Кіріспе

"Тау жыланы" операциясы аясында АҚШ армиясы мен Ауғанстан ұлттық армиясы (шамамен 1000 адам) 2003 жылдың 30 тамызынан қыркүйек айының басына дейін Ауғанстанның Забул провинциясының Дейчопан ауданындағы тауларда жасырынып, қазылған жүздеген күдікті Талибан көтерілісшілерін анықтау үшін бірлесіп жұмыс істеді. Операция нәтижесінде шамамен 124 жауынгерлік қаза тапты. Ауғанстан армиясынан 5 адам қаза тауып, 7-сі жарақат алды. 2003 жылдың 31 тамызында бір АҚШ сарбазы бақытсыз жағдайда құлап көз жұмды, ал тағы бесі амбусқа түсіп қаза тапты. Операция "Жауынгерлік жойқын" операциясымен қатар жүргізілді.

Операциялық кезең алдындағы кезең

Кіріктірілген барлау жұмыстарынан кейін, Антикоалициялық әскери күштердің (АӘК) қарсылықты ұйымдастырып, Ауғанстанның Забул провинциясындағы Дех Чопан таулы ауданында операциялар жүргізіп жатқаны анықталды. Бұл шалғай аймақ Қандаһардан шамамен 150 шақырым солтүстік-шығысқа қарай орналасқан. АҚШ-тың арнайы операциялар күштері (SOF) бұл аймақта Ауғанстан милиция күштерінің (АМК) элементтерін ұйымдастырып, оқытып келген. АМК барлау тобы және оның 5-ші арнайы күштер тобының кеңесшілері 2003 жылдың 25 тамызында АӘК-мен алғаш рет кездесті. Коалицияның жақыннан әуе қолдауымен осы алғашқы кездесуде 14-19 АӘК қаза тапты, коалициядан жарақат алғандар жоқ. Аймақтағы АӘК белсенділігінің күшейгенін растағаннан кейін, кең ауқымды жауынгерлік операцияларды бастау жоспарланды. Алғашқы кездесуден бес күн өткен соң, «Тау жыланы» операциясы деп аталатын кең ауқымды жауынгерлік операция басталды. 10-шы тау дивизиясының (жеңіл жаяу әскер) 2-ші батальонының екі мотоатқыштар ротасынан (2/22) және азаматтық істер (CA), психологиялық операциялар (PSYOP), инженерлік бөлімшелер, әскери полиция (MP), жарылғыш заттарды жою (EOD) және аудармашылар тобынан құралған батальондық тактикалық топ 30 тамызда аймаққа әуе шабуылын жасады. Бұл топтар қону алаптарынан шығысқа қарай 10 километрлік және 6 километрлік аумақтағы шамамен ондай нысананы тазалауға тиіс болды. 2/22-ден шыққан барлау топтары ақпарат жинап, биік жерлерде бақылау жүргізіп, жаяу әскер роталарын аңғарға бағыттап, мергендермен қолдау көрсетті. АҚШ және француз SOF-тары АМК күштерімен бірге мақсатты аймақты қоршап, шабуылдық авиацияны бағыттап, периферияда жұмыс істеді. Бұл SOF-тар коалициялық қону алаптарына қарай жылжуға тырысқан АӘК-ке қарсы күресті. Екі сағаттан астам уақытқа созылған бір шайқаста тағы сегіз АӘК қаза тапты. 31 тамызда барлық тактикалық топ жұмылдырылғанда, коалициялық взводтар мақсаттарына қарай маневр жасағанда АӘК элементтерімен шайқасты. Осы шайқастарда жаудың шығындары анықталмады. Жауынгерлік операциялардың алғашқы екі күнінде болған басқа да шайқастарда шамамен 30 АӘК жойылды. 2003 жылдың 7 қыркүйегіне дейін, екі апталық жауынгерлік операциялар барысында 120-дан астам Антикоалициялық әскери қызметші қаза тапты. Коалициялық күштер 15-тен кем жарақат алды және тек бір американдық қаза тапты. АҚШ әскери қызметшісі (5-ші арнайы күштер тобының мүшесі) кездейсоқ құлап қаза тапты.

Қиындықтар

Әуемен жабдықтау маңызды мәселеге айналды. Тар аумақта көптеген бөлімдер жұмыс істегендіктен, қайта жабдықтау ұшақтары белгілеу процедураларына қарамастан, көбінесе жабдықты дұрыс емес түсіру алаңына тастады. Таулы жерлерге байланысты байланыс көбінесе қиындықтар туғызды. Сонымен қатар, батальон желісіндегі радио байланысының көптігіне байланысты, логистикалық және әкімшілік ақпаратты жіберу қиын болды. Жер бедеріне байланысты қозғалыс өте уақытты алатын, физикалық тұрғыдан шаршататын және қауіпті болды. Дөңгелекті көліктердің қозғалысы қиын, тіпті мүмкін емес болып шықты. Міндеттерге байланысты, жеке сарбаздың жарақтануын стандарттау нақты жауынгерлік операцияларда жеткіліксіз екені анықталды және әр сарбазға қарай өзгерістер енгізу қажет болды. Өрттік қолдау сұрауларын өңдеу қиын, ұзаққа созылып, келісу қиын болды және жалпы алғанда алу қиынға соқты. Компанияның 60 мм минометтері әрқашан өз компанияларын қолдауға дайын болса, батальонның 81 мм миномет взводы кейде қолдау көрсету үшін жеткіліксіз қашықтықта болды. Операция алдындағы қақтығысу ережелерін офицерлер мен аға сержанттардың түсінуі қиын болды, ал сарбаз деңгейінде түсіну мүмкін емес еді. Операция барысында бірнеше рет қақтығысу ережелері өзгерді және одан да түсініксіз болды. Қақтығысу ережелерінің түсініксіздігі салдарынан, егер заңды нысана табылар болса, ол сәттілік пен сәтсіздік арасындағы шешуші фактор болуы мүмкін еді. Күдікті немесе қарсылық көрсеткен азаматтарды ұстау критерийлері де анық белгіленбеген. Кем дегенде бір рет, күдікті азаматтар дұрыс тексерілмегендіктен босатылды. Түсініксіз қақтығысу ережелері миссияны орындауға кедергі келтірмеді, бірақ оны күрделендірді.