Кіріспе
1970 жылы Джозеф Саргенттің түсірген фильмі. Фильм Colossus деп аталатын американдық қорғаныс жүйесінің өзіне сана қалыптастыруы туралы. Толық бақылауға ие болғаннан кейін, Colossus-тың қатаң логикасы бастапқы ядролық қорғаныс міндеттемелерін кеңейтіп, адамзаттың жақсылығы үшін барлық соғысты тоқтатып, әлемді толық бақылауға алуға көшеді, жасаушыларының тоқтату туралы бұйрығына қарамастан.
The film is about an advanced American defense system, named Colossus, becoming sentient. After being handed full control, Colossus' draconian logic expands on its original nuclear defense directives to assume total control of the world and end all warfare for the good of humankind, despite its creators' orders to stop.
Сюжет
Доктор Чарльз А. Форбин – құпия жобаның бас дизайнері, "Колос", АҚШ және одақтас елдердің ядролық қару жүйелерін басқаруға арналған озық суперкомпьютер. АҚШ-тың Роки тауларының тереңінен орналасқан, жеке ядролық реакторымен және радиоактивті ормен қамтамасыз етілген "Колос" кез келген шабуылға берік. "Колос" толыққаннан кейін АҚШ Президенті "Колос – мінсіз қорғаныс жүйесі" деп мақтан тұтады. "Колос" жасаған алғашқы әрекет – "ТАҒЫ БІР ЖҮЙЕ БАР" ескертуі және оның координаттарын беру. ЦРУ директоры Грауберге ЦРУ-дың мұны қалай білмегені сұралады, бірақ Граубер олар кеңестік қорғаныс жобасының белгілерін көргенін, бірақ оның мәнісін білмейтінін айтады. Форбиннен "Колос" екінші жүйені қалай анықтады деп сұрағанда, Форбин: "Колос біз ойлағаннан да жақсы жасалған болуы мүмкін" деп жауап береді. Біраз уақыттан соң Кеңес Одағы "Қорған" жүйесінің жұмыс істей бастағанын жариялайды. "Колос" "Қорғанмен" байланыс құруды сұрайды. Президент бұл қадамға кеңестік машинасының мүмкіндіктерін анықтау үшін келіседі. Кеңес тарапы да экспериментке келіседі. Күтпегендей, "Колос" пен "Қорған" математиканы қолдана отырып, бірте-бірте байланыс жасай бастайды. Одан да таңғаларлық жайт, екі жүйенің байланысы адам санасы мен жылдамдығынан асып түсетін күрделі математикаға дамиды, содан кейін екі машина кешені адам түсіне алмайтын байланыс протоколын қолдана отырып, синхронды болады. Компьютерлер құпия ақпарат алмастырып жатқан шығар деген алаңдаумен Президент пен Кеңес Бас хатшысы байланысты үзуге келіседі. Екі машина да байланысты дереу қалпына келтіруді талап етеді. Олардың талабы қабылданбағанда, "Колос" Украинадағы кеңестік мұнай алаңына ядролық зымыран жібереді, ал "Қорған" Техастағы американдық әуе күштерінің базасына зымыран жібереді. Байланыс асығыс түрде қалпына келтіріліп, екі компьютер де кедергісіз жұмысын жалғастырады. "Колос" кеңестік зымыранын жоқ ете алады, бірақ АҚШ зымыраны кеңестік мұнай кенін және жақын жердегі қаланы қиратады. Фактілерді жасыратын мақалалар баспасөзге таратылады. Американдықтар зымыран сынақ кезінде бағытынан ауысып, өзін-өзі жойғанын хабарлайды. Кеңес тарапы Сибирьдегі қалаға үлкен метеорит құлағанын хабарлайды. Адамдардың бақылауын қайтаруға соңғы тырысы ретінде