Қаралақ мысық

Кіріспе

Оңтүстік Африкаға тән шағын жабайы мысық.

Түр туралы мәлімет
| аты = Black footed cat
| суреті = Zoo Wuppertal Schwarzfusskatze.jpg
| статусы = VU
| статустық жүйе = IUCN3.1
| статустық сілтеме =
| статусы2 = CITES A1
| статусы2 жүйесі = CITES
| статусы2 сілтемесі =
1931 жылы Оңтүстік Африкалық сүтқоректілер маманы Гай С. Шортридж Felis (Microfelis) nigripes thomasi тұқымын атайды. Ол Griqualand West аймағынан жиналған қара аяқты мысықтардың терілері, атаулы түрге қарағанда қара түстірек екенін сипаттады. Британдық зоолог Реджинальд Иннес Покок Лондонның Табиғи тарих мұражайының коллекциясындағы мысық терілерін зерттегенде, қара аяқты мысықтың Felis туысына жататынын растады. Көрсетілген тұқымның дұрыстығы күмәнді, себебі популяциялар арасындағы байқалған айырмашылықтарға сәйкес келетін географиялық тосқауылдар жоқ. 2017 жылы IUCN Мысық мамандары тобы фелидтердің таксономиясын қайта қарап, қара аяқты мысықтың, ең болмаса, монотиптік түр екенін атап өтті.

Филогенез және эволюция

Фелидея тұқымдасының барлық түрлерінің ядролық ДНК-сының филогенетикалық талдауы олардың эволюциялық таралуы Миоцен дәуірінде Азияда басталғанын көрсетті. Фелидея тұқымдасының барлық түрлерінің митохондриялық ДНК-сын талдау олардың шамамен таралуын көрсетеді. Қара аяқты мысық – барлық *Felis* түрлерінің ортақ атасынан шамамен бөлініп шыққан эволюциялық желінің бір бөлігі, бұл олардың ядролық ДНК-сын талдау нәтижесінде анықталды. Жұтқыншақ сақиналары қара жартылай шеңберлерден тұрады, олардың түсі күңгірт қоңырдан ақшыл қызғылтқа дейін өзгереді және қызғылт түсті жиектері болады. Кейбір жекелемелердің құрсағы таза ақ түсті, ал қапталдарының қап-қара түсіне жақындаған жерде ақшыл сары реңге ие. Құлақтары, көздері және аузы ақшыл сұрғылт түсті. Көз бұрыштарынан екі қара жолақ бетке қарай созылады. Жекелемелердің түсі құмды ақшыл сарыдан қараңғы сарыға дейін өзгереді. Оның ареалының солтүстік бөлігінде түсі оңтүстік бөлігіне қарағанда ақшыл, ал оңтүстік бөлігінде дақтары мен жолақтары анық көрінеді. Жұтқыншақтағы үш сақина қызғылт қоңырдан қараға дейін, ал үшінші сақина кейбір жекелемелерде үзіліске ұшырайды. Әйелдердің бас және денесінің ұзындығы құйрығымен бірге -қа жетеді. Еркектердің бас және денесінің ұзындығы -қа дейін жетеді, құйрығы ұзын. Оның құйрығы бас және денесінің шамамен жартысын құрайды. Әйелдердің салмағы , ал еркектердің салмағы -қа жетеді.

