Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
1806-07 АҚШ-тың Луизиананың оңтүстік-батысын зерттеуі
1806 07 U. S. exploration of the southwest Louisiana Territory
Пайк экспедициясы (1806 жылдың 15 шілдесі - 1807 жылдың 1 шілдесі) – президент Томас Джефферсон жіберген және АҚШ үкіметі Луизиана сатып алуының оңтүстігі мен батысын зерттеуге уәкілеттік берген әскери топ. Льюис пен Кларк экспедициясымен біршама бір уақытта өткен бұл экспедицияны АҚШ армиясының лейтенанты Зебулон Пайк кіші басқарды, ол сапар барысында капитандыққа көтерілді. Бұл қазіргі Колорадодағы Батыс Ұлы жазықтар мен Роки тауларын зерттеуге жасалған алғашқы ресми американдық әрекеті болды. Пайк саяхаты кезінде бірнеше жергілікті американдық тайпаларымен байланысып, АҚШ енді олардың жерін иеленетінін хабарлады. Экспедиция АҚШ-тың Пайк құрметіне кейіннен Пайкс шыңы деп аталған Тава ашқанын құжаттады. Пайк өзінің әскерін бөліп, үлкен бөлігін Қызыл өзеннің бастауын табуға жетектеді. Ал кішкентай топ қыс кірмес бұрын Миссури штатындағы Сент-Луис қаласындағы АҚШ армиясының бекінісіне қауіпсіз оралды. Пайк тобы бірнеше қателік жіберіп, қазіргі Оңтүстік Колорадодағы испан территориясына келіп қалды, онда американдықтар қыстау үшін бекініс салған. Испандықтар оларды тұтқынға алып, ақпан айында Мексикаға әкеп соқты. Олардың қазіргі Нью-Мексико, Мексика және Техас арқылы саяхаттары Пайкке испан әскери күші мен азаматтық халқы туралы маңызды мәліметтер берді. Ол және оның көптеген әскерлері елдер соғыста болмағандықтан босатылды, бірақ оның кейбір сарбаздары АҚШ наразылықтарына қарамастан, жылдар бойы мексикалық түрмелерде ұсталды. 1810 жылы Пайк өзінің экспедициялары туралы есеп жариялады, ол өте танымал болғандықтан Еуропада жариялану үшін француз, неміс және голланд тілдеріне аударылды.
The Pike Expedition (July 15, 1806 – July 1, 1807) was a military party sent out by President Thomas Jefferson and authorized by the United States government to explore the south and west of the recent Louisiana Purchase. Roughly contemporaneous with the Lewis and Clark Expedition, it was led by United States Army Lieutenant Zebulon Pike, Jr. who was promoted to captain during the trip. It was the first official American effort to explore the western Great Plains and the Rocky Mountains in present day Colorado. Pike contacted several Native American tribes during his travels and informed them that the U. S. now claimed their territory. The expedition documented the United States' discovery of Tava which was later renamed Pikes Peak in honor of Pike. After splitting up his men, Pike led the larger contingent to find the headwaters of the Red River. A smaller group returned safely to the U. S. Army fort in St. Louis, Missouri before winter set in. Pike's company made several errors and ended up in Spanish territory in present day Southern Colorado, where the Americans built a fort to survive the winter. Captured by the Spanish and taken into Mexico in February, their travels through present day New Mexico, Mexico, and Texas provided Pike with important data about Spanish military strength and civilian populations. Although he and most of his men were released because the nations were not at war, some of his soldiers were held in Mexican prisons for years, despite U. S. objections. In 1810, Pike published an account of his expeditions, which was so popular that it was translated into French, German, and Dutch for publication in Europe.
