Кіріспе

Haribo GmbH & Co. KG, Haribo (/lang/'/h//ær//ᵻ//b//oʊ/ HARRi boh) – Ханс Ригель ағасы құрған неміс кондитерлік компаниясы. Ол Германияның Бонн қаласындағы Кессенич ауданында бастау алды. "Харибо" атауы Ханс Ригель Бонн есімдерінен жасалған буындық аббревиатура. Компания 1922 жылы Gummibärchen деп аталатын алғашқы желім тәрізді конфетті, кішкентай аюлар пішінде жасады. Қазіргі бас кеңсесі Германияның Графшафт қаласында орналасқан.

Тарих

1920 жылдың 13 желтоқсанында компанияны оның негізін қалаушы Иоганнес Ригель коммерциялық тіркеуге енгізді. 1921 жылы оның әйелі Гертруд Ригель компанияның алғашқы қызметкері болды. Компанияның мәлімдемесіне сәйкес, Ригельдің бастапқы капиталы бір қап қант, мыс қазан, мәрмәр тақта, төсек, тас қабырғалы пеш және ролик болған. Сол жылы ол Бонн қаласының Кессенич ауданында, Бергштрассе көшесінде үй сатып алды. Бұл үй Haribo компаниясының алғашқы өндіріс орны болды. Компания құрылғаннан кейін екі жыл өткен соң Ханс Ригель сол кезде Танцбар (Бейнеу аю) деп аталған Алтын аюдың алғашқы нұсқасын ойлап тапты. Алайда, ол қазіргі гумми аюлардан үлкен ғана емес, сонымен қатар қазіргі желатиннің орнына арабика сағызы қолданылғандықтан, жұмсақ болды. 1925 жылы Haribo лакрица өнімдерін шығара бастады. 1930 жылдардың басында Германиядағы сату ұйымы және жаңа өндіріс ғимаратының негізгі ғимараты құрылды. 1945 жылдың наурыз айында Иоганн Ригель ерте қайтыс болғаннан кейін компанияны оның әйелі жалғастырды. 1946 жылы тұтқыннан оралған ұлдары Ханс пен Пол басқаруды өздеріне алды. Ханс Ригель кіші компанияның сыртқы өкілі болды, ал Пол Ригель ғылыми-зерттеу және өнімдерді әзірлеуді басқарды және көпшілік алдында көрінбеді. 1957 жылы Haribo Годесбергтегі Kleutgen & Meier компаниясын сатып алды, онда Ханс Ригель аға алғашқы жұмысын атқарған. 1961 жылы Haribo Бредадағы Bonera Industrie en Handelsmaatschappij NV компаниясын сатып алып, оны Haribo Nederland BV ретінде басқаруды жалғастырды. 1960 жылдары Боннда жаңа штаб-пәтер ғимараты ашылды. 1967 жылы Haribo Марсельдегі француз кондитерлік фабрикасы Lorette-тің акцияларын сатып алып, оны Haribo France SA деп қайта атады. 1987 жылы ол оңтүстік француз Ricqles Zan өндірушісімен бірігіп, Haribo Ricqles Zan компаниясын құрды, оның Марсель, Uzès және Wattrelos қалаларында өндіріс орындары болды. Компанияның жалғыз кішкентай фабрикалық мұражайы да Uzès қаласында орналасқан. 