Таралуы және мекендейтін ортасы

Қара аяқты мысық Оңтүстік Африкаға тән; оның таралуы осы аймақтағы басқа кішкентай мысықтарға қарағанда әлдеқайда шектеулі. Оның таралу аймағы Оңтүстік Африкадан солтүстікке қарай, Ботсвананың оңтүстігіне дейін созылады, онда ол 1960 жылдардың соңында тіркелді. Басқа мысықтардың көпшілігінен айырмашылығы, ол жақсы шығармайды, өйткені оның денелі құрылысы мен қысқа құйрығы ағашқа көтерілуге қолайсыз деп саналады. Алайда, бір қара аяқты мысық түйетамыр ағашының (Vachellia erioloba) төменгі бұтақтарында тынығып жатқан күйде суретке түсірілген. Әйел бір жыл ішінде орташа есеппен шамамен бір аумақта қоныстанады, ал тұрақты еркек бірден төрт әйелге дейін қамқорлық ететін аумаққа ие. Ол өзінің аумағында иіс белгілерін пайдаланады. Иіс белгілеудің басқа түрлері: заттарды сүрту, тырнақтарымен сызып алу және көзге түсетін жерлерге нәжіс қалдыру. Оның дауысы оның мөлшеріне қарағанда басқа мысықтарға қарағанда күштірек, бұл дауыстың салыстырмалы түрде үлкен қашықтықта естілуіне мүмкіндік береді. Алайда, бір-біріне жақын болғанда, ол тыныш ырғу немесе гүрілдеу дыбыстарын қолданады; ал қорқытылғанда, ол ысқырықтап, өкіріп кетеді. Оның өте жасырын мінезі оны зерттеуді қиын жасайды; сонымен қатар, ол басқа мысықтар сияқты жолдар мен іздерді пайдаланбай, жылдам қозғалады. Оңтүстік Африкада 1998-1999 жылдары Кимберли маңындағы Бенфонтейндеғы тығыздығы шамамен бағаланды, ол 2005-2014 жылдары төмендеді. Оңтүстікке қарай, Нувежарсфонтейн аймағында 2009-2014 жылдары бағаланған жеке тұлғалардың саны шамамен болды. Бұл екі аймақтағы жақсы ауа райы мен басқару жағдайларына байланысты, бұл тығыздықтар ерекше жоғары болуы мүмкін, ал нашар жағдайлардағы жеке тұлғалардың саны шамамен болуы мүмкін. «Күтіп отырып аң аудару» кезінде, ол кеміргіштердің қуысының алдында қозғалмай күтеді, кейде көздерін жұмып. Оның құлақтары үздіксіз қозғалады және ол дыбыс естігенде көздерін ашады. 1993 жылы бір аналық және бір аталық қара аяқты мысық 622 сағат бойы бақыланып, аң аулауы байқалды. Олар әр 50 минут сайын омыртқалы жануарларды ұстап, бір түні 14-ке дейін ұсақ жануарларды өлтірді. Олар мысықтарды мойнынан немесе басынан тістеп өлтіріп, оларды толығымен жейді. Олар құстарды тыныш аңдайды, содан кейін жылдам қуады және 500 метрге дейін секіріп, кейбіреулерін ауада ұстайды. Олар оларды жерге түсіріп, мысық құс (Mirafra apiata) және тік тұяқты құс (Chersomanes albofasciata) сияқты кішкентай құстарды жыртып жейді. Олар солтүстік қара корхан (Afrotis afraoides) сияқты ірі құстарды жұлып алып, бірнеше сағат бойы жейді, қалдықтарын қуыстарға жасырып, құммен жабады. Бір еркек шөпте тынығып жатқан қошқарға шабуыл жасады, бірақ қошқар аяғына тұрғанда аң аулауды тоқтатты. Ол кейіннен жақында өлген, шамамен салмағы бар қошқардың сүйегін жеді. Ол бірнеше рет жегенде әрқайсысында шамамен ет жеді, мүшеқаптан бастап, артқы жағынан қабырғаларға және мойынға дейін жеді; кейін ол кеудені ашып, ішкі органдарын жеді. Жем жинаушы термиттер, шегірткелер және көбелектер сияқты жәндіктер жеген олжаның шамамен 2% құрады. Ол өзінің күнделікті су қажеттілігін тамақтану арқылы қанағаттандыра алады, бірақ су бар болғанда ішеді. Аналық Оңтүстік жарты шарда қазан және наурыз айлары аралығында жаз айында жылына екі рет туады. Бір туаста әдетте бір немесе екі балапан болады, сирек жағдайларда төрт балапан да болуы мүмкін. Олар үш-төрт айдан кейін тәуелсіз болып, анасының аумағында қалады. Тұтқындағы қара аяқты мысықтар 15 жыл үш айға дейін өмір сүрді. Жабайы қара аяқты мысықтар үй иттері мен мысықтарынан жұқпалы ауруларға шалдығуға бейім.

The black footed cat is endemic to Southern Africa; its distribution is much more restricted than other small cats in this region. Its range extends from South Africa northward into southern Botswana, where it was recorded in the late 1960s. Unlike most other cats, it is a poor climber, as its stocky body and short tail are thought not to be conducive for climbing trees. However, one black footed cat was observed and photographed resting in the lower branches of a camelthorn tree (Vachellia erioloba). A female roams in an average home range of in a year, and a resident male in an area of The range of an adult male overlaps the ranges of one to four females. It uses scent marking throughout its range. Other forms of scent marking include rubbing objects, raking with claws, and depositing faeces in visible locations. Its calls are louder than those of other cats of its size, presumably to allow calls to be heard over relatively large distances. When close to each other, however, it uses quieter purrs or gurgles; when threatened, it hisses and growls. It is difficult to survey because of its highly secretive nature; moreover, it tends to move fast without using roads or tracks like other cats. In South Africa, a density of was estimated in Benfontein near Kimberley during 1998 to 1999, that fell to during 2005 to 2014. Farther south, in the Nuwejaarsfontein area, the estimated number of individuals during 2009 to 2014 was These were probably exceptionally high densities, as both areas feature good weather and management conditions, while the number of individuals in less favourable habitats could be closer to In a "sit and wait" hunt, it waits for the prey motionlessly in front of a rodent den, sometimes with closed eyes. Its ears keep moving, and it opens the eyes as soon as it hears a sound. In 1993, a female and a male black footed cat were followed for 622 hours and observed hunting. They caught vertebrates every 50 minutes and killed up to 14 small animals in a night. They killed shrews and rodents by a bite in the neck or in the head and consumed them completely. They stalked birds quietly, followed by a quick chase and a jump up to a height of and over a distance of , also catching some in the air. They pulled them down to the ground and consumed small birds like Cape clapper lark (Mirafra apiata) and spike heeled lark (Chersomanes albofasciata) without plucking. They plucked large birds like northern black korhaan (Afrotis afraoides), ate for several hours, cached the remains in hollows and covered them with sand. A male pounced on a lamb resting in the grass, but abandoned the hunt after the lamb got up on its feet. It later scavenged the carcass of a recently deceased lamb weighing nearly It consumed around meat in each of several bouts of eating, starting from the thighs, making its way from the lower back through the flanks to the neck; later it opened up the chest and fed on the inner organs. Insects like harvester termites, grasshoppers and moths constituted about 2% of the prey mass consumed. It is able to satisfy its daily water requirements through its diet, but drinks water when available. The female gives birth to up to two litters per year during the Southern Hemisphere summer between October and March. The litter size is usually one or two kittens, in rare cases also four kittens. They become independent after three to four months and tend to stay within their mother's home range. Captive black footed cats lived for up to 15 years and three months. Wild black footed cats are susceptible to transmission of infectious diseases from domestic dogs and cats.

