Кіріспе

Англияның Дорсет аймағындағы Шингл атымен аталатын сайлау округі, Англияның Дорсет аймағындағы Чесил жағажайы (кейде Чесил Бэнк деп те аталады) – Ұлыбританиядағы үш ірі құмшақ тасты жағажайдың бірі. Оның аты көне ағылшын тіліндегі ceosel немесе cisel сөзінен шыққан, ол "қиыршық тас" немесе "құмшақ тас" дегенді білдіреді. Ол Батыс шығанағынан Портленд аралына дейін созылып, кейбір жерлерде биіктігіне дейін, ал еніне дейін жетеді. Жағажайдың артында Флит – жағалауға жақын, аязды лагуна орналасқан. Екеуі де Юра жағалауының бөлігі және ЮНЕСКО-ның Дүниежүзілік мұра тізіміне енген, сонымен қатар бірлесіп SSSI және Рамсар қорғалатын аймағын құрайды. Жағажай көбінесе томболо деп сипатталады, бірақ аймақтың геоморфологиясын зерттеу нәтижесінде ол құрлыққа қарай "қозғалған" тосқауыл жағажай екені анықталды, ол материкті Портленд аралымен байланыстырып, томболо сияқты көрініс тудырады. Жағажай шығыс жағында, Чисуэлл ауылының жанында күрт иіліп, Портленд аралының жартастарында Чезил Ков шығанағын қалыптастырады, бұл төмен жатқан ауылды су тасқынынан қорғайды. Бұл жерде көптеген кемелер құлаған, ал Томас Харди оны "Өлі адам шығанағы" деп атаған. Жағажай Уэймут қаласына (Дорсет) және Портлендтегі Чизвелл ауылына басым желдер мен толқындардан қорғаныш береді. Саймон Дженкинс Чесил жағажайының Абботтсбериден Портленд Биллге дейінгі көрінісін Англиядағы ең әдемі он көріністің бірі деп бағалайды.

Шығу тегі

Чесил жағалауының пайда болуы ұзақ уақыттан бері даулы мәселе болып келген. Алғашқыда жағажай материалдары батыстағы Будли Салтертон қиыршық тас төсектерінен, ал кейін Портлендтен оңтүстік-шығысқа қарай келген деп есептелген. Бірақ қазір жағажайдағы қиыршық тастар мен жақын жердегі көздер арасындағы айырмашылық Фландриялық изостатикалық теңіз деңгейінің көтерілуімен түсіндіріледі. Сондықтан бұл нысан құрлықты аралға қосып тұратын кедергі жағажай немесе бар болуы мүмкін, оны "нағыз" томболо деп санауға болмайды. Көбінесе томбололар аралдың толқындарға тигізетін әсерінен (рефракция арқылы) және шөгінділердің тасымалдануынан жаралады, нәтижесінде құрлыққа параллель емес, перпендикуляр жағажай пайда болады.

Тарих

Чесил жағасында, әсіресе желкенді кемелер дәуірінде, көптеген кемелер қаза тапқан. Жағажай Англия арнасында ерекше қауіпті болды, себебі оңтүстік-батыс дауылдары кезінде ол ұзақ созылған жағалау болып табылады. Арнаға келе жатқан кеме қауіпсіздік үшін Портленд Биллінен өтуі керек еді, бірақ жел мен толқын оны солтүстікке қарай Лайм шығанағына қарай итеруі мүмкін. Желкенді кемелер көп болған кезде, жағалау күзетшілерінің күшті тізбегі жағалау бойында орналасқан, Чизвелл, Уайк Регис, Чикеррелл, Лэнгтон Херринг, Эбботсбери, Ист Бексингтон, Бертон Брэдсток және Вест-Бейде қарауылдықтар мен коттедждер болды. Қазіргі уақытта жағалауда адамдармен жабдықталған күзетшілік бекеттер жоқ, қажет болған жағдайда Фарехамдағы Ұлттық теңіз операциялары орталығы көмек көрсетеді. Алайда, олардың бақылау функциясын Ұлттық жағалау күзетшілік институты өз мойнына алды, олардың Бертон Брэдстокта (2010 жылдан бері жұмыс істеп келеді) және Шармутта (2016 жылдан бері жұмыс істеп келеді) қарауылдықтары бар. Жергілікті балықшылар, әсіресе Портлендте, Чесил жағажайының теңіз жағдайларына төтеп беру үшін арнайы құрылған кеме жасады. Леррет деп аталатын қайық – екі ұшы ашық балық аулау қайығы, ұзындығы белгілі – және сүйреп балық аулау үшін қолданылады. Оны әдетте төрт адам ескекпен жүргізеді, ал бесіншісі бағыттап, желіні тастайды. Флит және Чизвелл ауылдарының көп бөлігі 1824 жылғы Ұлы дауылда қирады. 1907 жыл шамасында салынған оқ ату полигоны Чесил жағажайында, Фери көпірінің жанында орналасқан. Онда 100 метрден 800 метрге дейін қадамдар болды, және осы құрылыстың қалдықтары бүгінге дейін көрініп тұр. Сол жерде екі 26-шы типтегі бекініс қалдығы бар. Олар 1940 жылы салынған және Эбботсбери қорғаныс аймағында орналасқан. Осы аймақта Чесил жағажайының артында танкке қарсы ор орналасқан. Флоттың құрлық жағында әлі де бақылау бекеті бар, оның ашық жағы Чесил жағажайына қарап тұр. Флот лагунасының алдындағы танкке қарсы бөлімнің шығысындағы жағалау учаскесінде десантқа қарсы ешқандай қорғаныс шаралары болмаған, ал батыстағы жағалау мильдермен Адмиралтейство мұражайларымен, танкке қарсы орлармен, миналық далалармен және жалынды фугас орналымдарымен қоршалған.