Барлау
1806 жылғы 24 маусымда Батыс бөлімінің қолбасшысы генерал Джеймс Уилкинсон, сол кезде 27 жастағы лейтенант Зебулон Пайкке Луизиана сатып алынған жерлердің батыс және оңтүстік аймақтарына экспедиция жүргізіп, жер бедерін картаға түсіру, жергілікті американдықтармен байланыс орнату және Қызыл өзеннің бастауын табуды тапсырды. Пайк 15 шілдеде Сент-Луиске жақын орналасқан Бельфонтейн бекінісінен 20 сарбаздық отряд пен 50 Осадж тұтқынымен (оларды өз халқына қайтару үшін босатылған) бірге аттанды. Экспедиция Миссури және Осадж өзендері арқылы Канзас және Миссури штаттарының қазіргі шекарасындағы Осадж тайпасының ауылына жетті. 15 тамызда Пайк тұтқындарды қайтарып, жергілікті тұрғындармен келіссөздер жүргізді. Солтүстік-батысқа бет бұрған топ Небраска штатының оңтүстігіндегі Республика өзені бойындағы Пауни тайпасының жеріне жол тартты. Пайк бірнеше апта Пауни ауылында болды. 29 қыркүйекте Пайк Пауни тайпалық кеңесімен кездесті. Ол АҚШ үкіметінің бұл аумаққа жаңадан қорғаушылық құқығын алғанын жариялады. Пайк Пауни тайпасының басшысын өздерінің ауылынан испан туын алып тастап, оның орнына американ туын көтеруге көндірді. Ол оларды: "Испаниялықтар күшпен қайта оралуы мүмкін, бірақ олардың қалу барысында ту көтерілмеуі керек" деген түсінікпен қалдырды. Экспедициялық күш оңтүстіс бағытқа бұрылып, Арканзас өзеніне қарай дала арқылы жол тартты. 14 қазан күні өзенге жеткен соң, топ екіге бөлінді. Бір тобын генералдың ұлы, лейтенант Джеймс Биддл Уилкинсон басқарды. Олар Арканзас өзені бойымен ағысқа қарай, оның сағасына дейін, содан кейін Миссисипи өзенімен жоғалып, Сент-Луиске қауіпсіз оралды. Пайк екінші, ірі топты Арканзас өзенінің бастауына қарай, батысқа қарай жетеледі. Ұлы жазықтарды кезіп өткеннен кейін Пайк былай деп жазды: "Батыс жарты шарындағы бұл кең жазықтар уақыт өте келе Африканың құмды шөлдері сияқты даңққа ие болуы мүмкін; себебі мен жолымда әртүрлі жерлерде, желдің құмды мұхиттың құлпыратын толқындарының түрлі қиялдағы нысандарына айналдырған, көптеген лигаларға созылған жерлерді көрдім, онда ешқандай өсімдік жоқ еді". Стивен Лонг 1820 жылы осы аймаққа экспедиция ұйымдастырғанда, ол картада бұл жерді "Ұлы американдық шөл" деп белгіледі.
On June 24, 1806, General James Wilkinson, commander of the Western Department, ordered Lieutenant Zebulon Pike, then age 27, to lead an expedition to the western and southern areas of the Louisiana Purchase to map the terrain, contact the Native American peoples, and to find the headwaters of the Red River. Pike left Fort Bellefontaine near St. Louis, Missouri on July 15 with a detachment of 20 soldiers and 50 Osage hostages, freed for return to their people. The expedition followed the Missouri River and the Osage River to the Osage Nation village at the present day border of Kansas and Missouri. On August 15, Pike returned the hostages and parlayed with the natives. Striking northwest, the group made for the Pawnee territory on the Republican River in southern Nebraska. Pike spent several weeks at the Pawnee village on September 29, Pike met with the Pawnee tribal council. He announced the new claim of protectorship by the United States government over the territory. He persuaded the Pawnee chief to remove a Spanish flag from their village and to fly the American flag instead. He left them with the understanding, " That for the fear the spaniards might return there in force again but with an ejection that it should never be hoisted during their stay". The expeditionary force turned south and struck out across the prairie for the Arkansas River. After reaching it on October 14, the party split in two. One group was led by Lieutenant James Biddle Wilkinson, son of the General. They traveled downstream along the length of the Arkansas to its mouth and back up the Mississippi, safely returning to St. Louis. Pike led the other, larger group upstream, to the west, toward the headwaters of the Arkansas. Upon traversing the Great Plains, Pike wrote, "This vast plains of the western hemisphere may become in time as celebrated as the sandy deserts of Africa; for I saw in my route, in various places, tracts of many leagues where the wind had thrown up the sand in all the fanciful form of the ocean's rolling wave, and on which not a speck of vegetable matter existed." When Stephen Long led an expedition to the area in 1820, he labeled the area on his map as the "Great American Desert."
Колорадодағы Пайк
15 қарашада Пайк алыстағы Тава тауының алғашқы көрінісін тіркеді, оны "Ұлы Шың" деп атады. Кейіннен оның құрметіне Пайкс Пик деп аталатын болды. Пайк 14 000 фут (4267 метр) биіктіктегі шыңға көтерілуге тырысты, маңындағы аймақты көріп, картаға түсіруді үміттенеді. Пайк тобы жақын жердегі кішірек шыңға көтерілді, бұл, мүмкін, Роза тауы болды. Қыс жақындап қалғандықтан, Пайк Арканзас өзенімен жол тартты және 7 желтоқсанда Роял-Горджға жетті – Арканзас өзеніндегі, Роки тауларының етегіндегі таңғажайып каньон. Пайк содан кейін Қызыл өзеннің бастауына саяхаттауды және өзен ағысымен Миссисипиге, сондай-ақ жазық жерлердегі қауіпсіздікке жетуді жоспарлады. Бірақ, экспедиция бағытын шатастырып алды және өзенді табуға тырысып, бірнеше қателіктер жасады. Олар тау экспедициясына да, қатал қысқы ауа-райына да дайын болмаған. Солтүстікке бет бұрған экспедиция Плат өзенінің Оңтүстік саласын тауып, оны ағысқа қарсы жүзіп, Қызыл өзеннің бастауы деп ойлаған жерге жетті. Олар Арканзас өзенінен бастап кеткен жеріне қайта оралды. Олар үлкен шеңбер жасап, бағалы уақыттың бірнеше аптасын жоғалтты. Аштық, суық және шаршаңқылықтан зардап шеккен экспедиция оңтүстікке қарай таулар арқылы жолға шықты. Көптеген адамдар шаршаудан қалды, бірақ Пайк табандылықпен алға жылжыды. 30 қаңтарда ол және онымен бірге қалған он адам Рио-Гранде өзеніне жетті, бұл қазіргі Колорадо штатының оңтүстігіндегі, сол кезде испан империясының бір бөлігі болған Аламосаға жақын жерде орналасқан. Пайк Рио-Гранде өзенін өзі іздеген Қызыл өзен деп жаңылысты. Ол мұнда бекініс салып, өзінен шақырымдар қашықтықта қалған адамдарын жинауға тырысты.
