Кіріспе
Румынияның Бихор округі (румынша Bihor County, венгрше Bihar megye) – Румынияның батысындағы округ (județ). Жалпы ауданы 7 711 км² болатын Бихор – Румынияның географиялық жағынан 6-шы ірі округі және Кришана тарихи аймағындағы маңызды округ. Оның орталығы – Орадея қаласы.
Bihor County (, Bihar megye) is a county (județ) in western Romania. With a total area of , Bihor is Romania's 6th largest county geographically and the main county in the historical region of Crișana. Its capital city is Oradea.
Топонимика
Бихор атауының шығу тегі белгісіз, бірақ оның атауы қазіргі Бихария коммунасындағы ежелгі бекіністен алынған болуы мүмкін. Ол, ықтимал, серб және украин тілдерінде "ұсқын" (вихор) немесе славян тілінде "ақ тау" деген мағынаны білдіретін "biela hora" сөзінен шыққан. Тағы бір теория бойынша, Бихарея Дако-Тракия этимологиясынан шыққан (bi – "екі" және harati – "алу" немесе "бастап әкелу" дегенді білдіреді), бұл Менуморут герцогтігіндегі екі жер иелігін білдіруі мүмкін. Көзге түсетін тағы бір теория, атау румын тіліндегі аuroкс терминінен, яғни латын сөзі bubalus-тан шыққан. Бұл жануар бір кезде Румынияның солтүстік-батыс аймақтарында мекендеген. Осы күмәнді теорияға сәйкес, атау buar-дан buhar-ға, содан кейін Бихар және Бихорға айналған.
Елтаңба
Бихор округінің гербі 1998 жылы қабылданған. Ол Бихор (Бихар) қамалының бейнесі, таспасы бар бес бидай сабағы және үш балықтан тұратын жолақтың үстінде жазылған "Deșteaptă te, române!" мәтіні бар шиыршықтан тұратын төрт бөлікті қалқанды көрсетеді. 2013 жылы жергілікті мұғалімнің байқауы бойынша, шиыршықтағы мәтін грек тілінде жазылған, ал ол поэма мәтінін жазу үшін қолданылған кириллица немесе латын әліпбиінде болуы керек еді. Округтың Грециямен ешқандай тарихи байланысы жоқ.
География
Бұл округтің жалпы ауданы бар. Округтің шығыс жағында Апусени таулары орналасқан, ең биік шыңы Кукурбата-Маре (сонымен қатар Бихор шыңы деп те аталады), ал биіктіктер батысқа қарай төмендеп, төбелер арқылы өтіп, Румынияның Батыс жазығында – Паннония жазығының шығыс бөлігінде аяқталады. Округ негізінен Криш су алабында орналасқан, оның бас өзендері – Кришүл Репеде, Кришүл Негру және Баркау.
Тарих
Бірінші дүниежүзілік соғыстан бұрын округтің аумағы Австрия-Мажарстанға тиесілі болды және көбінесе Мажарстан Корольдігінің Бихар округінің құрамында болды. Соғыстың соңында Австрия-Мажарстанның құлауынан және Трансильванияның Румыниямен бірігуі жарияланғаннан кейін, 1919 жылдың сәуірінде Румыния армиясы Венгрия-Румыния соғысы кезінде округті бақылауға алды. Бихор округінің аумағы 1920 жылы Трианон шарты бойынша Австрия-Мажарстанның мұрагері мемлекеті ретінде Венгриядан Румыния Корольдігіне ресми түрде берілді. 1925 жылы әкімшілік біріктіру заңынан кейін округтің атауы өзгеріссіз қалды, бірақ аумағы қайта ұйымдастырылды. 1938 жылы король Карол II жаңа Конституцияны қабылдады, содан кейін ол Румыния аумағының әкімшілік бөлінісін өзгертті. Он ținuturi (шамамен аударма: "жерлер") округтерді біріктіру арқылы құрылды, оларды патша тікелей тағайындаған rezidenți regali (шамамен аударма: "корольдік резидентері") – префекттердің орнына басқарды. Бихор округі Цинтул Кришуринің құрамына кірді. 1940 жылдың тамызында, нацистік Германияның қолдауымен, ол Екінші Вена сыйлығын таңды және Венгрия Румыниядан Солтүстік Трансильвания аумағын (оның ішінде округтің бір бөлігін) қайтарып алды. 1944 жылдың қазан айында румын әскерлері, кеңестік көмекпен, алынған аумақты қайта басып алып, оны Румынияға қайта қосты. Трианон шартына сәйкес бүкіл округ бойынша румындық сот билігі 1947 жылғы Париж бейбіт шартында расталды. 1950 жылдың қыркүйегінде Румынияның коммунистік үкіметі округтерді таратып, олардың орнына Бихор аймағын құрды, оның аумағы бұрынғы округке ұқсас болды. Бихор округі 1968 жылдың ақпанында, Румыния округтік әкімшілік жүйесін қалпына келтірген кезде қайта құрылды.
Халық саны
1930 жылғы санақ деректеріне сәйкес, округтің халқы 510 318 адамды құрады, оның этникалық құрамы: румындар (61,6%), венгрлер (30,0%), еврейлер (4,3%), чехтер мен словактар (2,2%) және басқа да аз ұлт өкілдері. Тілдік құрамы: румын тілінде сөйлейтіндер (61,4%), венгр тілінде сөйлейтіндер (33,8%), чех тілінде сөйлейтіндер (2,0%), идиш тілінде сөйлейтіндер (1,5%) және басқа да аз ұлт өкілдері. Діни нанымдары бойынша халық: православиеліктер (49,8%), реформаторлар (21,0%), грек-католиктері (10,7%), рим-католиктері (10,4%), еврейлер (5,4%), баптистер (2,2%) және басқа да діни ағымдардың өкілдерінен тұрды.
Қала тұрғындары
Ауданның қалалық халқы 102 277 адамды құрады, олардың 54,8% -ы мажарлар, 26,4% -ы румындар, 15,4% -ы еврейлер, 1% -ы немістер және басқа да аз ұлт өкілдері. Қала халқының ана тілі ретінде мажар тілі (67,9%) басым болды, одан кейін румын (24,9%), идиш (4,3%), неміс (1,2%) тілдері, сондай-ақ басқа да аз ұлт өкілдері. Діни нанымдары бойынша қала халқының 31,5% -ы реформаторлар, 20,6% -ы еврейлер, 19,3% -ы рим-католиктер, 17,5% -ы православиелер, 9,1% -ы грек-католиктер, 1,1% -ы лютерандар және басқа да аз ұлт өкілдері еді.