Джон Габриэль Стедман: Суринамдағы бес жылдық экспедиция авторы

Кіріспе

Голландия мемлекеттік армиясының офицері және жазушысы Джон Габриэль Стедман (1744 – 7 наурыз 1797) – Голландия мемлекеттік армиясының офицері және жазушысы, Суринамдағы көтерілісші негрлерге қарсы бес жылдық экспедиция туралы естеліктер (1796) еңбегімен танымал. Бұл естеліктер 1773 және 1777 жылдар аралығында Суринамдағы оның тәжірибесін сипаттайды, онда ол отарлық әскерге қарсы күрескен марондық топтарға көмек көрсету үшін жіберілген голланд полкінің сарбазы болды. Алғашқыда ол өзінің тәжірибесін жеке күнделікке жазып, кейін оны қайта жазып, естеліктерге ұзартты. Естеліктер сол кездегі бестселлерге айналды және құлдық пен отаршылдықтың басқа да жақтарын тікелей бейнелеу арқылы құлдыққа қарсы күрестің жаңадан пайда болған қозғалысының маңызды құралына айналды. Стедманның жеке күнделігімен салыстырғанда, оның жарияланған естеліктері Суринамдағы Стедманның уақытын әдемілеп көрсетілген және романтикалық түрде бейнеленген нұсқасы болып табылады.

Ерте өмір

Стетман 1744 жылы Австриялық Нидерландыдағы Дендермонде қаласында, шотландтық Роберт Стетман мен оның франко-голландиялық әйелі Антуанетта Кристина ван Сейлен отбасында дүниеге келді. Роберт Стетман Голландия Республикасының шотланд бригадасында офицер болған. Ол балалық шағының көп бөлігін ата-анасымен Голландия Республикасында өткізді, бірақ сонымен қатар Шотландиядағы туысымен де уақыт өткізді. Стетман балалық шағын "әр түрлі қиындықтар мен жағымсыз кездесулерге толы" деп сипаттады.

Әскери мансап

Стетманның әскери мансабы 16 жасында басталды. Оның алғашқы командирлік шені – прапорщик, оның басшылығымен ол голландиялық штатгальтердің қызметінде Төменгі елдердің әртүрлі бекіністерін қорғады. Кейіннен оның шені лейтенантқа дейін көтерілді. 1771 жылы Стетман әкесі қайтыс болғаннан кейін үлкен қарызға батып, қайта әскери қызметке кірісті. Фургеуд оған қатыгездікпен қарады, орындауға міндеттер тағайындап, оның оқ-дәрісін алып қойды. Стетман Фургеудтың офицерлік міндеттерін орындамай, әскерлерінің жағдайына немқұрайлы қарап, тек пара арқылы лауазымын сақтап қалғанына сенді. 1775 жылдың 10 тамызында Суринамада ауырып қалғаннан кейін Стетман полковник Фургеудқа хат жазып, денсаулығын қалпына келтіру үшін демалыс беруді және оған тиіс болған алты айлық әскери жалақысын сұрады. Фургеуд оның өтінішін екі рет қабылдамады, бірақ басқа офицерлерге осындай демалыстар берді. Кейін Стетман: «Бұл мені соншалықты ашуландырды, мен оны тозақта көргім келді, тіпті өзім де оның жанып жатқанын көруге құштар болдым», – деп жазды. 800 еуропалық сарбаздан басқа, Стетман жаңа құрылған «Еркін негрлер корпусымен» (FNC) бірге шайқасты. FNC – құл иелерінен сатып алынған қара нәсілді құлдарға бостандық, бақшасы бар үй және маронға қарсы шайқастағы еңбекақысы уәде етілді. FNC бастапқыда 116 адамнан тұрды, бірақ алғашқы топтың батылдығы мен табандылығын көрсеткеннен кейін тағы 190 адам сатып алынып, құрамға қосылды. Ол 1774 жылы өткен және Гадо-Саби ауылын басып алумен аяқталған бір ғана шайқасқа қатысты. Осы шайқастың суреті Стетманның естеліктерінің бетінде бейнеленген, онда Стетман алдыңғы планда өлген құлдың үстінде тұр, ал алыста өртеніп жатқан ауыл көрінеді. Бұл жорықтар барысында жиі шабуылдар жасалып, аурулар жылдам тарады, нәтижесінде көптеген әскерлер қаза болды. Бұл шығындар соншалықты үлкен болды, сондықтан 1775 жылы Голландия Республикасынан бастапқы 800 сарбазды толықтыру үшін тағы 830 еуропалық сарбаз жіберілді.

