Кіріспе

Румынияның Муреш округі (, Județul Mureș, Maros megye) – Румынияның тарихи Трансильвания аймағындағы, әкімшілік орталығы Таргу-Муреш қаласында орналасқан округ (județ). Округ 1968 жылы әкімшілік реформа нәтижесінде құрылды, бұл реформа қазірге дейін қолданылып келе жатқан тарихи округ (județ) жүйесін қайта енгізді. Бұл реформа 1952 жылы Румыния Халық Республикасы құрамында құрылған бұрынғы Муреш Мажар Автономиялық Аймағын таратып жіберді. Муреш округінде венгр тілінде сөйлейтін секелилер мен Трансильваниялық сакстар өмір сүреді, сонымен қатар қамалды шіркеулер мен қалалардың бай мұрасына ие.

Атауы

Мажар тілінде Maros megye, ал неміс тілінде Kreis Mieresch деп аталады. Венгрия Корольдігі тұсында 1876 жылы осыған ұқсас атаумен (Марос Торда округі, Comitatul Mureş Turda) округ құрылды. Румыния Корольдігі кезінде де осы атпен округ болды, ал Румыния Социалистік Республикасы кезінде Мюреш Мадьяр Автономиялық Аймағы (1960–1968 жж.) құрылды.

География

Облыстың жалпы аумағы – 74,5 км². Облыстың солтүстік-шығыс жағы Калимани және Гургиу тауларымен, сондай-ақ Ішкі Шығыс Карпаттың құрамына кіретін Карпат төбелерімен шектеседі. Облыстың қалған бөлігі терең, бірақ кең жартастармен Трансильвания платосының бөлігін құрайды. Облыстың басты өзені – Муреш өзені. Тырнава Маре және Тырнава Мика өзендері де облыс аумағынан өтеді. Муреш облысы жеті басқа облыспен шектеседі: Сучава, Харгита, Брашов, Сибиу, Альба, Клуж және Бистрица-Нэсауд.

Көршілері

Шығыста Харгита облысы. Батыста Альба және Клуж облыстары. Солтүстікте Бистрица-Нэсяуд облысы және Сучава облысы. Оңтүстікте Сибиу және Брашов облыстары.

Таргу-Мюреш станциялары

ЖиілікАтауыІске қосылған күніФорматыЕскертпелерFM 102.9 Радио Румыния Târgu Mureș1958Мемлекеттік / жаңалықтар – музыкаАймақтық станцияFM 89.1PRO FM1997Коммерциялық радиоБухарестFM 90.3Kiss FM2003Коммерциялық радиоБухарестFM 90.7Europa FM2002Коммерциялық радиоБухарестFM 88Eadio GaGa1994FM 88.4Rock FM1997БухарестFM 92.7Radio 212002БухарестFM 93.6Radio România Actualități1928БухарестFM 97.1Erdély FM2007FM 98Radio Zu2008БухарестFM 100.6Național FM2004ОрадяFM 101.2Magic FM2000БухарестFM 101.6Radio InfoPRO2005БухарестFM 105.6Radio SON2007Сигишоара

Тарихи округ

Тарихи тұрғыдан алғанда, Муреш-Турда округі Үлкен Румынияның орталық солтүстік бөлігінде, Трансильванияның орталық бөлігінде орналасқан. Астанасы Таргу Муреш қаласы болған. 1925 жылғы әкімшілік біріктіру заңынан кейін ол Мюреш округі деп қайта аталды және аумағы қайта ұйымдастырылды. Оңтүстік жағынан Тырнава Микэ округімен, оңтүстік-батысында Турда округімен, батысында Клуж округімен, солтүстігінде Нэсауд округімен, солтүстік-шығысында Кемпулунг және Нямец округтерімен, оңтүстік-шығысында Чюк және Одорхей округтерімен шектесетін. Тарихи округтің аумағының көп бөлігі қазіргі Мюреш округінде орналасқан, ал солтүстік-шығыс бөлігі Харгита округінде, ал солтүстік-батыс бөлігі бүгінгі Бистрица-Нэсауд округінде.

Тарих

Бірінші дүниежүзілік соғыстан бұрын округтің аумағы Австрия-Мажарстанға тиесілі болды және Мажарстан Корольдігінің Марос-Торда округімен толық сәйкес келді. 1920 жылы Трианон шарты бойынша Мюреш округінің аумағы Австрия-Мажарстанның мұрагері мемлекет ретінде Венгриядан Румынияға берілді. 1938 жылы король Карол II жаңа Конституцияны жариялады, содан кейін ол Румыния аумағының әкімшілік бөлінісін өзгертті. Округтерді біріктіру арқылы 10 ținuturi (шамамен аударма: "жерлер") құрылды, оларды король тікелей тағайындаған rezidenți regali (шамамен аударма: "корольдық резидентері") – префекттердің орнына басқарды. Мюреш округі Ținutul Mureș құрамына енді. 1940 жылы округ Екінші Веналық келісім бойынша Солтүстік Трансильванияның қалған бөлігімен бірге Венгрияға қайтарылды. 1944 жылдан бастап румындық әскерлері кеңестік көмекпен бұрын берілген аумақты қайтарып алды және оны Румынияға қайта қосып, округті қайта құрды. Трианон шартына сәйкес бүкіл округ бойынша румындық билігі 1947 жылғы Париж бейбіт келісімдерінде қайта расталды. 1950 жылы Румынияның коммунистік үкіметі округтерді таратып жіберді, ал 1968 жылы Румыния округтік әкімшілік жүйесін қалпына келтірген кезде олар қайта құрылды.

Халық саны

1930 жылғы халық санауы мәліметтері бойынша округтің халқы 289 546 адамды құрады, оның ішінде 45,8% румындар, 42,6% венгрлер, 3,9% немістер, 3,9% цығандар, 3,4% яһудилер және басқа да аз ұлт өкілдері болды. Ана тілі бойынша округ халқының 45,9% венгр тілінде, 45,5% румын тілінде, 3,9% неміс тілінде, 2,2% идиш тілінде, ал 2,1% цыған тілінде сөйледі. Діни нанымдары бойынша халықтың 32,4% грек-католиктері, 30,3% кальвинистер, 14,5% православие дінін ұстанатындар, 12,1% рим-католиктері, 3,9% лютерандар, 3,6% яһудилер, 2,6% унитарийлер және басқа да аз ұлт өкілдерінен тұрды.

Қала тұрғындары

1930 жылы округтің қалалық халқы 47 807 адамды құрады, оның ішінде 54,3% - мажарлар, 24,3% - румындар, 13,4% - еврейлер, 6,0% - немістер, 1,1% - цыгандар, сондай-ақ басқа да аз ұлт өкілдері. Қала халқының 61,2% мажар тілін ана тілі ретінде қолданды, одан кейін 23,6% румын тілін, 7,4% - идиш тілін және 6,2% - неміс тілін ана тілі ретінде атады. Діни нанымдары бойынша қала халқының 32,6% - реформаторлар, 20,1% - рим-католиктер, 14,2% - грек-католиктер, 14,2% - еврейлер, 10% - православие дінін ұстанатын азаматтар, 5,9% - лютерандар, 2,3% - унитарийлер, сондай-ақ басқа да аз ұлт өкілдері еді.