1968 жылы Haribo Dr. Hillers компаниясының акцияларын сатып алды және 1979 жылы оны толыққанды сатып алды. 1980 жылдан бастап үш кезеңде жаңа өндіріс орыны салынды. 2011 жылдың қазанында Солингендегі аумақ кеңейтіліп, биік қойма, кеңсе ғимараты және тауарларды тасымалдау залы салынды. Содан бері Haribo өзінің бизнесін кеңейтіп, әлемнің көптеген елдеріндегі жергілікті кондитерлік өнімдерді өндірушілерді сатып алды. Ол 1960 жылдары халықаралық кеңеюді бастады және 1980 жылдары американдық нарыққа енді. 2013 жылғы мәліметтер бойынша, ол күніне 100 миллионнан астам гумми аюын өндіретін 16 зауытты иеленді. 1986 жылы Бонн қаласындағы Haribo кондитерлік компаниясы Maoam және Haribo Chamallows (бұрынғы Dulcia) таңдамаларын өндіруге және оларға құқық алды. Компания штаб-пәтері 2018 жылға дейін Боннның Кессенич ауданында орналасқан, ал 2018 жылдың мамырында Рейнланд-Пфальц аймағындағы Графшафт муниципалитетіне көшірілді. Бонн өндіріс орны болып қала береді. 2003 жылдың қазанында Ханс Ригель кіші өзінің немересі Ханс Юрген Ригельдің (*1956) өзінің ізбасары болатынын жариялады. Ол 2005 жылға дейін Францияда компанияны басқарды, бірақ кейін ағасымен келіспей қалды және компанияны тастап кетті. Оның серіктесі Пол Ригель 2009 жылдың 3 тамызында күтпеген жерден қайтыс болды. Немере інісімен жақсы қарым-қатынас бұзылғаннан кейін Ханс Ригель мұрагерлік мәселесін ашық қалдыруға шешім қабылдады. Бұл Haribo отбасының тармақтары арасындағы қақтығысқа әкелді, өйткені Пол Ригельдің ұлдары 2008 жылдың жазында әкелері бастаған Сауда-өнеркәсіп палатасына шағымдануын жалғастырды. Олардың уақытша тоқтатылуынан кейін, 2010 жылы ақыры келісімге келді. Содан кейін Haribo Holding GmbH & Co. KG қайта құрылды. Пол Ригель отбасының холдингі мен осы жағдай үшін жаңадан құрылған Ханс Ригель холдингі әрқайсысының жартылай үлесі болды. Сонымен қатар, жаңа бас компанияның астында екі аралық холдинг құрылды, олар Германиядағы бизнесті және халықаралық бизнесті біріктірді. Пол Ригельдің бірінші некеден туған ұлы Ханс Гидо (*~1966), әкесі сияқты, өндіріс және технология жөніндегі басқарушы директор болды, ал Ханс ағасы маркетинг пен сатуды жалғастырды. Пол Ригельдің екінші некеден туған ұлы Ханс Арндт (*~1968) жаңа төрт мүшеден тұратын қадағалау кеңесінің төрағасы болды. Ұзақ жылдар бойы жұмыс істеген Андреас Никкениг (*~1968), Ханс Ригельдің асырап алған ұлы деп есептелді және Полдың сол жастағы ұлдарымен жақсы қарым-қатынаста болды, сонымен қатар шетелдік бизнесті басқаруда маңызды рөл атқарды.