Stedman's military career began at the age of 16. His first commanded rank was ensign, under which he defended various Low Country outposts in the employment of the Dutch Stadthouder. His rank was later elevated to lieutenant. In 1771, Stedman reenlisted because of overwhelming debt after the death of his father. He treated Stedman cruelly, inventing tasks for him to complete and taking away his ammunition. Stedman believed that Fourgeoud neglected his duties as an officer, ignoring the well being of his troops, and that he only retained his title through monetary bribes. On 10 August 1775, shortly after falling ill in Surinam, Stedman wrote Colonel Fourgeoud a letter requesting both a furlough to regain health and six months' military pay that was owed him. Fourgeoud refused his request twice, although he granted similar requests to other officers. Stedman later wrote, "This so incensed me that I not only wished him in Hell, but myself also, to have the satisfaction of seeing him burn". In addition to the 800 European soldiers, Stedman fought alongside the newly formed Free Negro Corps (FNC). The FNC, Black slaves purchased from their enslavers, were promised their freedom, a house with a garden plot and combat pay for service in action against the maroons. The FNC originally numbered 116 men, but 190 more were purchased and incorporated into the unit after the original group displayed courage and perseverance in action. He only engaged in one battle, which took place in 1774 and concluded with the capture of the village of Gado Saby. A portrayal of this battle can be seen in the frontispiece of Stedman's Narrative, which depicts Stedman standing over a dead slave in the foreground and a village burning in the distance. Throughout these campaigns, ambushes occurred frequently and disease spread rapidly, resulting in an enormous loss of troops. These losses were so great that 830 additional European troops were sent from the Dutch Republic in 1775 to supplement the original 800.

Стетманның баяндауы

Суринамдық көтерілісші негрлерге қарсы бес жылдық экспедицияның баяндамасы – Стетманның 1773 жылдан 1777 жылға дейінгі Суринамдағы тәжірибесі туралы автобиографиялық есебі. Стетман Суринамдағы уақытының күнделігін сақтаған, ол Миннесота университетінің кітапханасында сақталады, ал «Баяндама» қолжазбасы Еуропаға оралғаннан кейін он жыл өткен соң жазылған. «Баяндама» қолжазбасында Стетман Суринамның ландшафтын жанды түрде сипаттайды, флора мен фаунаға, сондай-ақ Суринамдағы жергілікті, еркін және құл африкалықтардың, еуропалық отарлаушылардың әлеуметтік мінез-құлқына ерекше назар бөледі. Оның колониядағы өмірге жасаған бақылаулары сол кездегі әртүрлі мәдениеттерді қамтиды: голланд, шотланд, жергілікті, африкалық, испан, португал және француз. Стетман колониядағы күнделікті өмірді сипаттауға да уақыт бөледі. «Баяндаманың» алғашқы беттерінде Стетманның Суринамға сапары жазылған. Ол күндерін «Бореас» кемесінің палубасында кітап оқып, толқынды теңізден ауруға шалдыққандардан қашып өткізеді. «Бореас» кемесіне тағы бір кеме – «Вефтеллингверф» және үш жаңа фрегаттан құралған көліктік кемелер қосылды. Стетман Суринамға алғаш рет 1773 жылдың 2 ақпанында келді. Суринамға келген кезде Стетман мен әскерлер Суринам өзенінің бойындағы Амстердам бекінісінің тұрғындарымен күшін қосады. Осы жерде Стетман Суринам ландшафтының алғашқы сипаттамасын береді. Стетманның сөзіне қарағанда, жер лимон, апельсин және шаддок сияқты ләззатты иістерге толы болған. Алғашында Стетманға белдік киген жергілікті тұрғындар таң қалдырды, ол оларды «туған кездегідей жалаңаш қайықшылар» деп сипаттады. «Баяндаманың» кейбір бөлімдері Суринамның табиғи ортасын сипаттауға арналған. Стетман Суринамның кейбір бөліктері таулы, құрғақ және шөлді екенін, бірақ жердің көп бөлігі пісіп-жетілген және құнарлы екенін, бір жыл бойы өсу маусымын, жаңбырлы және жылы климатты пайдаланатынын жазады. Ол кейбір жерлердің төмен және батпақты екенін, ал егістерді ежелгі Египетте қолданылған сияқты «су басу» әдісімен өсіретінін айтады. Стетман Суринамды үлкен өңделмеген аумақтар ретінде де сипаттайды; онда орасан зор ормандар, таулар (кейбіреулерінде құнды минералдар бар), терең батпақтар, сорлар және тіпті үлкен саванналар бар. Жағалаудың кейбір аймақтарына қол жеткізу қиын, өйткені кеме жүруге кедеріс келтіретін тастар, өзен жағалаулары, лайлы құмдар және батпақтар бар. «Баяндамасында» Стетман колонияның сұлулығы мен оның зорлық-зомбылық пен қатыгездіктің алғашқы көрінісі арасындағы қайшылық туралы жазады. Оның алғашқы байқауларының бірі – темір салмаққа байланған, жартылай жалаңаш құл әйелге жасалған азаптау. Оның баяндауында әйелге 200 қамшы соғылып, тағайындалған жұмысын орындай алмағаны үшін бір ай бойы салмақ көтеруге мәжбүр болған.

