Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Гранада (ɡɾaˈnaða) – Никарагуаның батысындағы қала және Гранада департаментінің орталығы. 2022 жылғы мәлімет бойынша, халқы шамамен 105 862 адамды құрайды, бұл Никарагуаның халық саны бойынша тоғызыншы қаласы. Гранада тарихи тұрғыдан Никарагуаның ең маңызды қалаларының бірі болып келген, экономикалық және саяси жағынан. Қаланың архитектурасы мен құрылысында бай отаршылдық мұрасы көрінеді. Гранадада ежелден жергілікті халық тығыз қоныстанған. 1524 жылы Франсиско Эрнандес де Кордова қалаға Гранада деген ат берді, ол құрлықтағы еуропалықтардың алғашқы қаласы саналды. Осы мәртебеге таластайтын басқа қалалардан өзгешелігі, Гранада қаласы жаулау ошағы ғана емес, сонымен қатар Арагон тәжінің және Испаниядағы Кастилия Корольдігінің ресми тізілімінде тіркелген қала болды. Гранада морилік және андалузиялық сыртқы келбетімен «Ла Гран Султана» деп те аталады, ал оның тарихи бәсекелесі және туыс қаласы Леон, кастилиялық бейімділікті көрсетеді.
Granada (ɡɾaˈnaða) is a city in western Nicaragua and the capital of the Granada Department. With an estimated population of 105,862 (2022), it is Nicaragua's ninth most populous city. Granada is historically one of Nicaragua's most important cities, economically and politically. It has a rich colonial heritage, seen in its architecture and structure. Granada had a thriving Indigenous population. In 1524, the city was renamed Granada, by Francisco Hernández de Córdoba, ostensibly the first European city in mainland America. Unlike other cities that claim the same distinction, the city of Granada was not only the settlement of the conquest, but also a city registered in official records of the Crown of Aragon, and the Kingdom of Castile in Spain. Granada is also known as La Gran Sultana, in the reflection of its Moorish and Andalusian appearance, unlike its sister city and historical rival León, which displays Castilian trends.
Тарих
Гранада елді мекенін испан конкистадоры Эрнандес де Кордова құрды және оны Испаниядағы осы аттас қаланың атымен атады. Бұл, Гранада әмірлігінен король Фердинанд II және королева Изабелла I әскерлері қаланы жаулап алғандығының құрметіне жасалды, бұл реконкистаны аяқтады. Колониялық дәуірде Гранада Антигуа Гватемаламен бауырлас қала болды, Косиболка көлі және Сан-Хуан өзені арқылы Атлант мұхитындағы порттармен қарқынды сауда-саттық жүргізіп, Сан-Хуан өзенімен жоғары қарай жүзіп, елді мекенді басып алуға тырысқан ағылшын, француз және голланд қарақшыларының шабуылдарына ұшырады. Көп жылдар бойы Гранада Никарагуаның маңызды қаласы ретінде Леонмен үстемдік үшін күресті. Гранада қаласын консерваторлар, ал Леонды либералдар қолдады. Көп жылдар бойы қалалардағы отбасылар мен саяси фракциялар арасында, кейде өте қанасты қақтығыстар болды. 19 ғасырдың ортасында екі қаланың арасында Манагуада астана орналасқан жерге келісімге келді. 1850 жылы Гранадада шамамен 10 000 адам тұрды. 1834 жылдың 29 мамырында Гранаданың әскери күштерінің басшысы Кандидо Флорес, Хосе Нунес басқаратын Леон үкіметіне қарсы, федералды Конституцияны реформалау талабымен көтеріліс жасады. Манагуада жеңілгеннен кейін ол Гранадада қарсылық ұйымдастыра алмады, сондықтан қаланы, әсіресе шетелдіктердің үйлерінде тонау мен қарақшылық жасаған, ұйымсыз халыққа қалдырды. Гранада сонымен қатар американдық филибүстер Уильям Уокердің тұрағы болды, ол Орталық Американы басып алып, құлдыққа негізделген экономикасы бар тәуелсіз колониялар құруға тырысты. Уокердің генералдарының бірі, Чарльз Фредерик Хеннингсен, қашып кетпес бұрын қаланы өртеп жіберіп, отаршылдық дәуірінің көптеген архитектуралық ескерткіштерін жойды және кетер алдында қираған орынға "Бұл жерде Гранада болды" деген сөздерді жазды. Гранада 1970-1980 жылдардағы Сандинист дәуірінің қырқысынан көп бөлігін сақтап қалды.