On November 15, Pike recorded the first sight of the distant mountain Tava which he called "Grand Peak". It has since been called Pikes Peak in his honor. Pike tried to climb the peak, hoping to get a view of the surrounding area to record on maps, the 14,000 feet (4267 m) summit. Pike's group ascended a lesser summit nearby—likely Mount Rosa. With winter threatening, Pike pressed onward up the Arkansas, and on December 7 the party reached Royal Gorge, a spectacular canyon on the Arkansas at the base of the Rocky Mountains. Pike next intended to travel to the headwaters of the Red River and head downstream to the Mississippi and relative safety in the lowlands. But, the company had gotten confused in its bearings, and they made several blundering steps trying to find the river. They were not equipped for a mountain expedition, nor for hard winter weather. Heading north, the party found the South Fork of the Platte River and, following it upstream, came to what they thought were the headwaters of the Red. Turning back downstream, they returned to the point at which they had left the Arkansas originally. They had executed a large loop, taking weeks of precious travel time. Hungry, cold, and exhausted, the party headed south over the mountains. Several men were left behind as they dropped from fatigue, but Pike doggedly pressed on. By January 30, he and the ten men still with him came to the Rio Grande at a point near Alamosa in present day southern Colorado and then part of the Spanish empire. Pike mistook the Rio Grande for the Red River he had been seeking. Here, he built a fort and attempted to collect the rest of his men, who were strewn across miles of mountains behind him.
Ұстау
26 ақпан күні түнде Пайк пен оның қалған адамдарын жақын орналасқан Санта-Феден келген испан сарбаздары өздерінің бекінісінде тұтқынға алды. Оларды тыңшылар деп айыптап тұтқындаған испандықтар тауларда шашырап кеткен оның қалған ерлерін жинап, оларды оңтүстікке қарай бастады. Испаниялықтар оларды Санта-Фе, Альбукерки және Эль-Пасо қалалары арқылы Чиуауа штатының астанасы – Лос-Коабосқа жеткізді. Жол бойында Пайк пен оның серіктеріне мексикалық жергілікті тұрғындар құрметпен қарады, оларды тойлады, ал Пайк әскери күштер мен азаматтық халық туралы мұқият жазбалар жасады. Чиуауа губернаторы Сальседо Пайк пен оның көптеген серіктерін босатты, себебі олар соғыс жарияланбаған көрші елдің әскери шенеуніктері еді. Ол Пайкті елге қайтаруға бұйырды, бірақ оның тобынан бірнеше сарбаздарды Мексикадағы түрмеде бірнеше жыл ұстады. Испан әскері Пайк пен оның серіктерінің бір бөлігін солтүстікке қарай, Сан-Антонио, Техас арқылы сүйемелдеп алып, 1807 жылдың 1 шілдесінде Луизиана шекарасындағы Начиточеске жеткізді. Испаниялықтар АҚШ Мемлекеттік департаментіне өз аумағындағы әскери экспедиция туралы ресми шағым түсірді, бірақ үкімет бұл топтың зерттеу мақсатында болғанын мәлімдеді. Пайктің испандықтарға түскендігі және Жаңа Мексика, Солтүстік Мексика және Техас арқылы саяхаттауы, оның экспедициясынан гөрі испандықтардың күші туралы көбірек мәліметтер берді.
On February 26, in the night Pike and his remaining men were captured at their fort by Spanish soldiers from nearby Santa Fe. Arresting the party as spies, the Spanish collected the rest of his men who had been scattered in the mountains, and marched them all south. The Spanish took them through Santa Fe, Albuquerque, and El Paso to Los Coabos, the state capital of Chihuahua. Along the way, Pike's party was treated with respect and celebrated by the Mexican locals, and Pike made careful notes of the military strength and civilian population. Chihuahua's Governor Salcedo released Pike and most of his men, as they were military officers of a neighboring country, with whom Spain was not at war. He ordered the repatriation of Pike, but held some of the soldiers of his party in jail in Mexico for years. The Spanish military escorted Pike and some of his party back north, through San Antonio, Texas, arriving at the border with Louisiana at Natchitoches on July 1, 1807. The Spanish formally complained to the United States Department of State about the military expedition in its territory, but the government maintained that the party had been one of exploration only. Pike's capture by the Spanish and travels through New Mexico, northern Mexico, and Texas, gave him more information about Spanish power than his expedition could have done.