацияны тыйым салды. 1957 жылдың қыркүйегінде президент Эйзенхауэр 1957 жылғы Азаматтық құқықтар туралы заңға қол қойды, бұл соңғы шамамен бір ғасырдағы алғашқы маңызды азаматтық құқықтар заңы болды және 1960 жылдардағы федералдық азаматтық құқықтар заңнамасының қабылдануына жол ашты.
Браунның білім беру кеңесіне қарсылығы
Азаматтық құқық қозғалысының алғашқы күндері интеграцияға бағытталған күш-жігердің негізгі бөлігі сот процестері мен лоббилік жұмыс болды. АҚШ Жоғарғы Сотының «Браун против Топека білім беру кеңесі» (1954); «Пауэлл против Алабама» (1932); «Смит против Оллрайт» (1944); «Шелли против Крамер» (1948); «Суэтт против Пейнтер» (1950); және «Маклорин против Оклахома штатының регенттері» (1950) істері бойынша қабылдаған шешімдері тактикалық өзгеріске алып келді. 1955 жылдан 1966 жылға дейін бейбіт тікелей әрекеттер стратегия ретінде қолданылды – негізінен автобусқа бірге отыру акциялары, отырып наразылық көрсету, еркіндік сапарлары және әлеуметтік қозғалыстар. «Браун против Топека білім беру кеңесі» ісі АҚШ Жоғарғы Сотының маңызды ісі болып есептеледі, ол афроамерикандықтар мен ақ американдықтарға арналған бөлек мемлекеттік білім беру мекемелерін заңсыз деп жариялады. Шешім «бөлек, бірақ тең» мемлекеттік білім беру қағидасы афроамерикандықтарға ақ американдықтармен салыстырылатын деңгейде білім беру мүмкіндігін ешқашан қамтамасыз ете алмайды деген негізде қабылданды. АҚШ Өкілдер палатасының жүз бір депутаты мен 19 сенатор Жоғарғы Соттың шешімін конституцияға қайшы деп айыптаған «Оңтүстік манифестіне» қол қойды. Арканзас штатының губернаторы Орвал Юджин Фабус (демократ) 1957 жылы Литтл-Рок орта мектебінде мектептерді интеграциялауға қарсы тұру үшін Арканзас Ұлттық гвардиясын пайдаланды. Президент Эйзенхауэр (республикалық) штаттық күштерді федералдық басқаруға алды және федералды сот шешімдерін орындау үшін АҚШ армиясын жіберді. Миссисипи штатының губернаторы Росс Барнетт және Алабама штатының губернаторы Джордж Уоллес өз штаттарындағы университеттердің кіреберістерін физикалық түрде жапты. Бірмингем қаласының қоғамдық қауіпсіздік комиссары Юджин Т. «Булл» Коннор еркіндік сапарларын ұйымдастырушыларға қарсы зорлық-зомбылық қолдануды жақтады және 1963 жылғы Бірмингемдегі балалар крест жорығы кезінде наразылық білдірушілерге қарсы өрт сөндіру шлангілері мен полиция иттерін қолданды. Алабама штатының Даллас округінің шерифі Джим Кларк 1965 жылы Сельмадан Монтгомериге дейінгі шеру кезіндегі «Қанды жексенбі» оқиғасы барысында өз орынбасарларын жіберіп, көптеген шерушілерді жарақаттады және басқа наразылық білдірушілерге тікелей қауіп төндірді. Оңтүстіктегі полиция қызметкерлері азаматтық құқық белсенділерін негіссіз айыптаулармен тұтқындады.