The settlement of Granada was established by Spanish conquistador Hernández de Córdoba, who named it after the city of the same name in Spain. This was done in honor of the city's capture by the forces of King Ferdinand II and Queen Isabella I from the Emirate of Granada, which completed the reconquista. During the colonial era, Granada was a sister city to the settlement of Antigua Guatemala, maintained a flourishing level of commerce with ports in the Atlantic Ocean via Lake Cocibolca and the San Juan River, and was subject to attacks from English, French and Dutch pirates who unsuccessfully attempted to take control of the settlement by sailing up the San Juan River. For many years Granada disputed with León its hegemony as the major city of Nicaragua. The city of Granada was favored by the Conservatives, while Léon was favored by the Liberals. For many years there was conflict that at times became quite violent between the cities' families and political factions. In the mid 19th century a compromise site was agreed on and the capital was finally established at Managua between both cities. As of 1850, Granada had a population of approximately 10,000. On 29 May 1834, Cándido Flores, head of the military forces of Granada, revolted against the Government in León led by José Núñez, demanding the reform of the federal Constitution. After being defeated in Managua he could not organize a resistance in Granada, so he left the city to a disorganized mob that committed lootings and robberies, especially in the houses of foreigners. Granada was also the site where American filibuster William Walker took up residence and attempted to take control of Central America and create independent colonies with economies based on slavery. One of Walker's generals, Charles Frederick Henningsen, set the city ablaze before escaping, destroying much of the colonial era architecture and inscribed the words "Here was Granada" on the ruins before he left. Granada avoided much of the tumult of the Sandinista Era in the 1970–80s.
География
Гранада Никарагуа көлінің жағалауында орналасқан (әрі Косиболка көлі деп те аталады), бұл әлемдегі жиырмасыншы ең ірі көл. Гранада – солтүстікте Боако және Манагуамен, шығыста Масая және Карасомен, ал оңтүстікте Риваспен шектесетін Гранада департаментінің астанасы. Осы департаменттің ішінде Манагуа көлі мен Никарагуа көлін байланыстыратын Типитапа өзені солтүстіктен өтеді. Сонымен қатар, Манарес, Генирзаро және танымал Апойо деген үш жанартаулық лагуна бар. Масая департаментімен ортақ Апойо – Никарагуаның ең үлкен жанартаулық лагунасы. Гранада жыл бойы өте жылы қала, температурасы Манагуаға ұқсас. Бұл көлге жақын орналасуымен және жоғары төбелермен қоршалған географиялық ерекшеліктеріне байланысты. Гранададағы жауын-шашын мөлшері жылына шамамен 1100-2100 мм аралығында, ал жылдық орташа температура 25,7 °C құрайды. Гранада маңындағы өсімдіктер оның климатын көрсетеді. Момбачо жанартауының етегінде құрғақ және ылғалды орманды аймақтар орналасқан. Бұл жанартау әртүрлі жануарларға да мекен (Никарагуаның жабайы табиғаты туралы бөлімді қараңыз). Көлде теңіз және тұщы су жануарлары да көп. Бұл әлемдегі акулалардың (Никарагуа акуласы) тіршілік ететін жалғыз тұщы сулы көл. Көлде балық аулау өте жақсы, коммерциялық және демалыс мақсатында балық аулаушылар гуапоте, можарра және сардинаны үнемі аулайды. Никарагуада акула мен аралық тісті балықтың популяциясы азайғандықтан оларды аулауға тыйым салынды. Гранада ауданындағы басқа да маңызды қалалар мен кенттерге Малакатоя, Эль-Пасо, Эль-Гуаябо, Дирия, Макатепе, Эль-Гуанакасте, Нандайме және Дириомо кіреді, ол елде сиқыршылардың соңғы қаласы ретінде белгілі. Момбачо жанартауы Гранададағы ең биік нүкте (1345 м); қазіргі уақытта жанартаудың конусының көп бөлігі көлге құлап, Гранаданың 365 аралшасын құрады, одан жанартаудың тамаша көрінісі ашылады. Абатты күндері Ометепе және Сапатера аралдарын да көруге болады. Сапатера аралы – Никарагуа көліндегі екінші ең ірі арал, сонымен қатар ішінде өртсөндіргіш жанартауы бар. Ең ірісі – Никарагуа көлінде орналасқан Ометепе аралы. Бұл ұлттық қазына, Колумбтан бұрынғы мүсіндер мен құдайлардың мекені ретінде танымал. Олар испан жаулап алу кезінде аралда табылған, қазір Конвенто Сан-Франциско мұражайында, сондай-ақ Ометепе аралындағы басқа мұражайлар мен саябақтарда қойылған. Гранадада Никарагуа көлінде көптеген жағажайлар бар, олар Semana Santa ("Қасиетті апта") кезінде өте танымал.