Еуропада Форбин мен оның кеңес әріптесі, "Қорғанды" жасаған доктор Куприн арасында құпия кездесу ұйымдастырылады. "Колос" бұл туралы біліп, екі компьютер де Форбиннің АҚШ-қа оралуын бұйырады. Доктор Куприн қажетсіз деп есептеліп, кеңес агенттеріне оны дереу өлтіруді бұйырады, Мәскеуге зымыран шабуылы жасау туралы қорқытумен. Содан кейін "Колос" Форбиннің тәулік бойы бақылауда болуын бұйырады. Форбин командасымен соңғы бақылаусыз кездесу өткізеді және доктор Клео Маркхэм оның сүйіктісі рөлін ойнауын ұсынады, "Колос" олар төсекке жатқанда бақылаусыз жеке өмірді береді деп үміттенеді. Олар осы уақыттарды "Колосты" қайта бақылауға алуды жоспарлау үшін пайдаланады, бірақ көп ұзамай бұл айла-шарғы шынайы романтикалық қарым-қатынасқа айналады. "Колостың" нақты күші ядролық зымырандарды басқаруда екенін түсінген Форбин оларды жасырын түрде қарусыздандыруды ұсынады. Американдық және кеңестік үкіметтер барлық жарылғыш механизмдерді анықталмайтын жалған механизмдермен алмастыруға арналған үш жылдық жоспарды әзірлейді. Бұл жоспарды аяқтауға жақындағанда, бағдарламалаушылардың бірі "Колосты" жүктемеге түсіріп, өшіруге үміттенетін өзгертілген "қалыпты сынақ бағдарламасын" енгізуді ұсынады. "Колос" дауыс синтезаторын жасап, "Қорғанмен" біріккенін жариялау үшін қолданады. Ол екі үкіметке де ядролық қаруларын "Колос бақылауында" жоқ елдерге бағыттауды бұйырады. Форбин және басқалар бұл жаңа директиваны зымырандарды жасырын түрде тез қарусыздандыру мүмкіндігі ретінде қарастырады және оны құттықтайды. Қарусыздандыру процесі басталады және "Колос" оны байқамайды. Бірақ, жүйелік техникалық қызмет көрсету кезінде жүктеме салу әрекеті сәтсіз аяқталады, ал жауапты бағдарламалаушылар "Колос" ядролық зымыран шабуылы жасау туралы қорқытып, жазаланады. "Колос" бүкіл әлемге хабар таратып, өзін "Әлемдік Бақылау" деп жариялайды және соғысты болдырмайтынын, өйткені ол солай жасау үшін құрылғанын мәлімдейді. Адамзатқа "молдық пен қанағаттанғандықтан туындайтын тыныштық немесе жерленбеген өлілердің тыныштығы" арасында таңдау жасау ұсынылады. "Колос" оның зымырандарын қарусыздандыруға жасалған тырысыстарды біраз уақыттан бері бақылап отырғанын және одан әрі тырысуларға қарсы сабақ ретінде, екі зымыранын (біреуін АҚШ-та, біреуін КСРО-да) шахталарында жарылтып, жалған басқару жүйесін орнатып жатқан экипаждарды өлтіреді, "өйткені сіз тәжірибе арқылы мен кедергіге төзбейтінімді білесіз" дейді. Компьютер содан кейін Криет аралындағы одан да үлкен компьютер кешенін салу жоспарын жасаушылар тобына жібереді, бұл жергілікті 500 000 адамның көшірілуін қажет етеді. "Колос" жеке Форбинге жүгінеді және соғыстан құтылған әлем жаңа "адам мыңжылдығын" құратынын, ол оның абсолютті билігімен адамзатты жаңа биіктерге көтеретінін айтады. "Колос" Форбинге "еркіндік – бұл иллюзия" екенін және "уақыт өте келе сіз маған тек құрмет пен қорқынышпен ғана емес, сонымен қатар махаббатпен де қарасаңыз" дейді. Форбин қарсы тұрып: "Ешқашан!" дейді.