The Narrative of a Five Years Expedition against the Revolted Negroes of Surinam is an autobiographical account of Stedman's experiences in Surinam from the year 1773 through 1777. While Stedman kept a diary of his time in Surinam, which is held by the University of Minnesota Libraries, the Narrative manuscript wasn't composed until ten years after his return to Europe. In the Narrative manuscript, Stedman vividly describes the landscapes of Suriname, paying great attention to flora, fauna, and the social habits of indigenous, free and enslaved Africans, and European colonists in Suriname. His observations of life in the colony encompass the different cultures present at the time: Dutch, Scottish, native, African, Spanish, Portuguese, and French. Stedman also takes time to describe the day to day life in the colony. The first pages of the Narrative record Stedman's voyage to Surinam. He spends his days reading on the deck of the Boreas, attempting to avoid those sick from the turbulent sea. The Boreas was accompanied by another ship the Weftellingwerf and three new frigate built transports. Stedman first arrives in Surinam on 2 February 1773. Upon his arrival in Surinam, Stedman and the troops are met by residents of the fortress Amsterdam, along the Surinam River. Here, Stedman gives his first description of the landscape of Surinam. According to Stedman, the land abounded with delicious smells – lemon, orange, and shaddocks. The natives, dressed in loincloths, were somewhat shocking to Stedman at first, and he described them as "bargemen as naked as when they were born." Parts of the Narrative continue to focus on descriptions of Surinam's natural environments. Stedman writes that parts of Surinam are mountainous, dry, and barren, but much of the land is ripe and fertile, enjoying a year long growing season, with rains and a warm climate. He notes that in some parts the land is low and marshy, and crops are grown with a "flooding" method of irrigation similar to that used in ancient Egypt. Stedman also describes Surinam as having large uncultivated areas; there are immense forests, mountains (some with valuable minerals), deep marsh, swamps, and even large savanna areas. Some areas of the coast are inaccessible, with navigational obstructions such as rocks, riverbanks, quicksand, and bogs. In his Narrative, Stedman writes about the contrast between the beauty of the colony and his first taste of the violence and cruelty endemic there. One of his first observations involves the torture of a nearly naked enslaved woman, chained to an iron weight. His narrative describes the woman receiving 200 lashes and carrying the weight for a month as a result of her inability to fulfill a task to which she was assigned.