Қазіргі

Haribo компаниясының өндірісі Германиядағы төрт зауытта және Еуропаның басқа елдеріндегі он зауытта 7000-ге жуық қызметкерді жұмыспен қамтиды. 2003 жылғы маусым айының мәліметі бойынша, Haribo өнімдері жүзден астам елде сатылды. 2008 жылы Федералдық картельдік кеңсе компанияға және басқа кондитерлік өнімдерді өндірушілерге қарсы заңсыз баға белгілеу ісін бастады. 2012 жылы Федералдық картельдік кеңсе Haribo компаниясына және жауапты сату қызметкеріне барлығы 2,4 миллион еуро айыппұл салды. Бұл бәсекелес компаниялармен жасалған, бәсекеге қарсы келісімдерге байланысты болды, онда бөлшек саудагерлермен келіссөздер алмасылды.

Компанияның бас кеңсесін ауыстыру

2005 жылдан бері компанияның 1300 қызметкері бар Бонн қаласындағы кеңсесін көшіру жоспарлары жөнінде көптеп әңгіме болды, себебі онда кеңейту мүмкін емес еді. Рейнланд-Пфальц жеріндегі Гелсдорф қалашығы (Графшафт қауымдастығы) және Солтүстік Рейн-Вестфалиядағы көршілес Райнбах қаласы жаңа орналасқан жерлер ретінде талқыланды. 2018 жылдың сәуір айында компания бас кеңсесін Бонннан Графшафтқа көшірді. Боннда зауыттың бір бөлігі қалды. Haribo компаниясы өзінің жеміс сағыздарын басқа өндірушілердің өнімдерінен ажырату үшін оларды «Алтын аюлар» деп атайды. 2005 жылы Haribo компаниясы Еуропадағы 15 кәсіпорнында күніне шамамен 100 миллион «Алтын аюды» өндіріп, 100-ден астам елге жеткізді. «Алтын аюлар» Haribo компаниясының ең көп кіріс әкелетін өнімі болып табылады. Компания мәлімдемесіне сәйкес, Германияда олардың танымалдылығы 99 пайызды құрайды және «Алтын аю» балалық шақтың қуанышын білдіреді. Германия нарығы үшін олар бұрынғыдай бояғыштар емес, табиғи жеміс-жидектердің шырынымен боялған. Бүгінде көк түстің кез келген түрін жасауға мүмкіндік бар болса да, көк «Алтын аюларды» жасау теориялық тұрғыдан мүмкін болғанымен, Haribo басшылығы дәстүрлі өнімге ешқандай өзгеріс енгізуге ниетті емес. 2007 жылдың тамызында өнім ассортименті алма дәмін қосып, оған жасыл түс беру арқылы жартылай өзгертілді. Бұрын жасыл түске берілген құлпынай дәмі ашық қызыл түске боялды. Сонымен қатар, «Алтын аюлардың» пішіні бұрынғы ұрпақтармен салыстырғанда сәл өзгертіліп, оларға күлімдеген бет пішіні берілді. 2008 жылғы УЕФА Еуропа чемпионатының құрметіне Haribo «Schwarz Rot Goldbären» – қара, қызыл және сары «Алтын аюлардың» қоспасын шығарды. Германия туының түстерінен шабыттанған бұл қоспа қарақат (қара), малина (қызыл) және лимон (сары) дәмінен тұрды. Осылайша, Haribo алғаш рет қара «Алтын аюды» жасады, ол қарақаттан басқа, қарағай шырынынан да жасалған. 2014 жылғы ФИФА Әлем чемпионатында Haribo «Goldbären Fan Edition» шығарды. Бұл қоспаға шие (қою қызыл), грейпфрут (қызыл), қарбыз (жасыл), қарағай (қою жасыл) және абрикос (қоңыр) дәмі бар жеміс сағыздары, сондай-ақ көкжаңғақ дәмі бар көк «Алтын аюлар» кірді. Сонымен қатар, Haribo қантсыз жеміс сағыздарының нұсқасын шығарды, бірақ мальтитолдың салдарынан адамдарда іш ауруы болғандықтан олар тоқтатылды. Haribo Goldbears-тің халал нұсқасы түрлі елдерде (Ұлыбританияны қоса алғанда) бар; ол Түркиядан импортталған, онда исламдық диеталық заңдарға сәйкес сойылған сиыр етінен жасалған желатин қолданылады, ол дхабиха әдісімен сойылады. Олардың қаптамасында халал сертификаты бар.

Ұлыбританияның қатысуы

Харибо 1992 жылы Dunhill's компаниясын сатып алып, Ұлыбританияның тәтті нарығына енді, ол 18-шы ғасырда құрылған ликворцис Pontefract торттарын өндіретін компания еді. Ұлыбританиядағы Харибоның негізгі брендтері – Starmix, Tangfastics, Supermix және Maoam. Maoam бренді 1986 жылы Эдмунд Мюнстерден сатып алынған, ол Maoam алғаш рет 1931 жылы Германияда пайда болған кезде оның иесі болған өндіруші. Бұрын олар Ұлыбританияда Pez өнімдерін таратқан, бірақ қазір бұл жоқ. Харибо Батыс Йоркширдегі Понтефракттағы және басқа да жерлердегі зауыттарында Pontefract торттарын жасайды. Компанияның Ұлыбританияда Понтефракт, Вест-Мидлендс, Йорк, Чешир, Ист-Мидлендс, Сомерсет және Кент аймақтарында орналасқан жеті дүкені бар.