Азаматтық құқықтарды қорғау ұйымдары
Ақ нәсілді қолдаушылары мен жанашырлары болғанымен, Азаматтық құқық қозғалысын африкалық американдықтар жоспарлап, басқарды, ұйымдастырды және оның қатарын толықтырды. Олар өздері мен отбасыларын азаттық күресінің алдыңғы қатарына қойды. Олардың батырлығы туралы америкалықтар газеттер арқылы, кейін телеарналар арқылы хабардар болды. Бейбіт шерулері мен демонстрацияларына құқық қорғау органдары зорлық-зомбылықпен шабуыл жасады. Полиция қызметкерлері наразылық білдірушілерді қорқыту үшін таяқтар, қамшылар, су шашырату машиналарын, полиция иттерін және жаппай тұтқындауларды пайдаланды. Бұл қозғалыстың екінші ерекшелігі – ол бір немесе екі адамның басшылығымен жүргізілмеген, біртұтас емес еді. Керісінше, ол сегрегацияға қарсы күреске түрлі тактикаларды қолдана отырып, кең аумаққа тараған, халықтың бастамасымен құрылған науқан болды. Азаматтық құқық қозғалысының ішіндегі кейбір топтар мен жеке тұлғалар – мысалы, Малкольм Х – қара күш, қара сепаратизмін немесе тіпті қарулы қарсылықты жақтады. Алайда, қатысушылардың көпшілігі зорлық-зомбылықтан бас тарту принципіне берілді, бұл – зорлық-зомбылыққа ұшыраған азшылықтың саяси мақсатқа жету үшін жасаған қасақана шешімі еді. Зорлық-зомбылықсыз стратегияларды қолдана отырып, азаматтық құқық қорғаушылары жаңадан пайда болған ұлттық жаңалықтар желісін, әсіресе теледидарды пайдаланып, ұлттық назар аударуға тырысты. Қара шіркеулердің қозғалыстағы басшылық рөлі олардың құрылымы мен функциясының табиғи жалғасы болды. Олар мүшелеріне қоғамдағы мүмкіндіктерден айырылған рөлдерді атқаруға мүмкіндік берді. Тарих бойы қара шіркеу ғибадат орны ретінде ғана емес, сонымен қатар Нью-Йорктегі Конгрессмен Адам Клейтон Пауэлл сияқты ықпалды дін қызметкерлерінің базасы ретінде де қызмет етті. Азаматтық құқық қозғалысының ең көрнекті дінбасысы – Мартин Лютер Кинг, ал ең тиімді стратегияшысы – Джеймс Бевел болды. 1963 жылы «Тайм» журналы Кингті «Жыл адамы» деп таныды, ол қара нәсілділердің бостандығына деген адалдығын көрсетті және оның күшті басшылығы оған бүкіл әлемде танымал атақ пен 1964 жылғы Нобель бейбітшілік сыйлығын әкелді. Оңтүстік және Солтүстіктегі студенттер мен семинария студенттері қозғалыстың барлық кезеңінде маңызды рөл атқарды. Шіркеулер мен студенттер бастаған қозғалыстар, мысалы, Нэшвилл студенттік қозғалысы, өздерінің ұйымдық және қолдау құрылымдарын жасады. 1957 жылы құрылған Оңтүстік Христиандық Көшбасшылық Конференциясы (SCLC) жергілікті наразылықтарға, негізінен солтүстік көздерден қаражат жинап, қара көшбасшыларды оқытуға көмектесті. 1957 жылы құрылған Студенттік Зорлық-Зомбылықсыз Ұйымдастыру Комитеті (SNCC) «тұтқындауға кепілсіз» стратегиясын әзірледі. SNCC-нің рөлі науқандарды дамыту және байланыстыру, отырыстарды ұйымдастыруға көмектесу, бостандық саяхаттарын, сайлаушыларды тіркеу және басқа да наразылық акцияларын ұйымдастыру болды. Бұл үш жаңа топ көбінесе 1909 жылы құрылған Түсті адамдардың жетілуі үшін Ұлттық қауымдастығы (NAACP), 1942 жылы құрылған Нәсілдік теңдік конгресі (CORE) және Ұлттық қалалық лига сияқты бұрынғы ұйымдармен күш біріктірді. NAACP және оның директоры Рой Уилкинс түрмеде отырған наразылықшыларға заңгерлік кеңес берді, кепілдік алуға көмектесті және жарты ғасыр бойы соттарда сегрегация мен кемсітушілікке қарсы іс-қимылдарды жалғастырды. CORE 1961 жылғы Бостандық саяхаттарын бастады, онда көптеген SNCC мүшелері қатысты, ал CORE басшысы Джеймс Фармер кейіннен SNCC атқарушы хатшысы болды. Президент Джон Ф. Кеннедидің әкімшілігі мектептер мен қоғамдық орындардағы нәсілдік жіктелуді жоюды қолдады. Бас прокурор Роберт Ф. Кеннеди төрт штатта қара американдықтардың сайлау құқығын қамтамасыз ету үшін 50-ден астам сот ісі қозғады. Алайда, ФБР директоры Дж. Эдгар Гувер азаматтық құқық қозғалысына коммунистердің ықпалы болуы мүмкін деп алаңдады және жеке өзі Кингке қарсы болды, ол Кингті және басқа да азаматтық құқық көшбасшыларын жамандау үшін ФБР-ді пайдаланды.