Жариялану тарихы

"Стедманның баяндамасы" Жозеф Джонсон жариялаған, ол сатқан кітаптары үшін сынға ұшыраған радикалды тұлға еді. 1790 жылдары оның сатқан кітаптарының 50 пайызынан астамы саяси сипатта болды, соның ішінде Стедманның баяндамасы да. Ол дүние жүзіндегі құлдардың, еврейлердің, әйелдердің, тұтқындардың және басқа да қысымға ұшыраған халықтардың құқықтарын қолдаған кітаптарды жариялады. Джонсон Парламентті реформалауға тырысқан Конституциялық ақпарат қоғамының белсенді мүшесі болды. Ол Мэри Уолстонкрафт, Бенджамин Франклин және Томас Пейн сияқты либералды пікір білдірген жазушыларды қолдағаны және жариялағаны үшін айыпталды. Стедманның баяндамасы үлкен әдеби жетістікке ие болды. Ол француз, неміс, голланд, итальян және швед тілдеріне аударылды, сондай-ақ Жоаннаға арналған бірнеше аболиционистік трактаттарды қамтитын жиырма бестен астам түрлі басылымда жарық көрді. Стедман құл саудасы туралы ойлары үшін жоғары бағаланды және оның баяндамасы құлдарды жою қозғалысымен қабылданып алынды. Ҡарапайымдау айтқанда, ол тропиктердегі қарсы көтеріліс тактикасы жөніндегі нұсқаулыққа да айналды. Сындық басылымның жарық көруіне шамамен екі ғасыр уақыт кетті. Ричард және Салли Прайс редакциялаған толыққанды сындық басылым 1988 жылы жарық көрді. 1992 жылы Price and Price баспасында жарық көрген қысқартылған басылым, сондай-ақ 1962 және 1966 жылдары танымал антиквар Стэнбери Томпсон баспасында жарық көрген екі басылым әлі де қолжетімді. Томпсонның 1962 және 1966 жылғы басылымдары туралы Прайс пен Прайс былай деп жазады: "Томпсонның жұмысы түсіндіруден гөрі шатастырды. Томпсон қолданған түпнұсқа жазбалар мен қағаздарды (қазір Миннесота университетінің Джеймс Форд Белл кітапханасында сақталады) зерттеу оның Стедманның жазбасына өз түсініктемесін қосып, күндерді және әріптерді өзгерткенін, көптеген сөздерді қате оқып, дұрыс жазбағанын көрсетті". Ричард және Салли Прайс редакциялаған Стедманның 1790 жылғы түпнұсқа қолжазбасының 1988 жылғы толыққанды сындық басылымының факсимилесі 2010 жылы iUniverse, ал 2016 жылы Open Road баспасында жарық көрді. Бұл соңғы басылым әлі де қолжетімді.

Stedman's Narrative was published by Joseph Johnson, a radical figure who received criticism for the types of books he sold. In the 1790s, more than 50 percent of them were political, including Stedman's Narrative. The books he published supported the rights of slaves, Jews, women, prisoners and other oppressed peoples around the world. Johnson was an active member of the Society for Constitutional Information, an organization attempting to reform Parliament. He was condemned for the support and publication of writers who voiced liberal opinions, such as Mary Wollstonecraft, Benjamin Franklin and Thomas Paine. Stedman's Narrative became a major literary success. It was translated into French, German, Dutch, Italian, and Swedish, and was eventually published in more than twenty five different editions, including several abolitionist tracts focused on Joanna. Stedman was highly acclaimed for his insights on the slave trade and his Narrative was embraced by the abolitionist cause. Paradoxically, it also became the handbook for counter insurgency tactics in the tropics. It took almost two centuries for a critical edition to be published. The unabridged critical edition, edited by Richard and Sally Price, was published in 1988. An abridged edition published in 1992 by Price and Price remains in print, as well as two editions published in 1962 and 1966 by the renowned antiquarian Stanbury Thompson. Of Thompson's 1962 and 1966 editions, Price and Price write, "Thompson's work confused as much as it elucidated. Examination of the original notebooks and papers that Thompson had used (which are now in the James Ford Bell Library at the University of Minnesota) revealed that, not only had he inserted his own commentary into that of Stedman but he had changed dates and spellings, misread and incorrectly transcribed a large number of words". A facsimile edition of the 1988 unabridged critical edition of Stedman's original 1790 manuscript, edited by Richard and Sally Price, was published in 2010 by iUniverse and in 2016 by Open Road. This latter edition remains available.