Флот лагунасы

Батыс шығанағынан Клиф-Эндке дейін жағажай жартасқа тірелген. Клиф-Эндте жағажайдың артында ойыс пайда болады, ал Эбботсбериде Флит лагунасы деп аталатын тұзды (немесе ащы) су басталады. Оның тереңдігі 3 метрге жетеді. Жоғарғы Флитте, Эбботсбери аққу шаруашылығында Бэм Пойнт орналасқан, оған жақын – Терн аралы деп аталатын жасанды арал бар, ол қара құйрықшалардың ұялау орыны ретінде салынған. Лагуна балық шабақтарының өсіп-өнуіне арналған белгіленген аймақ, және осы түрлер Чесил жағалауының келушілер орталығына қосылған су асты камерасында жиі көрінеді. Сәйкесінше, балық аулау төменгі Флит аймағында ғана, Нарроуздан Феррибриджге дейін, жағалаудан ғана рұқсат етіледі, тіпті осы да Оңтүстік IFCA (Inshore Fisheries and Conservation Authority) тарапынан сақтау шарасы ретінде шектелген.

Ташбақаның өлшемі

Шөгершіктер Чесил жағажайында өлшем бойынша айқын өзгеріс көрсетеді, Чисуэлл жағында шамамен 5 см-ге дейін, ал Батыс шығанағында бұршақтай кішкентай болады. Түнде жағаға балық аулап келгендер немесе контрабандамен айналысқандардың, шөгершіктердің мөлшеріне қарай қай жерде екенін анықтай алатыны айтылады.

Жабайы табиғат

1 сәуірден бастап тамыз айының соңына дейін құстардың ұялау маусымына байланысты Портленд шекаралық тасынан Эбботсбериге дейінгі жағажайдың барлық бөліктеріне кіруге тыйым салынады. Сонымен қатар, Вайк пен Эбботсбери аралығындағы жағажайдың Флит беткейіне кез келген уақытта кіруге рұқсат жоқ, бұл нәзік ортаны қорғау және сақтау мақсатында жасалған. Жоғарғы Флоттың кейбір бөліктері сезімтал орталарды қорғау үшін шектеулі. Чесил жағажайы теңіз балық аулауға танымал орын, кіруге Чизвелл, Фери Бридж, Эбботсбери, Когден, Бертон Брэдсток және Вест-Бей қолжетімді. Төменгі Флотта жағалаудан балық аулауға да рұқсат беріледі. Чесил жағажайында бұрынғыға қарағанда, бір ғасыр бұрынғы деңгеймен салыстырғанда, көбінесе ау желілерімен айналысқан коммерциялық балық аулау енді дерлік тоқтатылған. Флот ішінде фике торларын пайдалана отырып, шағын бақыланатын шабақ аулау әлі де жүргізілуде. Флит лагунасы мен Чесил жағажайы Дж. Мид Фолкнердің 1898 жылғы «Мунфлит» романында суреттелген, онда Мунфлит ауылы нақты Флит ауылының негізінде құрылған. «Мунфлит» романының оқиғасы осы жерде болғанына қарамастан, 1954 жылғы «Мунфлит» фильмі түсірілімі үшін пайдаланылмады, ол толығымен Голливудта, Калифорнияда түсірілді. Иан Макьюанның Букер сыйлығына ұсынылған «Чесил жағажайда» романы негізінен Чесил жағажайына қарап тұрған қонақ үйінде өтеді. Кітаптың соңғы бөлімдерінде Чесил жағажайының өзіндегі көріністер бар. Бұл 2017 жылы сол атпен фильмге бейімделді. 1980 жылғы Ұлыбританияда шыққан Марта мен Мюфиндердің «Echo Beach» синглының обложкасы Чесил жағажайындағы барға негізделген. Джудит Стинтонның «Чесил жағажай: халыққа толы жалғыздық» (2021) кітабы Чесил жағажай тарихына арналған деректік еңбек. Чесил жағажайы мен Флит лагунасы «Басқырлар» (1955), «Қарғысқа ұшырағандар» (1963), «Чесил жағажайда» (2017) және «Өткен жаздың құмдары» (2017) сияқты фильмдерде түсірілім орны ретінде пайдаланылды, сондай-ақ «Кіші артқы бөлме» (1949) фильмінің кульминациялық сахнасы үшін де қолданылды.