Труман: 1945-1953 жылдар
Трумэн, Миссуриден шыққан, өзіндік білімімен қаруланған шаруа баласы, барлық маңызды шешімдерді жеке бақылауда ұстаған мәдениетті және билікті сүйетін Рузвельттен күрт өзгеше болды. Трумэн – халыққа жақын, қарапайым президент еді, ол өзінің кабинетіне сүйенді, «Жұмыс осы жерде тоқтайды» және «Егер ыстыққа шыдамасаң, ас үйден шығып кет» деген сөздерін жиі айтатын. Ол Рузвельт кабинетінің көптеген мүшелерін, көбінесе Сенаттағы дос-жарандарымен алмастырды. Трумэн ішкі саясатта көптеген қиындықтарға тап болды. Рузвельттің кенеттен қайтыс болғаннан кейін 1945 жылдың сәуір айында билікке келген кезде оның рейтингісі өте жоғары болды, бірақ алты жыл бойы билікте болған кезде ең төменгі деңгейге түсті. Соғыстан кейінгі АҚШ экономикасының жайсыз қайта құрылуы тұрғын үй, ет, тұрмыстық техника, автомобиль және басқа да нормаланған тауарлардың күрт жетіспеушілігімен сипатталды. 1946 жылы елдегі ірі өнеркәсіптерде ұзақ ереуілдер болды, ал Трумэннің танымалдылығы соншалықты төмендеді, GOP сол жылы Конгреске қайта оралды және оның ветосын ескермей Тафт-Хартли заңын қабылдады. Ол әскери қызметте нәсілдік дискриминацияны жою үшін жарлық шығарды және мыңдаған коммунистер мен олардың жақтастарын жұмыстан шығаруға бағытталған адалдық тексеруін жүргізді. Трумэннің президенттік кезеңі сыртқы саясатта да оқиғаларға толы болды: нацистік Германияның жеңілісі, Жапонияға қарсы ядролық қару қолдану туралы шешім, Біріккен Ұлттар Ұйымының құрылуы, Еуропаны қайта құруға бағытталған 1948 жылғы Маршалл жоспары, коммунизмді тоқтатуға бағытталған 1947 жылғы Трумэн доктринасы, Суық соғыстың басталуы, 1948 жылғы Берлин әуе көпірі, 1949 жылы Солтүстік Атлант Келісім Ұйымы (НАТО) әскери альянсының құрылуы және 1950-1953 жылдардағы Кореядағы соғыс. Трумэн 1948 жылы сайлауда жеңіске жету үшін барлық болжамдарды жоққа шығарды, оған оның әйгілі «Шыбырлау тоқтату» сапары көмектесті, ол «Жаңа келісім» коалициясын жандандырды. Сонымен қатар, Конгрестегі GOP-тың қысқа мерзімді үстемдігі Демократиялық партияның екі палатада да ыңғайлы көпшілікті қайта иеленуімен аяқталды, одан олар келесі 32 жылда бір рет ғана бас тартысты. Оның жеңісі оның ішкі либерализмін, сыртқы саясатын және азаматтық құқықтарға жаңа федералдық міндеттемелерін растады. 1950 және 1951 жылдар аралығында бүкіл елдегі ұйымдасқан қылмыс пен сыбайлас жемқорлық туралы Кефаувер тыңдаулары өтті. Кефаувер комитеті, ресми түрде Сенаттың Мемлекетаралық саудадағы қылмысты тергейтін арнайы комитеті, Американың барлық назарын өзіне аударды. Бұл елдің түкпір-түкпірінен келген сенаторлардан құралған алғашқы комитет, ұйымдасқан қылмысқа қарсы күресті жақсырақ түсіну үшін ғана емес, сонымен қатар ұйымдасқан қылмысты оның империялық құрылымымен ашу үшін құрылды. Эстес Кефаувер басқарған комитет елді аралап, жемқорлықтың барлық деңгейін зерттеді. Қытайдағы азамат соғысында Американың одақтасының жеңілісі Қытайға Мао Цзэдун басшылығымен жауырық коммунистік режимді әкелді. Бірден АҚШ Корея соғысында Қытаймен соғысып, 1950-1953 жылдары қиын жағдайға түсті. Трумэн әкімшілігіндегі сыбайлас жемқорлық, ол министрлер кабинетінің деңгейімен тағайындалған және Ақ үйдің жоғары лауазымды қызметкерлерімен байланысты болды, 1952 жылғы президенттік науқанның басты мәселесі болды. Трумэннің үшінші мерзімге үміті 1952 жылғы алғашқы сайлауда нашар нәтиже көрсеткенімен күйреп қалды. Республикалық Дуайт Д. Эйзенхауэр, әйгілі соғыс генералы, 1952 жылғы президенттік сайлауда «Коммунизм, Корея және Сыбайлас жемқорлық» тұрғысынан Трумэннің сәтсіздіктеріне қарсы науқан жүргізе отырып, үлкен жеңіске жетті.
