Кіріспе
Гонконг журналистикасы, ойын-сауық және басқа да медиа
Гонконг медиасы бұқаралық ақпарат құралдарының түрлі салаларын қамтиды: теледидар, радио, кино, газеттер, журналдар, веб-сайттар және басқа да онлайн платформалар.
БАҚ-ты реттеу
Баспасөз және жарияланым бостандығы Гонконгтың кіші конституциясы – Негізгі заңның 27-бабында бекітілген және сондай-ақ Негізгі заңның 39-бабына сәйкес Азаматтық және саяси құқықтар туралы халықаралық пактпен қорғалады. Гонконгта «медиа заңы» деп аталатын заң жоқ. Оның орнына, БАҚ заңнамалық актілермен реттеледі. Жалпы алғанда, бұқаралық ақпарат құралдарымен тікелей қатысы бар 31 қаулы бар. Олардың алтауы төменде сипатталған. Жергілікті газеттерді тіркеу туралы қаулы (№ 268) жергілікті газеттер мен жаңалықтар агенттіктерін тіркеуді және газет таратушыларға лицензия беруді қамтамасыз етеді. Кітаптарды тіркеу туралы қаулы (№ 142) (№ 106) Гонконгта алғаш басылып, өндірілген немесе жарияланған кітаптардың көшірмелерін тіркеуді және сақтауды қарастырады. Телекоммуникация туралы қаулы (№ 106) телекоммуникацияны, телекоммуникациялық қызметтерді және телекоммуникациялық аппараттар мен жабдықтарды лицензиялау және бақылауды жақсартуға бағытталған. Адамгершілікке жатпайтын және әдепсіз заттарға бақылау туралы қаулы (№ 390) әдепсіз немесе әдепсіз материалдан тұратын немесе оны қамтитын заттарды бақылайды және жіктейді. Адамгершілікке жатпайтын заттарды анықтау үшін арнайы трибуналдар құрылады. Радио хабарларын тарату органы туралы қаулы (№ 391) радио хабарларын тарату органының құрылуын және оның функцияларын қамтамасыз етеді. Радио хабарларын тарату туралы қаулы (№ 562) компанияларға радио хабарларын тарату қызметтерін ұсынуға лицензия береді және лицензиаттардың радио хабарларын тарату қызметтерін реттейді. Қалған қаулылардың маңызы олар бұқаралық ақпарат құралдарын реттеуге бағытталмағандықтан төмен, бірақ олардың кейбір ережелері БАҚ ұйымдарының жұмысына және баспасөз бостандығына әсер етеді. 1986 жылы Құқықтар туралы заңның (BORO) қабылдануы баспасөз бостандығы және сөз бостандығы сияқты негізгі адам құқықтарын қорғауды күшейтті. Бұл бұқаралық ақпарат құралдарына бақылаудың азаюына әкелді. Баспасөз бостандығына қайшы келетін заңдар біртіндеп өзгертілуде. Мысалы, 1989 жылы жалған ақпарат таратуды қылмыстық құқық бұзушылық деп таныған Қоғамдық тәртіп туралы қаулының 27-бабы жойылды. Дегенмен, БАҚ саласындағы мамандар әлі де кейбір қолданыстағы заңдар баспасөз және жарияланым бостандығына кедерес келтіруі мүмкін деп алаңдайды, мысалы, Құпия мәліметтер туралы қаулы (№ 521) және Қоғамдық тәртіп туралы қаулы (№ 245).
Теледидар
Гонконгта ViuTV, Fantastic TV және TVB деген үш телеарна бар. 1967 жылы іске қосылған соңғысы, аумақтың алғашқы коммерциялық эфирлік телеарнасы болды және қазіргі таңда аумақтағы ең ірі телеарна болып саналады. Ақылы кабельдік және спутниктік теледидар да кеңінен таралған. Гонконгтың күйелі драмалар, комедиялық сериалдар мен әртүрлі шоулары қытай тілінде сөйлейтін әлемде кең аудиторияға жетті. Гонконгта News Corporation-ның STAR TV телеарнасы сияқты көптеген халықаралық және жалпыазиялық телекомпаниялар орналасқан. Гонконгтың эфирлік коммерциялық тележелілері, Гонконгтың Христиандық телеарналар желісі және TVB көрші Гуандун мен Макаода (кабель арқылы) да көріледі. Дегенмен, Гонконгтың алғашқы телеарнасы болған Азия Телевидениесі соңғы жылдары өндіріс сапасы мен көрермендер рейтингісінің төмендеуіне ұшырады және қаржылық қиындықтарға тап болды. Оның Цзян Цзэминьнің қазасы туралы жалған хабары оның беделін күрт түсірді. 2015 жылдың 1 сәуірінде Гонконгтың Атқарушы кеңесі ATV-нің эфирлік теледидар лицензиясы жаңартылмағанын және ол 2016 жылдың 1 сәуірінде тоқтатылатынын хабарлады. RTHK және жаңа HKTVE (Ричард Лиге тиесілі PCCW компаниясы, сонымен қатар IPTV Now TV қызметіне де ие) 2016 жылдың 2 сәуірінен бастап ATV жиіліктерін иеленді. 2017 жылдың мамыр айында Fantastic Television эфирлік хабар таратуды бастады.