Блейктің суреттері

Стетманның баяндамасы оны Еуропаның ең көрнекті радикалдарымен байланыстырды. Оның баспашысы Джонсон 1797 жылы Гилберт Уэйкфилдтің саяси жазбаларын басып шығарғаны үшін түрмеге қамалды. Джонсон Уильям Блейк пен Франческо Бартолоцциге «Баяндама» үшін гравюралар жасауды тапсырды. Блейк кітап үшін он алты суретті ойып, 1792 және 1793 жылдың желтоқсан айында, сондай-ақ 1794 жылы бір тақтаны тапсырды. Суреттерде Стетманның құлдарға қарсы көрген қорқынышты қатыгездіктер, оның ішінде дарға асу, қамшылау және басқа да түрлі азаптаулар бейнеленген. Блейк жасаған пластиналар кітаптағы басқа суреттерге қарағанда күштірек, сонымен қатар «сызықтың ағылшындығы» мен «оның түпнұсқа туындысының көріністі сапасы» бар. «Емделмейтін романтик» рөлінің тартысында қалған ол осы жазбалары мен күнделіктерін кітап жазу үшін пайдалануды жоспарлаған. 1778 жылдың 15 маусымында, Суринамнан Нидерландыға оралғаннан кейін бір жыл өткен соң, Стетман осы жазбалар мен күнделіктерін біріктіре бастады, олар ақырында оның «Баяндамасына» айналды. 1787 жылы Стетман қолжазбасын жариялау үшін қаржылық қолдау алу мақсатымен достарына күнделігінен үзінділер көрсетті. Сондай-ақ, ол Еуропаның ірі қалаларында абоненттер табуға тырысты. Бұл жазбаларда Стетман өмірі бойында басқалардың азап-тозағын жеңілдету үшін араласып, көмек көрсеткен жағдайларды айтады. Ол өзінің «табиғаттың ықыласына бағынып, өйтіп жасалған адамды да, өйтіп ойдан шығарылған оқиғаны да тең дәрежеде жек көретінімді» деп жазғанын түсіндірді. Мэри Луиза Пратт бұл өзгерістерді «колониялық сексуалдық қанаудың ерекше түрінің романтикалық түрленуі» деп сипаттайды.

Стетман және құлдық

Стетманның құлдарға және құлдыққа қатысты көзқарасы ғалымдар арасында пікірталас тудырған. Мәтіннің құлдыраушылыққа қарсы қолданылуына қарамастан, Стетманның өзі құлдыраушылықтан алыс болған. Құлдықты қорғау туралы пікірлер мәтін бойына сіңіп, кенеттен бостандық беруден туындауы мүмкін проблемаларға баса назар аударады. Шын мәнінде, Стетман құлдықтың бір түрлі формада Еуропа елдеріне темекі мен қант сияқты тауарларға деген шексіз құмарлықтарын қанағаттандыру үшін қажет деп санайды. Стетманның құл Джоаннамен қарым-қатынасы оның құлдыққа деген көзқарасын одан да күрделендіреді. Стетман олардың қарым-қатынасын "балалық құлдық емес, романтикалық махаббат" деп сипаттаған, бірақ Джоаннаның осы қарым-қатынасқа деген сезімі белгісіз. Бұл "Таспар" этноцентрикалық мәтін. Алайда, Стетманның жеке құлдарға деген көзқарасы құлдық институтына деген көзқарасымен үйлеспеген. Кітап бойына білдірілген, азап шегіп жүрген құлдарға деген оның қайырымдылығы, Вернер Соллорстың айтуынша, "құлдық институтына қатысты пікірімен тұтастай түрде жасырылады, оның бейнесі қайта қаралу арқылы күрт өзгереді". Мысалы, Голландияда өскен кезінде Стетман үй иесінің әйелімен және оның қызметшісімен бір уақытта қарым-қатынас жасаған, бірақ үй иесі қызғанып, Стетман мен қызметшіні бірдей үйден қуған. Стетманның жеке күнделігі (және ондағы жыныстық қатынастар туралы айтылған мәліметтер) жарияланған баяндамасынан едәуір өзгеше. Еуропаға әйелі мен балаларымен оралған Стетман, күнделіктерінде бейнеленген сериялы ада болған емес, ақылды адам бейнесін қалыптастыруға тырысқан. Стетманның баяндамасы түрлі терілі әйелдермен жеке емес жыныстық қатынастарды алып тастап, Джоаннамен қарым-қатынасына қатысты егжей-тегжейлі мәліметтермен ауыстырады. Прайс пен Прайс бұл өзгерістерді былай түйіндейді: "Оның күнделіктерінде еуропалық ерлер мен құл әйелдер арасындағы тұлғасыз жыныстық қатынас кең таралған және әдеттегі жағдай ретінде бейнеленген, ал 1790 жылғы қолжазбасы Суринамды терең романтикалық және трагикалық махаббатқа арналған экзотикалық орынға айналдырды". Баяндама барысында Стетман Джоаннаның мінез-құлқын мақтайды. Ол оның өзіне деген адалдығы мен берілгендігінің мысалдарына жиі тоқталады, оның жоқтығы мен аурулары кезінде:

Stedman's attitude toward slaves and slavery has been the subject of scholarly debate. In spite of the abolitionist utility of the text, Stedman himself was far from an abolitionist. A defense of slavery runs throughout the text, emphasizing problems that would arise from sudden emancipation. In fact, Stedman believed that slavery was necessary in some form to continue allowing European nations to indulge their excessive desires for commodities such as tobacco and sugar. Stedman's relationship with the slave Joanna further complicates his views toward slavery. Stedman described their relationship as one "of romantic love rather than filial servitude," although Joanna's feelings on the relationship are unknown. The Narrative is also an ethnocentric text. But Stedman's attitudes toward individual slaves did not coincide with his attitude toward the institution of slavery. His sympathy for the suffering slaves, expressed throughout the book, is consistently obfuscated by his opinion about slavery as an institution, which according to Werner Sollors was "complicated, its representation strongly affected by the revisions." For example, as a young man growing up in Holland, Stedman had concurrent affairs with his landlord's wife and her maid until the landlady became jealous and evicted both Stedman and the maid simultaneously. The personal journal that Stedman kept (and the sexual encounters mentioned therein) varies quite a bit from his published Narrative. The image conscious Stedman, with a wife and children back in Europe, wanted to cultivate the impression of a gentleman rather than the serial adulterer he portrays in his diaries. Stedman's Narrative removes the depersonalized sex with women of color and replaces it with more detail regarding his relationship with Joanna. Price and Price summarize these changes as "While his diaries depicted a society in which depersonalized sex between European men and slave women was pervasive and routine, his 1790 manuscript transformed Suriname into the exotic setting for a deeply romantic and appropriately tragic love affair." Throughout the Narrative, Stedman praises Joanna's character. He often describes instances of what he viewed as her loyalty and devotion to him through his absences and illnesses:

In the nineteenth century, abolitionists circulated Stedman and Joanna's story, most notably in Lydia Maria Child's collection The Oasis in 1834. The first abridged edition of Stedman's Narrative to concentrate on Joanna's narrative was published in 1824, titled Joanna, or The Female Slave, a West Indian Tale. The anonymous compiler of the 1824 version writes in the preface that emancipation is "neither practicable or advisable" but advocates for "the abolition of cruelty". In 1838, Isaac Knapp, a Boston abolitionist and printer, published Narrative of Joanna; An Emancipated Slave, of Surinam. Knapp founded the New England Anti Slavery Society in 1832 along with William Lloyd Garrison. Knapp and Garrison also co founded the abolitionist newspaper, The Liberator in 1831. Like Lydia Maria Child's version of Stedman and Joanna's narrative included in the abolitionist collection The Oasis in 1834, Narrative of Joanna was circulated in a distinctly American abolitionist discourse. Stedman and Joanna had a son, named Johnny. Johnny was eventually freed from slavery, but not Joanna. However, when Stedman returned to the Dutch Republic in June 1777, Joanna and their son stayed behind in Surinam. Stedman explained this by saying that Joanna refused to return with him:

Shortly after his return to the Dutch Republic, Stedman married a Dutch woman, Adriana Wierts van Coehorn, and started a family with her. According to Stanbury Thompson's edition of Stedman's journals, Joanna died in 1782, after which their son migrated to Europe to live with Stedman and was educated at Blundell's School. Johnny later served as a midshipman in the Royal Navy and died at sea near Jamaica.