АҚШ-тың қатысуы

Харибо 1982 жылдан бері АҚШ-қа импортталды. Германияда Харибо ерекше деликатес емес, қарапайым тәтті өнім болды. 1980 жылдары Мэриленд штатының Балтимор қаласында Haribo of America компаниясы тіркелгенде, Haribo-ның жемісті желейлері АҚШ-тың бөлшек сауда желісі арқылы – дәріханалар, азық-түлік дүкендері және дисконтты дүкендер арқылы американдық тұтынушыларға ұсынылды. Қаптамасы ағылшын тіліне аударылды және қаптама салмағы АҚШ-тағы тәтті өнімдердің бағасы мен өлшемдеріне сәйкес келтірілді. Немец супермаркеттерінде кең таралған аспалы қаптардың орнына, АҚШ супермаркеттері үшін төселмелі қап жасалды, ал кинотеатрлар үшін қорапталған өнім әзірленді. Бірінші жылдың өзінде сату көлемі артып, жемісті аюлар АҚШ-та осы деңгейде танымал болды, нәтижесінде американдық нарық неміс Trolli және американдық Black Forest сияқты бәсекелестермен толып кетті. 2015 жылы Haribo of America Чикаго, Иллинойс аймағына көшіп, Розмонтта (Иллинойс штаты) өзінің бас кеңсесін құрды. 2017 жылдың 23 наурызында Haribo АҚШ-тағы алғашқы зауытын ашатынын хабарлады – бұл 500 000 шаршы фут (46 500 м2) аумақты және 400 қызметкерді жұмысқа орналастыратын, Кеноша округі, Висконсин штатында орналасқан, құрылысы 2020 жылы Gilbane Building Company компаниясымен басталуы жоспарланған өндіріс орны. 2023 жылы АҚШ-тағы зауыт жұмысын бастап, "Алтын аюлардың" өндірісін жүзеге асырды. Haribo зауыттары экскурсиялар ұйымдастырмайды.

Халықаралық тарату

"Харибо" Қытай мен Бразилияға кеңейіп кіруді жоспарлап отыр. Қытайда ол Шанхай және Гуандун провинцияларында сынақ дүкендерін іске қосты. 2016 жылы Батыс Йоркширдегі Каслфорд қаласында жаңа өндіріс орталықтары ашылды, ал Бразилияның Сан-Паулу қаласында да ашу жоспарлануда.

Ұрандар

Харибоның неміс тіліндегі ұраны "Haribo macht Kinder froh – und Erwachsene ebenso" ("Харибо балаларды қуантады – ересектерді де солай") деп аталады. Неміс жарнамаларында 1991 жылдан 2015 жылға дейін Томас Готтшальк түсті. Ағылшын тілінде сөйлейтін елдерде "Kids and grown ups love it so – the happy world of Haribo" ("Балалар мен ересектер оны қатты жақсы көреді – Харибоның бақытты әлемі") деген ұран қолданылады. Венгрияда "Gyermek, felnőtt kedve jó – édes élet, Haribo" ("Бала да, ересек те қуанышты – тәтті өмір, Харибо") ұраны қолданылады. Францияда "Haribo c'est beau la vie, pour les grands et les petits" ("Харибо – өмір әдемі, үлкендер мен кішкентайлар үшін") ұраны, ал Италияда жарнамада қолданылатын ән: "Haribo è la bontà, che si gusta ad ogni età" ("Харибо – кез келген жаста тамашаланатын дәм"). Түркияда "Çocuk ya da büyük ol, Haribo'yla mutlu ol" ("Бала болсын немесе ересек, Харибомен бақытты бол") деген ұран қолданылады. Данияда "Luk op for noget godt! Luk op for Haribo! Den er go'" ("Жақсы нәрсеге есік аш! Харибоға есік аш! Жақсы!") ұраны қолданылады. Испанияда "Vive un sabor mágico, ven al mundo Haribo" ("Сиқырлы дәмді сезініңіз, Харибо әлеміне келіңіз") ұраны қолданылады. Басқа тілдерде де осыған ұқсас ұрандар қолданылады. Харибоның джингл музыкасын Ұлыбритания композиторы Стивен Ли Викерс жазған.