Кітап шығарушылар
Sino United Publishing 1988 жылы бірнеше тарихи баспа агенттіктерінің бірігуі нәтижесінде құрылған. Бұл Гонконгтың ең ірі, толыққанды баспа тобы. Оның кітап басып шығару нарығындағы үлесі шамамен 80%-ды құрайды. Бұл Гонконгтың ең ірі қытай тіліндегі баспа тобы, және оның аумақта 51 бөлшек сауда нүктесі бар.
Газеттер
Гонконгтың Қытай университеті жүргізген тәуелсіз сауалнамаларға сәйкес, "South China Morning Post" және "Ming Pao" Гонконгтағы ең сенімді газеттер болып табылады. Гонконг газет нарығында қытай тіліндегі "Headline Daily", "Oriental Daily News", "Apple Daily" және "Sun Daily" газеттерінің үлесі ең жоғары, ал "Hong Kong Economic Times" ең көп сатылатын қаржылық газет болып табылады. Бұқаралық нарық стратегиясын ұстанатын "The Standard" еркін таблоиді ағылшын тіліндегі ең көп таралатын газет, бұл көрсеткіш айқын басымдыққа ие. Оның бәсекелесі – Гонконгтың ресми газеті "South China Morning Post". Alibaba компаниясы бұл сатып алудың мақсаты батыстың бұл журналға қатысты бір жақты көзқарасына байланысты Қытайдың беделін жақсарту екенін мәлімдеді. Газеттер қатарына соңғы қосылған "HK01" 2016 жылдың наурыз айында іске қосылды. Гонконгтағы ақпараттық-талдау медиасы "HK01" интернет, баспа және физикалық кеңістікте интерактивті мультимедиалық материалдар арқылы пікір-таласты жандандыруға бағытталған. Оқырмандар ағымдағы оқиғалар, жергілікті жаңалықтар мен өмір салты туралы терең талдаулар мен жан-жақты баяндамалардан пайдаланып, сыншыл ойлау қабілетін дамыта алады.
2003 жылғы 23-бапқа қатысты дау
2003 жылы үкімет ұлттық қауіпсіздікке қарсы қылмыстар мен бүлік-қозғалыс жасауды тыйымдайтын Негізгі заңның 23-бабын қолдануға тырысты. 2003 жылғы Ұлттық қауіпсіздік (заңнамалық ережелер) заңы бұқаралық ақпарат құралдарының бүлікшілдікке шақыруы және мемлекеттік құпияларды ашуын қылмыс деп қарастырады. Алайда, бұл бұрыс және нақты емес анықтама диссиденттердің пікірлерін жазалау үшін саяси құрал ретінде пайдаланылуы мүмкін деген қауіп тудырды, бұндай жағдай Қытайда орын алған. Бұл заң жобасы халық арасында үлкен ашу-ыза тудырып, 500 000 адам қатысқан ірі демонстрацияға әкеп соқты, нәтижесінде үкімет заң жобасын кері тартып алуға мәжбүр болды және бірнеше министрлер лауазымынан бас тартты.
Кітап сатушылардың жоғалуы
2015 жылдың қазан және желтоқсан айларында Гонконгта тәуелсіз баспахана мен кітап дүкеніне қатысты бес адамның жоғалуы халықаралық наразылыққа алып келді. Гонконгта адамның бұрын-соңды болмаған жоғалуы және оны қоршаған оқиғалар қаланы дүр сілкіндіріп, Гонконг азаматтарының Қытайдың қоғамдық қауіпсіздік бюросының қызметкерлерімен құпия түрде ұрлануы және олардың Қытайға өткізілуі мүмкін деген алаңдаушылықты күшейтті, сондай-ақ «Бір ел – екі жүйе» қағидасы мен Негізгі Заңның бірнеше баптарының бұзылуына байланысты халықаралық қауымдастықтың назарына түсті. Олардың Қытай материгінде ұсталғанына күдік бар. Бұл тұтқындаулар Қытай және Гонконг Әкімшілігі тарапынан Гонконгтағы баспасөз бостандығын шектеу әрекеті ретінде қарастырылуда.