Granada is located along the coast of the Lake Nicaragua (a. k. a. Lake Cocibolca), the world's twentieth largest lake. Granada is the capital city of the Department of Granada, which borders Boaco and Managua to the north, Masaya and Carazo to the east and Rivas to the south. Within the same department, the River Tipitapa which connects the Lake of Managua and Nicaragua passes through it in the north. It also has three volcanic lagoons; Manares, Genirzaro, and the famous Apoyo. Apoyo, which is shared with the Department of Masaya, is the largest volcanic lagoon in Nicaragua. Granada is a very warm city all year round, with very similar temperatures to Managua. This is due to similarities in geography with its close proximity to a lake and surrounded by high hills. Rainfall in Granada is approximately between 1,100 2,100 mm annually, with an annual average temperature reported to be 25.7 °C. The vegetation around Granada is a reflection of its climatology. Dry and humid forests skirt the Mombacho volcano. The volcano is also home to a wide array of fauna (See Wildlife of Nicaragua). The lake is also home to many creatures, both marine and freshwater creatures. It is the only freshwater lake in the world where sharks live (Nicaragua shark). Fishing in the lake is quite good, and fishermen, both commercial and recreational, regularly catch guapote and mojarras, as well as sardines. Nicaragua has recently banned fishing of the Nicaragua shark and sawfish because of population decline. Other important cities and towns within the Granada district include Malacatoya, El Paso, El Guayabo, Diria, Macatepe, El Guanacaste, Nandaime and Diriomo, known nationally as the last city of witches. Mombacho volcano is the highest point (1,345 m) within Granada; the now dormant volcano blew most of its cone into the lake, forming the 365 Islets of Granada, from where the volcano provides an amazing view. It is also possible on a clear day to see Ometepe and Zapatera Islands. The later island is the second largest island in Lake Nicaragua, and also harbors an inactive volcano. The largest is Ometepe Island, also located in Lake Nicaragua. It is a national treasure, known as the home of pre Columbian statues and idols, which were found on the island during the Spanish conquest, and now exhibited in the Convento San Francisco Museum, as well as in other museums and parks located on Ometepe Island. Granada has many beaches on Lake Nicaragua which are very popular around Semana Santa ("Holy Week").
Экономика және туризм
Гранада ұзақ жылдар бойы ағаш, алтын және күміс саудасының маңызды орталығы болды. Гранаданың экономикасы дамып келеді, себебі қала туризм орталығына айналуда. Гранада Никарагуаның алтыншы ірі қаласы болып қала берсе де, елдегі ең жақсы сақталған отаршылдық дәуір сәулетімен әйгілі. Бірнеше жыл бойы жылжымайтын мүлік нарығы қарқынды дамыды, көптеген еуропалықтар мен американдықтар зейнетке шығу немесе демалыс үйі үшін аймақтағы үйлерді сатып алып, жөндеуден өткізді, сондай-ақ бірнеше шетелдік агенттіктер кеңселер ашты, бірақ 2007 жылы бұл даму баяулады. Гранадада және Никарагуаның оңтүстік-батыс аймағында жылжымайтын мүлік бағаларының өсуі инвесторлардың назарын Солтүстік Никарагуаға, Матагалпа, Леон, Коринто қалаларына және Леон мен Коринто маңындағы жағажайларға бұрды. Жаңа мұражайлар ашылды, қонақүйлер мен мейрамханалар саны жылдам өсуде. Гранада қазір туризмге үлкен тәуелді болғанымен, муниципалитет аумағында өнімді ауыл шаруашылық жерлер де бар. Оның шегінде органикалық кофе, какао, мал, банан және плантациялық банан өндірісі жүзеге асырылады.
Granada has long been a center of commerce, including timber, gold and silver. Granada's economy continues to grow as it is becoming a hub for tourism. Though Granada remains Nicaragua's sixth largest city, it is widely known for preserving some of the finest colonial era architecture in the country. A real estate boom had been underway for several years, with many European and Americans purchasing and renovating the area's homes for retirement or holiday homes and several foreign realtors establishing offices, but that boom slowed in 2007. The prior escalation of real estate prices in Granada and other parts of Southwestern Nicaragua has led to a shift of investor attention toward Northern Nicaragua and the cities of Matagalpa, Leon, Corinto and the surrounding beaches of Leon and Corinto. Museums have opened, and new hotels and restaurants are proliferating at a fast rate. Granada, though now highly dependent on tourism, also has fertile agricultural land within the municipality. Major production of organic coffee and cacao, cattle, plantains and bananas occurs within its boundaries.
