Кіріспе

Швед қамалы Карлстен (Karlstens fästning) – Швецияның батыс жағалауындағы Марстранд қаласында орналасқан тас қамал. Бұл қамал 1658 жылғы Роскильде шартынан кейін Швеция королі Карл X бұйрығымен, жаңадан иеленген Бохуслен провинциясын жау шабуылынан қорғау мақсатында салынды. Марстрандтың орналасқан жері мұз жармайтын теңіз портына қолжетімді болғандықтан таңдалған. Қамал 1882 жылы тұрақты қорғаныс нысаны ретінде қолданыстан шығарылды, бірақ 1990 жылдардың басына дейін әскери мақсаттарда пайдаланыла берді.

Тарих

1658 жылы Роскильдеде бейбітшілік орнағаннан кейін Бохуслен және оның құрамындағы Марстранд шведтерге қарады. Қала ұзақ жылдар бойы маңызды сауда орталығы болып келген. Порттың мұзык қатпайтындығына байланысты, швед теңіз күштерінің бір бөлігі осында орналасты. Марстрандты қорғау үшін Карл X Густав аралда бекініс салуға шешім қабылдады. 1677 жылдың 23 шілдесінде Марстранд бекіністеріне жасалған шабуылдан кейін Карлстенді Норвегиядағы даниялық әскери қолбасшы Ульрик Фредерик Гилденлёв басып алды. 1719 жылы Норвегия вице-адмиралы Торденшёльд бұл қамалға шабуыл жасап, тарихында екінші рет қоршауға алды, нәтижесінде қамал жау қолына түсті. Келіссөздер мен шарттар арқылы қамал шведтердің бақылауына қайта оралды.

Құрылыс

1658 жылы Йохан Вёрншельдтің басшылығымен қаланың "үлкен ауа райы диірменінің" үстіндегі таудың басында ағаштан жасалған Валенскскан түрінде уақытша бекініс салынды. Бұл бекініс 1659 жылдың күзінде норвегиялық әскерлердің шабуылына тойтарыс беруге өте көмектесті. 1666 жылы "бұзылған" ағаш жиектің орнына жаңа ғимарат салу басталды. Бұл жаңа бекініс төрт кішкентай равелинмен римдік редут немесе мұнара түрінде болды. 1671–73 жылдары Карлстен деп аталған мұнара бір қабатқа салынды және шатырлық батареямен жабдықталды. Алғашқыда шаршы тас мұнара салынды, бірақ 1681 жылы командир Карл Густав Фролихтің жобасы бойынша үлкен дөңгелек пішінді мұнараның құрылысы басталды, алайда Эрик Дальберг салған сызбалар бойынша жаңа құрылыс 1685 жылы мақұлданды және 1689 жылға қарай қамалдың өзі дерлік аяқталды, ол кірпіштен салынған редут пен биік көп қабатты мұнарадан тұрды, оған бұрынғы шаршы мұнара да кірді. Бұл жұмысты жазалау еңбектеріне сотталған тұтқындар орындады. 1860 жылға дейін қамалда бірнеше қосымшалар жасалды, содан кейін ол толыққанды аяқталды. Карлстен тек ерлерге арналған түрме болды. Дегенмен, 1806–1809 жылдары Метта Фок атты әйел тұтқын да онда ұсталған болуы мүмкін. Карлстеннің ең танымал тұтқыны – Лассе Майя болды, ол 1813–1838 жылдары мұнда қамалған.