Кіріспе

Гранада (ɡɾaˈnaða) – Никарагуаның батысындағы қала және Гранада департаментінің орталығы. 2022 жылғы мәлімет бойынша, халқы шамамен 105 862 адамды құрайды, бұл Никарагуаның халық саны бойынша тоғызыншы қаласы. Гранада тарихи тұрғыдан Никарагуаның ең маңызды қалаларының бірі болып келген, экономикалық және саяси жағынан. Қаланың архитектурасы мен құрылысында бай отаршылдық мұрасы көрінеді. Гранадада ежелден жергілікті халық тығыз қоныстанған. 1524 жылы Франсиско Эрнандес де Кордова қалаға Гранада деген ат берді, ол құрлықтағы еуропалықтардың алғашқы қаласы саналды. Осы мәртебеге таластайтын басқа қалалардан өзгешелігі, Гранада қаласы жаулау ошағы ғана емес, сонымен қатар Арагон тәжінің және Испаниядағы Кастилия Корольдігінің ресми тізілімінде тіркелген қала болды. Гранада морилік және андалузиялық сыртқы келбетімен «Ла Гран Султана» деп те аталады, ал оның тарихи бәсекелесі және туыс қаласы Леон, кастилиялық бейімділікті көрсетеді.

Тарих

Гранада елді мекенін испан конкистадоры Эрнандес де Кордова құрды және оны Испаниядағы осы аттас қаланың атымен атады. Бұл, Гранада әмірлігінен король Фердинанд II және королева Изабелла I әскерлері қаланы жаулап алғандығының құрметіне жасалды, бұл реконкистаны аяқтады. Колониялық дәуірде Гранада Антигуа Гватемаламен бауырлас қала болды, Косиболка көлі және Сан-Хуан өзені арқылы Атлант мұхитындағы порттармен қарқынды сауда-саттық жүргізіп, Сан-Хуан өзенімен жоғары қарай жүзіп, елді мекенді басып алуға тырысқан ағылшын, француз және голланд қарақшыларының шабуылдарына ұшырады. Көп жылдар бойы Гранада Никарагуаның маңызды қаласы ретінде Леонмен үстемдік үшін күресті. Гранада қаласын консерваторлар, ал Леонды либералдар қолдады. Көп жылдар бойы қалалардағы отбасылар мен саяси фракциялар арасында, кейде өте қанасты қақтығыстар болды. 19 ғасырдың ортасында екі қаланың арасында Манагуада астана орналасқан жерге келісімге келді. 1850 жылы Гранадада шамамен 10 000 адам тұрды. 1834 жылдың 29 мамырында Гранаданың әскери күштерінің басшысы Кандидо Флорес, Хосе Нунес басқаратын Леон үкіметіне қарсы, федералды Конституцияны реформалау талабымен көтеріліс жасады. Манагуада жеңілгеннен кейін ол Гранадада қарсылық ұйымдастыра алмады, сондықтан қаланы, әсіресе шетелдіктердің үйлерінде тонау мен қарақшылық жасаған, ұйымсыз халыққа қалдырды. Гранада сонымен қатар американдық филибүстер Уильям Уокердің тұрағы болды, ол Орталық Американы басып алып, құлдыққа негізделген экономикасы бар тәуелсіз колониялар құруға тырысты. Уокердің генералдарының бірі, Чарльз Фредерик Хеннингсен, қашып кетпес бұрын қаланы өртеп жіберіп, отаршылдық дәуірінің көптеген архитектуралық ескерткіштерін жойды және кетер алдында қираған орынға "Бұл жерде Гранада болды" деген сөздерді жазды. Гранада 1970-1980 жылдардағы Сандинист дәуірінің қырқысынан көп бөлігін сақтап қалды.

География

Гранада Никарагуа көлінің жағалауында орналасқан (әрі Косиболка көлі деп те аталады), бұл әлемдегі жиырмасыншы ең ірі көл. Гранада – солтүстікте Боако және Манагуамен, шығыста Масая және Карасомен, ал оңтүстікте Риваспен шектесетін Гранада департаментінің астанасы. Осы департаменттің ішінде Манагуа көлі мен Никарагуа көлін байланыстыратын Типитапа өзені солтүстіктен өтеді. Сонымен қатар, Манарес, Генирзаро және танымал Апойо деген үш жанартаулық лагуна бар. Масая департаментімен ортақ Апойо – Никарагуаның ең үлкен жанартаулық лагунасы. Гранада жыл бойы өте жылы қала, температурасы Манагуаға ұқсас. Бұл көлге жақын орналасуымен және жоғары төбелермен қоршалған географиялық ерекшеліктеріне байланысты. Гранададағы жауын-шашын мөлшері жылына шамамен 1100-2100 мм аралығында, ал жылдық орташа температура 25,7 °C құрайды. Гранада маңындағы өсімдіктер оның климатын көрсетеді. Момбачо жанартауының етегінде құрғақ және ылғалды орманды аймақтар орналасқан. Бұл жанартау әртүрлі жануарларға да мекен (Никарагуаның жабайы табиғаты туралы бөлімді қараңыз). Көлде теңіз және тұщы су жануарлары да көп. Бұл әлемдегі акулалардың (Никарагуа акуласы) тіршілік ететін жалғыз тұщы сулы көл. Көлде балық аулау өте жақсы, коммерциялық және демалыс мақсатында балық аулаушылар гуапоте, можарра және сардинаны үнемі аулайды. Никарагуада акула мен аралық тісті балықтың популяциясы азайғандықтан оларды аулауға тыйым салынды. Гранада ауданындағы басқа да маңызды қалалар мен кенттерге Малакатоя, Эль-Пасо, Эль-Гуаябо, Дирия, Макатепе, Эль-Гуанакасте, Нандайме және Дириомо кіреді, ол елде сиқыршылардың соңғы қаласы ретінде белгілі. Момбачо жанартауы Гранададағы ең биік нүкте (1345 м); қазіргі уақытта жанартаудың конусының көп бөлігі көлге құлап, Гранаданың 365 аралшасын құрады, одан жанартаудың тамаша көрінісі ашылады. Абатты күндері Ометепе және Сапатера аралдарын да көруге болады. Сапатера аралы – Никарагуа көліндегі екінші ең ірі арал, сонымен қатар ішінде өртсөндіргіш жанартауы бар. Ең ірісі – Никарагуа көлінде орналасқан Ометепе аралы. Бұл ұлттық қазына, Колумбтан бұрынғы мүсіндер мен құдайлардың мекені ретінде танымал. Олар испан жаулап алу кезінде аралда табылған, қазір Конвенто Сан-Франциско мұражайында, сондай-ақ Ометепе аралындағы басқа мұражайлар мен саябақтарда қойылған. Гранадада Никарагуа көлінде көптеген жағажайлар бар, олар Semana Santa ("Қасиетті апта") кезінде өте танымал.