Сенімділік
Этикалық зерттеулерді төрт журналистика тобы (Гонконг журналистерінің қауымдастығы, Гонконг жаңалықтары басшыларының қауымдастығы, Гонконг журналистер федерациясы, Гонконг баспасөз фотографтарының қауымдастығы) жүргізді. Олар бұқаралық ақпарат құралдарының Гонконг азаматтарының құрметі төмендеп бара жатқанын жоққа шығара алмады. Журналистика енді құрметті мамандық ретінде қарастырылмайды. Халық газеттерге сенімі аз. Адамдар журналистерге түрлі ниеттермен қарауда. Үкіметті қолдайтын оқырмандар журналистердің жеке пікірлерін жариялап, жалған ақпарат тарататынын, ал үкіметке қарсы оқырмандар билікті қорғайтын журналистердің де жалған ақпарат тарататынын айтады. Жаңалықтар индустриясы бұл құбылысты азаматтардың журналистер этикасының төмендеуіне байланысты шағымдарымен байланыстырады. Хабарлар жиі әстеу болып, жеке өмірге қол сұғылды. 2007 жылдың басында Гонконг журналистерінің қауымдастығы жүргізген зерттеу көрсетті, Гонконг журналистерінің 58,4% 1997 жылы Гонконгқа берілгеннен кейін сөз бостандығының шектелуін сезінген. Сұхбаттасқан журналистердің шамамен 60% 1997 жылға қарағанда өзін-өзі цензуралау жиірек қолданылғанын мәлімдеді. Сауалнамаға қатысқан медиа қызметкерлерінің 30% өзін-өзі цензуралағанын мойындады, ал 40% әріптестерінің өзін-өзі цензуралағанын біледі. ХКЖА төрағасы бұқаралық ақпарат құралдарының өзін-өзі цензуралауына Қытай Коммунистік партиясына (ҚКП) байланысты саяси және экономикалық қысымдар себеп болғанын атап көрсетті. Ол көптеген БАҚ иелерінің Ұлттық халық конгресінің өкілдері екенін, Қытайда инвестициялары немесе инвестиция мүмкіндіктері бар екенін және саяси қарым-қатынасты нашарлатамын деп қорқатынын айтты.
Сары журналистика
1998 жылдың 19 қазанында бір әйел екі кішкентай баласын жоғары ғимараттың терезесінен құлатып өлтіріп, содан кейін өзі де секіріп қайтыс болды. Оқиғадан кейін күйеуі Чан Кин Хонг, әйелі соңғы баласын туғаннан кейін жыныстық құштарлығын жоғалтқанын, ал өзінің "либидосы жоғары" болғандықтан, жиі жезөкшелерге баруға мәжбүр болғанын айтып, олардың өліміне өкініш білдірмеді. Ол басқа әйелмен танысып, жаңа өмір бастауды жоспарлаған. Бұл жағдай көпшіліктің наразылығын тудырды. Бірнеше күннен кейін Apple Daily газеті отбасы трагедиясынан кейін Чанның екі жезөкшемен бірге суретін бас бетке шығарды. Кейіннен газет Чанға фотоға түсуі үшін ақы төлегені анықталды, содан кейін газет бас бетінде кешірім сұрады. Осы оқиға және оқырмандар мен көрермендер үшін бәсекелестік күшейген медиадағы агрессивті жаңалықтар мен папарацциге байланысты туындаған басқа да алаңдаушылықтар, баспасөз этикасы, жеке өмірге қатысты құпиялылық, жауапты хабарлау және журналистік стандарттар туралы кеңінен қоғамдық пікірталасқа бастады, бұл талқылаулар бүгінге дейін жалғасуда.
Жеке өмірге қол сұғу
2006 жылдың тамызында жергілікті эстрадалық дуэт «Twins» тобының мүшесі Джиллиан Чанг «Easyfinder» журналына Малайзиядағы концертте сахна засында киім ауыстырған фотосуреттерін жариялағаны үшін сотқа шағым түсірді. Бұл бұқаралық ақпарат құралдарының этикасы және агрессивті папарацци мәселесіне қатысты жаңа алаңдаушылықтар тудырды. Журнал жақсы сатылып, екі рет басылып, екі рет таусылып кетті. Гонконгтың теледидар және ойын-сауық лицензиялау органы 2875 шағым алды, ал оқиға одан әрі шаралар қабылдау үшін «Obscene Articles Tribunal»-ға жіберілді. 2006 жылдың 1 қарашасында «Easy Finder» жарияланған мақала мен суреттерге қатысты әдепсіздік туралы шешімге қарсы апелляциясын жоғалтты. Апелляциялық кеңес бұл шешімді қолдап, мақаланы «әдепсіз» деп жариялады және оны «сексуалдық құмарлықты сатуға бағытталған, бұзық және көңілді қоздырмайтын әрекет» деп атады.