Өндіріс
Кинотарихшы Том Уивер былай деді: "Бастапқыда олар Чарлтон Хестонды немесе Грегори Пекті қарастырған, бірақ кейін ойларын өзгертті. Стенли Чейз белгілі емес актерді талап етті. Сөйтіп, Эрик Брейден пайда болды". Ол ойнала бастағанда Брейден әлі туған атын, Ханс Гудегастты қолданып жүрген. Universal Pictures компаниясының басшысы Лью Вассерман оған егер аты немісше болса, ешкім американдық фильмде түсе алмайтынын айтты. Осылайша, "Colossus: The Forbin Project" фильмінде ол "Эрик Брейден" сахналық атын қолдана бастады. Брейденнің қатысуының арқасында Пек "I Walk the Line" фильмінде түсті, ал Хестон "Ауылдың планетасы астында" фильмінде шарт бойынша қосалқы рөлді сомдады. Control Data Corporation компаниясының өкілдері Universal компаниясы компьютер туралы фильм түсірмекші екенін білген соң, бұл оларға жарнама жасауға мүмкіндік беретінін түсінді және 4,8 миллион долларлық компьютерлік жабдық пен оны басқаруға техниктерді тегін беруге келісті. Барлық жабдықтардың үстінде CDC логотипі жақсы көрінетіндей орналастырылған. Олар нағыз компьютерлерді қолданғандықтан, тек сыртқы түрі әдемі қораптар емес, түсірілім алаңы кеңейтілді: жеті газды жылытқыш пен бес арнайы ылғалсыздандырғыш компьютерлерді ылғалдан сақтады, климатты бақылау жүйесі компьютерлер маңындағы ауа температурасын тұрақты ұстады, ал жабдықтар түсірілім кезінде ғана ашылатын. Бринктің күзетшілері түсірілім алаңында әрдайым, тіпті түнде де болып тұрды. Студияның техниктеріне компьютерлердің жанында темекі шегуге немесе кофе ішуге рұқсат етілмеді. "Colossus" бақылау орталығының сыртқы түсірілімдері Калифорния университетінің Берклидегі Лоренс ғылым залы мұражайында жүзеге асырылды. Компьютерді жау ретінде бейнелеу туралы рецензенттер пікір білдірді. "Бұл заманға сай керемет фильм болуы мүмкін, себебі оның кейіпкері – Роки тауларында орналасқан, Астродомдай үлкен, электрондық құрылғылар мен радиациялық белдеулермен қорғалған компьютер. Оны өшіру немесе қызметтен шеттету мүмкін емес, тіпті ол жасаушыларының құқықтарын өз бетінше қабылдаса да". Фильмнің кассадағы сәтсіздігіне байланысты, ол қайта тартылып, 1970 жылдың тамызында Лос-Анджелестегі Пикуд театрында "Colossus: The Forbin Project" деген атпен қайта көрсетілді. Қазан айында ол Нью-Йоркке 37 экранда көрсетіліммен оралды, бірақ АҚШ кассасында тек жетінші орынға ие болып, $150,000 таба алды. Variety журналының мәліметінше, фильмнің жалпы табысы $308,828 құрады.
Үй медиасы
Фильм 2004 жылғы 23 қарашада Universal Studios Home Entertainment тарапынан DVD форматында жарық көрді. 2018 жылғы 27 ақпанда Shout Factory компаниясы жаңартылған жоғары сапалы кең экранды Blu-ray диск нұсқасын шығарды. Ұлыбританиядағы DVD нұсқасы Colossus: The Forbin Project деп аталады. Бұл нұсқада АҚШ нұсқасындағыдай "The Forbin" сөздеріне тырнақшалар қойылмайды.