Экономика және туризм

Гранада ұзақ жылдар бойы ағаш, алтын және күміс саудасының маңызды орталығы болды. Гранаданың экономикасы дамып келеді, себебі қала туризм орталығына айналуда. Гранада Никарагуаның алтыншы ірі қаласы болып қала берсе де, елдегі ең жақсы сақталған отаршылдық дәуір сәулетімен әйгілі. Бірнеше жыл бойы жылжымайтын мүлік нарығы қарқынды дамыды, көптеген еуропалықтар мен американдықтар зейнетке шығу немесе демалыс үйі үшін аймақтағы үйлерді сатып алып, жөндеуден өткізді, сондай-ақ бірнеше шетелдік агенттіктер кеңселер ашты, бірақ 2007 жылы бұл даму баяулады. Гранадада және Никарагуаның оңтүстік-батыс аймағында жылжымайтын мүлік бағаларының өсуі инвесторлардың назарын Солтүстік Никарагуаға, Матагалпа, Леон, Коринто қалаларына және Леон мен Коринто маңындағы жағажайларға бұрды. Жаңа мұражайлар ашылды, қонақүйлер мен мейрамханалар саны жылдам өсуде. Гранада қазір туризмге үлкен тәуелді болғанымен, муниципалитет аумағында өнімді ауыл шаруашылық жерлер де бар. Оның шегінде органикалық кофе, какао, мал, банан және плантациялық банан өндірісі жүзеге асырылады.

Гастрономия

Гранададағы мейрамханалар Нью-Йорк Таймс сияқты газеттерде жарияланып, халықаралық деңгейде танылды. Гранада қаласында Пита Пита, Garden Café және La Hacienda сияқты көптеген мейрамханалар бар. Соңғы жылдары Гранаданың аспаздық өнері дами келе, жергілікті және халықаралық дәмі мен өнімдерін үйлестіріп, сонымен қатар жергілікті фермерлер мен өндірушілердің табиғи және экологиялық тұрақтылығын қолдап келеді. Гранада экономикасы, негізінен, колониялық архитектурасымен, экологиялық сұлулығымен және енді тағамдық туризм орталығы ретінде танылуының арқасында қарқынды өсуде.

Инфрақұрылым

Гранаданың көшелерінің көп бөлігі тар, себебі қала моторлы көліктер пайда болғанға дейін ғасырлар бойы дамыған. Сондықтан қазіргі таңда көптеген көшелерде бір бағытты қозғалысқа рұқсат етіледі, бұл көлікпен келген саяхатшылар үшін қиындық тудырады. 1980 жылдары елдің экономикалық дағдарысына байланысты ұзақ жылдар бойы назарсыздаққа ұшырағаннан кейін, Гранаданың көптеген ғимараттары мен инфрақұрылымы тозуға бастады. Жолдар мен коммуналдық желілер күйреп, жарамсыз күйге келді. Бірақ, соңғы онжылдықтарда қала әкімдігі Гранаданың көптеген тарихи ескерткіштерін тану және қалпына келтіруге қаржы жұмсады. Испания үкіметі қаланы жаңғыртуға қаржылық қолдау көрсетіп келеді. Мұндай жобалардың бірі – Ла Кальзада көшесін жаяу жүргіншілерге арналған көшеге айналдыру.

Мәдениет

Гранада, Никарагуаның Тынық мұхитының көп бөлігі сияқты, негізінен испан тілінде сөйлейтін метистермен қоныстанған. Мұнда АҚШ, Канада, Испания, Германия, Италия, Ирландия, Австрия, Нидерланды және Франциядан келген адамдар да тұрады. Жақында ғана Никарагуада туризм өркендеп дамыды. Бұл өз кезегінде Гранадаға колониалдық үйлерді сатып алуға ниеттенген шетелдіктерді тартты, нәтижесінде қала тұрғындары арасында еуропалықтар мен американдықтардың саны арта түсті. Шетелдіктердің қызығушылығы және одан кейінгі инвестициялар жылжымайтын мүліктің бағасын көтерді. Дегенмен, 2018 жылғы азаматтық қақтығыстан кейін АҚШ Мемлекеттік департаменті "азаматтық тәртіпсіздік, қылмыс, денсаулық сақтауға қолжетімділіктің шектеулі болуы және заңдардың тәртіпсіз түрде қолданылуы" туралы ескерту жасап, саяхат кеңесін шығарды. 2020 жылы COVID-19 пандемиясына байланысты 4-деңгейлі "Саяхатқа бармаңыз" кеңесі берілді.