Редакторға зорлық-зомбылық
2014 жылдың қаңтарына дейін журналдың бас редакторы болған Кевин Лау 2014 жылдың 26 ақпанында таңертең Гонконгтың Сай Ван Хо ауданындағы бір ресторанда таңғы ас ішер алдында шабуылға ұшырады. Ол мақсатты түрде жасалған пышақ шабуылында ауыр жарақат алды. Әлемдегі журналистер мен баспасөз бұл шабуылды баспасөз бостандығына жасалған шабуыл деп бағалады. Жетекші журналистердің бастауымен мыңдаған адам зорлық-зомбылықты және медиаға жасалған қорқытуды айыптау үшін митингке қатысты.
Apple Daily-ді қоршау және медиа иелеріне қарсы шабуылдар
2014 жылы «Жаңбыр жеңілдігі» төңкерісі кезінде оккупацияға қарсы наразылық білдіргендер Apple Daily басылымының штаб-пәтерін қоршап алды. Олар газетті жақпарулы хабарлауда айыптады. Наразылық білдірушілердің арасындағы бетперде киген адамдар Apple Daily және The New York Times газеттерінің таралымдарын жеткізу машиналарына тиеуге кедері келтірді. Apple Daily сотқа шағымданып, Жоғарғы сот судьясы кіреберістің кедері келтіруден қорғау үшін уақытша қаулы шығарды. 12 қарашада медиа магнаты Джимми Лайға үш адам шабуыл жасады, олар наразылық алаңының ерікті маршалдарымен ұсталды. Next Media кеңсесі мен осы топты басқаратын Джимми Лайдың үйі 2015 жылғы қаңтардың ортасында өртке ұшырады.
2015 жылғы саясатты талқылау
2015 жылғы саяси баяндамасының кіріспе және қорытынды бөлімдерінде CY Leung Гонконг университеті студенттік одағының "Undergrad" басылымын Гонконгтың тәуелсіздігі мен өзін-өзі анықтауды жақтағандығы үшін сынады. Ол сондай-ақ 2013 жылы жарық көрген "Гонконг ұлтшылдығы" атты тағы бір HKU басылымын да сынға алды. Оның бұл әрекеті пан-демократтар мен сарапшылар тарапынан жоғары беделді қоғамдық айтыста сөз бостандығы мен теориялық академиялық пікір алмасуды әлсіретуге бағытталған, бұл тақырыпты "тыйым салынған" деп жариялаған беспрецеденттік әрекет ретінде сынға алынды. Үкіметтегі екінші және үшінші лауазымды тұлғалар, Кери Лам мен Джон Цанг, Ленгтен арақашықтық танытып, оның журналдарға жасаған даулы сын жеке пікірі және оның өзі жазғанын мәлімдеді; Ленг бұл командалық жұмыс болғанын қатыстыра айтты.
"Сино Юнайтед" дау-дамайға қайта оралды
2015 жылдың қаңтар айында CY Leung-тың «Гонконг ұлтшылдығы» атты жинақ кітабына жасаған шабуылынан кейін, Joint Publishing, Chongwa және Commercial Press – барлығы Sino United Publishing компаниясына тиесілі – осы кітапты тізімнен шығарды. Гонконг ақпарат құралдары Sino компаниясының кем дегенде бес «Оккупай» қозғалысына қарсы кітап жариялап, таратып жатқанын, ал дүкендерінде оларды жақсы көрінетіндей етіп қойғанын, ал демократияны қолдайтын авторлардың «Көкшелек» қозғалысы туралы танымал кітаптары сөрелерден алынып тасталғанын хабарлады. 2015 жылдың наурыз айында Up Publications, шағын тәуелсіз баспа үйі, Sino компаниясының үш негізгі еншілес компаниясынан күтпеген және кенеттен көптеген кітапты қайтарып алғанын мәлімдеді. Жиырма атау кітап қайтарымға ұшырады, бұл Up Publications компаниясының қаржысына елеулі зиян келтірді; қайтарылған кітаптардың көп бөлігі саяси мазмұндас болған жоқ. Баспа үйінің өкіліне кітап дүкенінің бір қызметкері 2014 жылғы оккупациядағы олардың ұстанымы мен «Көкшелек» қозғалысын қолдайтын кітаптарды шығаруы себеп болғанын айтқан. Қайтарымның нақты себебі көрсетілмегенімен, саяси мотивтер күдік тудырды, өйткені тізімнен шығарылған екі кітап тәуелсіз кітап дүкендерінде жақсы сатылым көрсеткен.