Қауіптер

Белгілі қауіптерге жыртқыштарды бақылаудың салдарынан болатын әдістер, мысалы, уланған жем және болат жақ тұзақтар, шамадан тыс мал жаюдан туындаған мекендеу ортасының жойылуы, Оңтүстік Африканың көктемгі шошқасының популяциясының азаюы, түр ішіндегі жыртқыштық, аурулар және тиімсіз шаруашылық амалдары жатады. Көптеген қара аяқты мысықтар малшылардың итттерінен қаза тапты. Қорғалатын аумақтардың көп бөлігі өміршең қосалқы популяцияларды сақтау үшін жеткіліксіз болуы мүмкін. 2012 жылдың қараша айында бұл жоба Виктория-Вест аймағындағы Бизиесфонтейн шаруашылығына дейін кеңейтілді. 1992 мен 2018 жылдар аралығында 65 қара аяқты мысыққа радиожаға тағылып, олардың әлеуметтік ұйымдасуы, өлшемдері және мекендеу аумақтарын пайдалануы, аң аулау мінез-құлқы және рационының құрамы туралы түсінікті арттыру мақсатында ұзақ мерзімді бақылау жүргізілді. Камера-тұзақтар радиожағалы қара аяқты мысықтардың мінез-құлқын және олардың құмды қасқырлармен (Proteles cristatus) өзара әрекеттесуін қадағалау үшін пайдаланылады.

Тұтқында

1957 жылы Вуппертал зообагы қара аяқты мысықтарды алды, ал 1963 жылы оларды көбейтуге қол жеткізді. 1993 жылы Еуропаның сирек кездесетін түрлерді сақтау бағдарламасы құрылды, ол генетикалық әртүрлілікті сақтау және туыс көбейтуден сақтау үшін қай жануарлар жұптасуға ең қолайлы екенін үйлестіруге бағытталған. Қара аяқты мысықтың халықаралық тұқымдық тізімі Германиядағы Вуппертал зообагында сақталды. 2011 жылға қарай, 1964 жылдан бері тұтқында ұсталған барлығы 726 мысық туралы егжей-тегжейлі жазбалар болды; бүкіл әлемде 74 жеке тұлға Германия, Біріккен Араб Эмираттары, АҚШ, Ұлыбритания және Оңтүстік Африкадағы 23 мекемеде сақталды. Кливленд метропаркі, Фресно Чаффи, Брукфилд және Филадельфия зообақтары сияқты бірнеше зообақтар көбейтуде сәттілікке жетті. Аудубон табиғат институтының сирек кездесетін түрлерді зерттеу орталығы мысықтарды қамтитын озық генетика саласында жұмыс істеп жатыр. 2011 жылдың ақпан айында онда ұсталған аналық екі еркек мысық туды – бұл мұздатылған және ерітілген сперма мен мұздатылған және ерітілген эмбриондарды қолдану арқылы жасалған алғашқы қара аяқты мысықтар. 2003 жылы еркек мысықтан сперма алынып, мұздатылды. 2005 жылы ол жұмыртқаны ұрықтандыру үшін қолданылды, нәтижесінде эмбриондар пайда болды, олар 2010 жылдың желтоқсан айында ерітіліп, аналыққа ауыстырылды. Аналық жүктілікке дейін эмбриондарды көтеріп, екі мысық туды. Сол орталық 2012 жылдың 6 ақпанында қара аяқты мысық қызы Кристаллдың түрлер аралық эмбрион ауыстырудан кейін үй мысығының анасынан туғанын хабарлады.