Гастрономия
Гранададағы мейрамханалар Нью-Йорк Таймс сияқты газеттерде жарияланып, халықаралық деңгейде танылды. Гранада қаласында Пита Пита, Garden Café және La Hacienda сияқты көптеген мейрамханалар бар. Соңғы жылдары Гранаданың аспаздық өнері дами келе, жергілікті және халықаралық дәмі мен өнімдерін үйлестіріп, сонымен қатар жергілікті фермерлер мен өндірушілердің табиғи және экологиялық тұрақтылығын қолдап келеді. Гранада экономикасы, негізінен, колониялық архитектурасымен, экологиялық сұлулығымен және енді тағамдық туризм орталығы ретінде танылуының арқасында қарқынды өсуде.
Granada's restaurants have received international recognition by newspapers like the New York Times. In the city of Granada, there are many restaurants including Pita Pita, Garden Café & La Hacienda. In recent years, the city of Granada's evolving culinary scene mixes local and international flavors, as well as supporting farm to table sustainability of local growers and producers. Granada's economy continues to grow in big part because it is fast becoming a tourist attraction for its colonial architecture, as well as its ecological beauty and now as a food destination.
Инфрақұрылым
Гранаданың көшелерінің көп бөлігі тар, себебі қала моторлы көліктер пайда болғанға дейін ғасырлар бойы дамыған. Сондықтан қазіргі таңда көптеген көшелерде бір бағытты қозғалысқа рұқсат етіледі, бұл көлікпен келген саяхатшылар үшін қиындық тудырады. 1980 жылдары елдің экономикалық дағдарысына байланысты ұзақ жылдар бойы назарсыздаққа ұшырағаннан кейін, Гранаданың көптеген ғимараттары мен инфрақұрылымы тозуға бастады. Жолдар мен коммуналдық желілер күйреп, жарамсыз күйге келді. Бірақ, соңғы онжылдықтарда қала әкімдігі Гранаданың көптеген тарихи ескерткіштерін тану және қалпына келтіруге қаржы жұмсады. Испания үкіметі қаланы жаңғыртуға қаржылық қолдау көрсетіп келеді. Мұндай жобалардың бірі – Ла Кальзада көшесін жаяу жүргіншілерге арналған көшеге айналдыру.
Most of Granada's streets are narrow, as the city evolved centuries before the advent of motorized vehicles. Therefore, today, many streets allow only one way traffic, offering a challenge to visitors traveling by car. Following many years of neglect, primarily due to the economic collapse of the nation in the 1980s, most of Granada's buildings and infrastructure began to deteriorate. Roads and public utilities fell into disrepair. In the decades that followed, however, the city government directed funds towards recognition and restoration of many of Granada's historic structures. The Spanish government has provided financial cooperation for the refurbishment of the city. One such project is transforming Calle La Calzada into a pedestrian street.
Мәдениет
Гранада, Никарагуаның Тынық мұхитының көп бөлігі сияқты, негізінен испан тілінде сөйлейтін метистермен қоныстанған. Мұнда АҚШ, Канада, Испания, Германия, Италия, Ирландия, Австрия, Нидерланды және Франциядан келген адамдар да тұрады. Жақында ғана Никарагуада туризм өркендеп дамыды. Бұл өз кезегінде Гранадаға колониалдық үйлерді сатып алуға ниеттенген шетелдіктерді тартты, нәтижесінде қала тұрғындары арасында еуропалықтар мен американдықтардың саны арта түсті. Шетелдіктердің қызығушылығы және одан кейінгі инвестициялар жылжымайтын мүліктің бағасын көтерді. Дегенмен, 2018 жылғы азаматтық қақтығыстан кейін АҚШ Мемлекеттік департаменті "азаматтық тәртіпсіздік, қылмыс, денсаулық сақтауға қолжетімділіктің шектеулі болуы және заңдардың тәртіпсіз түрде қолданылуы" туралы ескерту жасап, саяхат кеңесін шығарды. 2020 жылы COVID-19 пандемиясына байланысты 4-деңгейлі "Саяхатқа бармаңыз" кеңесі берілді.
Granada, like most of the Nicaraguan Pacific, is populated primarily by a Spanish speaking majority of Mestizos. Residing here also are people from the United States, Canada, Spain, Germany, Italy, Ireland, Austria, the Netherlands, and France. Until recently, Nicaragua was experiencing a booming tourist economy. This, in turn, attracted foreigners to Granada seeking colonial homes for purchase, adding a growing number of Europeans and Americans to the city's population. Real estate prices had increased following the foreign interest and subsequent investments. However, with the 2018 civil conflict, the US Department of State issued a travel advisory, citing "civil unrest, crime, limited healthcare availability, and arbitrary enforcement of laws." In 2020, it issued a Level 4, "Do Not Travel" advisory due to COVID 19.