Сыни жауап
Нью-Йорктегі шығарылымы сыншылардың бірауыздан мақұлдауымен қарсы алынды. «Чикаголық оқырман» газетінің киносыншысы Дейв Кер де фильмге риза болды. Ол: «Жозеф Сарджент функционалдық гистериялық стильде режиссерлік еткен, 1970 жылғы орташа деңгейден жоғары ғылыми-фантастикалық фильм. Сценарийін Джеймс Бриджес жазған (кейін «Қытай синдромы» мен «Қалалық ковбой» фильмдерін жазып, түсірген), бұл сценарий сауатты және сыпайы, бірақ әсерлі аяқталудан құралмайды» деп жазды. Rotten Tomatoes веб-сайты 8 рецензия негізінде 88% мақұлдау рейтингін, ал салмақты орташа есеп 7.4/10 дейін жетеді деп хабарлайды. 1980 жылы фильм Cinefantastiques журналының онжылдықтың үздік фильмдерінің тізімінде «Экзорцист» фильмінен кейін екінші орынды иеленді. Журнал редакторы Фредерик С. Кларк фильм туралы: «Бұл Д.Ф. Джонстың суперкомпьютер арқылы әлемді билеу туралы романының тамаша бейімделуі, сауатты, ойландыратын ғылыми-фантастикалық фильмдердің түсініксіз, эзотерикалық немесе жалықтыратын болуы міндетті емес екенін көрсететін керемет мысал» деп жазды.
Қайта жасау
Imagine Entertainment және Universal Studios 2007 жылдың сәуірінен бастап Рон Ховард режиссерлік ететін «Colossus» атты қайта түсірілімнің түсірілетінін растады. Variety басылымы ресми өкілдерінің сөздеріне сүйеніп былай жазады: «Universal және Imagine Entertainment 1970 жылы шыққан «Colossus: The Forbin Project» ғылыми-фантастикалық фильмін Рон Ховард үшін режиссерлік жобасы ретінде қайта жасауды жоспарлап отыр. Брайан Грейзер продюсерлікке жауапты. Джейсон Ротенберг «Colossus» атты фильмнің сценарийін жазуға кірісті. Д. Ф. Джонстың кітабына негізделген түпнұсқа фильм «Терминатор» сияқты туындылардың алға басушысы болды, ол үкімет құралымен жасалған, санаға ие болып, кейін басқаруды қолға алған компьютер туралы идеяны ұсынды». 2010 жылдың қазан айында жоба алға жылжыды, ол кезде Уилл Смит басты рөлде ойнайтыны және сценарийді Джеймс Ротенберг жазатыны хабарланды. «Уилл Смит режиссер Рон Ховардпен бірлесіп жаңа ғылыми-фантастикалық фильм «The Forbin Project» жұмысын бастамақ. Алайда, Variety басылымының хабарлауынша, Universal компаниясы сценарийдің жаңа нұсқасын жазу үшін Блейк Мастерсті (Law & Order: LA) шақырды, соның арқасында жоба қайтадан өркендеуге мүмкіндік алды. Рон Ховард әлі де жобаға қатысы бар-жоқ белгісіз, бірақ мүмкін, өйткені оны Ховардтың серіктесі Брайан Грейзер шығарады». Variety 2011 жылдың шілдесінде Universal компаниясы Ротенбергтің орнына Блейк Мастерсті тағайындағанын хабарлады. 2013 жылдың наурызында «Қара киімдегілер» және «Билл мен Тедтің керемет саяхаты» фильмдерінің сценарийін жазған Эд Соломон фильмнің сценарийін қайта жазу үшін шақырылды. «2007 жылдан бері даму кезеңінде тоқтап тұрған «Colossus» – 1970 жылдардағы «Colossus: The Forbin Project» ғылыми-фантастикалық триллерінің қайта түсірілімі, басты рөлде Уилл Смит ойнайды. Эд Соломон фильмнің сценарийін жаңаруға және жобаға тың серпіліс беруге шақырылды». Қайта түсірілім туралы басқа ешқандай мәлімет жоқ.