Айзенхауэр: 1953-1961 жылдар
Айзенхауэр Екінші дүниежүзілік соғыстан бері президенттікке үміткер ретінде қарастырылып келді, және ол өзін республикалық деп жариялағанмен, 1948 жылы партия ұсынған мүмкіндіктерді қабылдамады. Бірақ төрт жыл өткен соң, ол қайта қарастырды, себебі Демократиялық партия билікке тым ұзақ монополия орнатып алған еді (Ақ үйді 19 жыл, ал Конгрессті соңғы 19 жылдың 16-сы бойы бақылауда ұстаған). Сондықтан екі партияның теңгерімін қайта орнату қажет деп ойлады. Сонымен қатар, GOP билікті қайтаруға талпынып, Джозеф Маккарти сияқты қайшылық тудыратын тұлғаларды қолдауға көшкен еді. Ұлттық батыр ретінде танылған Айзенхауэр 1952 жылғы президент сайлауында барлық маңызды демографиялық топтардың және Оңтүстік штаттарын қоспағанда, барлық штаттардың қолдауын алды. Ол Корея соғысын аяқтады, Азия мен Таяу Шығыстағы бейбітшілікті сақтап, Еуропадағы НАТО одақтастарымен тиімді жұмыс істеді, сонымен қатар коммунизмді кері қайтаруға тырысудың орнына оны тоқтату саясатын ұстанды. Экономика көбінесе жақсы жағдайда болды, бірақ 1958 жылы күрт экономикалық төмендеу болды. Айзенхауэр халық арасында танымал болды және партиялық саясаттан қашық жүрді. 1956 жылы ол үлкен артықшылықпен қайта сайланды. Бюджеттік мәселелерде сақ болғанымен, ол әлеуметтік қамсыздандыруды кеңейтті және қолданыстағы «Жаңа келісім» бағдарламаларын күштен шығаруға тырыспады. АҚШ федералды үкіметі 1956 жылдың маусымында «Мемлекетаралық тас жол туралы» заңға қол қойды және сол жылдың күзінде құрылыс жұмыстары басталды. Жоспарланған тас жолдарды толық салуға ондаған жыл кетті. Мемлекетаралық тас жолдар жүйесі (бензинге салынатын салық есебінен) елдің көлік инфрақұрылымын едәуір жақсартты. Ұзақ мерзімді перспективада бұл жүйе Айзенхауэрдің оң беделін нығайтуға үлкен үлес қосты. Кейіннен қалалардағы аудандарды бұзудың салдарына наразылықтар болғанымен, жүйе жақсы қабылданды. Жолаушылар мен жүк тасымалы үшін теміржол жүйесі күрт төмендеді, бірақ жүк көлігі өрістей түсті, ал тасымалдау мен саяхат құны айтарлықтай төмендеді. Қала маңындағы жерлерге қоныстану мүмкін болды, себебі олар оңай қол жетімді, кең және орталық қалалардағы тығыз қоныстанған жерлерге қарағанда арзан бағадағы тұрғын үйлерді ұсынды. Туризм де күрт өсіп, қызмет көрсету станцияларына, мотельдерге, мейрамханаларға және туристерді қызықтыратын орындарға сұраныс артты. Күн белдеуіне қысқы демалысқа немесе тұрақты көшіп баруға мүмкіндік туды, сондай-ақ туыстарға бару да ыңғайлы болды. Ауылдық жерлерде, қалалар мен шағын қалалардың көпшілігі жолдан тыс қалды, себебі адамдар мемлекетаралық жолдармен жүрді, ал жаңа фабрикалар олардың жанында салынды. Сыртқы және ішкі саясатта Айзенхауэр демократтармен достық қарым-қатынаста болды, олар 1954 жылы Конгреске қайта оралды және 1958 жылы үлкен жетістіктерге қол жеткізді. Ол елге арнаған қоштасу сөзінде өсіп келе жатқан «әскери-өнеркәсіптік кешеннің» қаупі туралы ескертті.