Тоғызыншы ғасырда аболиционистер Стетман мен Джоаннаның оқиғасын таратты, ең белгілісі Лидия Мария Чайлдтың 1834 жылғы "Оазис" жинағында. Джоаннаның баянына тоқталған Стетманның баяндамасының алғашқы қысқартылған басылымы 1824 жылы "Жоанна немесе әйел құл, Батыс Үндістан ертегісі" деген атпен жарық көрді. 1824 жылғы нұсқаның анонимді авторы алғы сөздерінде бостандықты "іске асыруға да, ұсынуға да болмайтындықтан" қолдамайды, бірақ "қатыгездікті жоюды" жақтайды. 1838 жылы Бостондық аболиционист және баспагер Исаак Кнап "Жоаннаның баяны: Суринамның азат етілген құлы" атты еңбегін жариялады. 1832 жылы Кнап Уильям Ллойд Гаррисонмен бірге Жаңа Англия құлдыққа қарсы қоғамын құрды. Кнап пен Гаррисон 1831 жылы аболиционистік газет "The Liberator" құрды. Лидия Мария Чайлдтың 1834 жылғы "Оазис" аболиционистік жинағына енгізілген Стетман мен Джоаннаның баяны сияқты, Джоаннаның баяны американдық аболиционистік дискурста таратылды. Стетман мен Джоаннаның Джонни есімді ұлы болды. Джонни құлдықтан азат етілді, бірақ Джоанна азат болмады. Алайда, 1777 жылдың маусым айында Стетман Голландия Республикасына оралғанда, Джоанна мен ұлы Суринамда қалды. Стетман мұны Джоаннаның онымен қайтудан бас тартқанымен түсіндірді: Голландия Республикасына оралғаннан кейін көп ұзамай Стетман голландиялық Адриана Виертс ван Кохорнға үйленді және онымен отбасын құрды. Стенбери Томпсонның Стетманның күнделіктерінің басылымына сәйкес, Джоанна 1782 жылы қайтыс болды, содан кейін олардың ұлы Еуропаға көшіп, Стетманмен бірге өмір сүрді және Блунделл мектебінде білім алды. Кейін Джонни Корольдік теңіз флотында мичман болып қызмет етіп, Ямайка жанында теңізде қайтыс болды.

Девондағы Стетманның отбасы

Стетманның әйелі Адриана, белгілі голланд инженерінің бай немересі еді. Олар бірге Тивертон қаласына қоныстанды және бес балаға ие болды: София Шарлотта, Мария Джоанна, Джордж Уильям, Адриан және Джон Кембридж. Джоаннаның қайтысынан кейін Джонни олардың отбасына қосылды. Адриана Джонниге деген наразылығын жасырмады, ал Стетман жиі ұлын оның ашуынан қорғайтын. Стетман аға ұлын артық жақсы көретін және кейін Джоннидің жасөспірім шағына толық арналған күнделік жазды. Джоннидің өлімінен кейін Стетман ұлына арнап жазған өлеңін жариялады, олардың қарым-қатынасын мадақтады. Соңғы жолдар былай:

Стетманның қыздары жақсы әулеттерден шыққан бай адамдарға үйленді. Оның қалған ұлдары әскерге қатысты. Джордж Уильям Корольдік теңіз флотында лейтенант болып қызмет етті және 1803 жылы Куба жағалауында испандық кемеге шабуыл жасауға тырысқанда қаза тапты. Адриан Бірінші англо-сикх соғысында шайқасты, кейіннен сикхтарға қарсы Аливал шайқасына қатысқандығы үшін марапатталды және 1849 жылы теңізде қайтыс болды. Джон Кембридж Шығыс Индия компаниясының 34-ші жеңіл жаяу әскерінің капитаны болды және 1824 жылы Янгондағы шабуылда қаза тапты.

Соңғы жылдары және өлімі

Стетманның өмірінің соңғы жылдары туралы көп мәлімет белгілі емес. "Армия тізімі" оның атын 1805 жылға дейін, яғни ол қайтыс болғаннан кейін сегіз жыл өткен соң да жариялап тұрды. 1793 жылдың 5 шілдесінде ол шотланд бригадасының екінші батальонында майор болып тағайындалды және 1796 жылдың 3 мамырында подполковник болып жоғарылатылды. Оның кітабының бетінде ол Батыс Үндістандағы қызметінің басында алған патент арқылы капитан шеніне жеткені көрсетілген. Ұлттық биографиялық сөздікке сәйкес, отбасылық аңыз бойынша, Стетман 1796 жыл шамасында ауыр жазаға ұшыраған, бұл оған Гибралтарда полкпен басқаруға мүмкіндік бермеген. Ол Девон графтығындағы Тивертон қаласына зейнетке шықты. Стетманның өлімі алдында қалдырған өсиеті бойынша, ол өзін-өзі циган патшасы деп жариялаған Бампфилд Мур Кереудің қабіріне жақын, Бикли приходында жерленуі керек еді. Ол тіпті түн ортасында, факелдердің жарығымен жерленуін қалаған. Бірақ Стетманның соңғы тілегі толыққанды орындалмаған секілді, өйткені оның қабірі шіркеудің қарама-қарсы жағында, шамадан тыс есіктің алдында орналасқан.