1960 жылғы президенттік сайлау
1960 жылғы өте тартысты сайлауда республикашыл вице-президент Ричард Никсон Массачусетс штатының демократ сенаторы Джон Ф. Кеннедиге қарсы шықты. Тарихшылар Кеннедидің жеңісін экономикалық төмендеумен, демократтардың республикашылдардан 17 миллионға артық тіркелген сайлаушылар санымен, Кеннеди католиктер арасында алған дауыстар протестанттар арасында Никсон алған дауыстарға шамалас болды, Кеннедидің жақсы ұйымдастырылуы және үгіт-насихат дағдыларының артықшылығымен түсіндіреді. Никсонның өзінің тәжірибесіне баса назар салуы аз әсер етті, және ол 50 штатта үгіт жүргізуге күш жұмсады, ал шешуші штаттарға назар аудармады. Кеннеди үлкен, қаржысы жақсы қамтамасыз етілген үгіттік ұйымын қолданып, кандидаттыққа ие болды, қолдау жинады, және ірі қалалардың соңғы саяси көшбасшыларының көмегімен үлкен қалаларда сайлауға қатысуды қамтамасыз етті. Ол Оңтүстікті сақтап тұру үшін Джонсонға сенеді және теледидарды тиімді пайдаланды. Кеннеди 1928 жылы Әл Смиттің сәтсіз сайлау науқанынан бері президенттікке үміткер болған алғашқы католик болды. Сайлаушылар діни негізде бөлінді, бірақ Кеннедидің сайлануы католиктер үшін маңызды өзгеріс болды, олар Америкада қабылданатынын сезінді, және бұл католиктерге қарсылықтың саяси күш ретінде әсерін жойды.
Төрағалық
Кеннеди отбасы Демократиялық партияның ирландтық католик қанатының бұрыннан бері көшбасшылары болды; Дж.Ф.К. ішкі мәселелерде орташа немесе либералды, ал сыртқы саясатта консервативті болды, Куба мен Вьетнамға әскери күштер жіберді. Кеннеди стилі сыртқы істердегі жаңа, агрессивті саясатты жастық, сергектік, күш-қуат және интеллектуалды көзқараспен жүзеге асыруды қажет етті. Оның кемшілігі – сыртқы істердегі тәжірибесінің жетіспеуі, бұл оны алмастырған президенттің мол тәжірибесімен күрт қайшы болды. Ол азаматтық парызға шақыруымен әйгілі: «Сондықтан, құрметті американдықтар, елдеріңіздің сіздер үшін не істей алатынын сұрамаңыз, сіздер елдеріңіз үшін не істей алатындарыңызды сұраңыз». Конгресте консервативті коалиция Кеннедидің ішкі бағдарламаларының көбін тоқтатып, азаматтық құқық қозғалысы күш алып жатқан тұста да ішкі саясатта аз өзгерістер болды.
Құрлық
Президент Кеннеди 1963 жылдың 22 қарашасында Техас штатының Даллас қаласында Ли Харви Освальд тарапынан өлтірілді. Оқиға 20 ғасырда американ халқына келген ең ауыр психологиялық соққылардың біріне айналды және Кеннедиге шейіт және қаһарман ретінде құрмет көрсетілді.
Джонсон, 19631969 жыл
Кеннединің қазасынан кейін вице-президент Линдон Бэйнс Джонсон мерзімінің қалған бөлігін аяқтады, Кеннеди бастаған істі аяқтауға шақыру арқылы ол "Ұлы қоғам" деп атаған либералдық заңнамалар жиынтығын қабылдады. Джонсон 1964 жылғы Азаматтық құқықтар туралы заң мен 1965 жылғы Дауыс беру құқығы туралы заң қабылдануын қамтамасыз ету үшін президенттік өкілеттіктерді толыққанды пайдаланды. Бұл іс-әрекеттер Джонсонға 1964 жылғы президенттік сайлауда консерватор сенатор Барри Голдуотерге қарсы тарихи үлкен жеңіс одныруға көмектесті. Джонсонның маңызды жеңісі Конгресте үлкен либералдық көпшілікті құрды.