Месопотамия құдайы Бау

Кіріспе

Бау (бау) – Месопотамия құдайы. Оның атын қалай оқу керектігі зерттеушілер арасында дау тудырып келген, бірақ қазіргі таңда Бау деген жазу түрі қалыпты саналады. Бастапқыда тіршілік сыйлайтын құдай ретінде қарастырылса, кейбір жағдайларда адамзаттың жаратылуымен байланыстырылған. Біздің заманымыздан бұрынғы үшінші және екінші мыңжылдықтарда ол емші құдайдың да рөлін атқарды. Оны құдайлық акушер деп те атауға болады. Көркем суреттерде су құстарының немесе сарышаянның арасында бейнеленген. Лагаш және Гирсу қалаларынан жеткен мәліметтерде Баудың күйеуі – Нингирсу құдайы болған. Олардың балаларынан Игалима, Шулшага және Эгир сияқты құдайлар бар. Кейінгі мәліметтерде олар әлі де жұбай ретінде есептелсе де, ежелгі Вавилон дәуірінен бастап Бау Киш қаласының қамқоршы құдайы Забабаның әйелі ретінде де танылды. Оның тағы бір көмекші құдайы – Ламмашага. Саяси себептерге байланысты Бау медицина құдайы Нинисинамен байланыстырылып, ішінара біріктірілген. Дегенмен, олардың мінез-қалпы бірдей емес, мысалы, Бау иттің бейнесімен байланысты емес және сиқырлы дұғаларда шайтанға қарсы шақырылмаған. Біздің заманымыздан бұрынғы екінші мыңжылдықтың соңында Бау Гуламен де байланыстырылды, олар теңестірілген, бірақ олардың екеуі де бөлек құдайлар туралы мәтіндер де бар. Бір жағдайда Бау Гуланың орнын берген құдай ретінде сипатталған. Ең ерте деректер Баудың алғашқы табыну орталығы Гирсу болғанын және ол Лагашта да ертеде құлшылыққа алынғанын көрсетеді. Бұл қаланың бірнеше патшалары оны атап көрсеткен жазуларды қалдырған, ал кейбіреулері, мысалы, Уру’нимгина, оны өздерінің құдайлық анасы деп атаған. Ол көптеген қарапайым адамдардың есімдерінде де кездеседі. Бауға табыну аймағы ежелгі Вавилон дәуірінде төмендегенімен, ол Кишке көшіріліп, Жаңа Вавилон дәуірінде де сонда құлшылыққа алына берді. Ол Селевкидтер дәуіріндегі Уруктан табылған мәтіндерде де кездеседі.

Mesopotamian goddess

Bau, also read Baba or Babu (cuneiform: 𒀭𒁀𒌑 dBa U2), was a Mesopotamian goddess. The reading of her name is a subject of debate among researchers, though Bau is considered the conventional spelling today. While initially regarded simply as a life giving deity, in some cases associated with the creation in mankind, over the course of the third and second millennia BCE she also acquired the role of a healing goddess. She could be described as a divine midwife. In art she could be depicted in the company of waterfowl or scorpions. In sources from Lagash and Girsu, Bau's husband was the god Ningirsu. Among their children were deities such as Igalim, Shulshaga and Ḫegir. While they could still be regarded as a couple in later sources, from the Old Babylonian period onwards Bau was also viewed as the wife of Zababa, the tutelary god of Kish. Another deity associated with her was her attendant goddess Lammašaga. Most likely for political reasons, Bau also came to be associated, and partially syncretised, with the medicine goddess Ninisina. However, their character was not identical, for example Bau was not associated with dogs and was not invoked against demons in incantations. In the late second millennium BCE she also came to be associated with Gula, and could be equated with her, though texts where they are two separate goddesses are known too. In one case, Bau is described as the deity who bestowed Gula's position upon her. The earliest evidence indicates that Bau's initial cult center was Girsu, and that early on she also came to be worshipped in Lagash. Multiple kings of this city left behind inscriptions which mention her, and some of them, for example Uru'inimgina, referred to her as their divine mother. She is also attested in the theophoric names of many ordinary people. While the area where she was initially worshipped declined in the Old Babylonian period, she was transferred to Kish, and continued to be venerated there as late as in the Neo Babylonian period. She is also attested in texts from Uruk dating to the Seleucid period.

Атауы

Бау есімінің мағынасы белгісіз. Торкильд Якобсеннің «иттің ұлығуын, ағылшын тіліндегі «bowwow» сияқты естілгенін» ұсынғаны қазіргі таңда қате саналады, себебі Бау, басқа емші құдайлардан (Гула, Нинисина, Нинтинугга және Нинкаррак) өзгеше, иттермен байланысты болған жоқ. Бау есімінің оқылуы тарихи түрде ассириологиядағы пікірталас нысаны болды, және Бау, Баба, Бауу және Бабу сияқты әртүрлі нұсқалар ұсынылды. «Баба» әдебиеттегі ескі оқылымның салыстырмалы түрде жиі кездесетін түрі болғанымен, оны қолдайтын және қарсы дауласатын дәлелдер нақты емес. Эдмонд Соллбергер «Бава» түпкілікті форма деп санады, ал Баба кейінгі айтылу, Хуавадан Хумбабаға ауысу сияқты. Морис Ламберт Бабаның аккад тіліндегі оқылысы екенін және оны тек аккад тіліндегі мәтіндерде ғана қолдану керек деп есептеді. Ричард Л. Литке «Бау» ең мүмкін айтылуы деп санайды. Джовани Маркези бірнеше көне аккад мәтіндерінде кездесетін «Баба» фонетикалық жазуы осы құдайға, әлде басқа құдайға жататындығы белгісіз екенін айтады, бірақ ол «Баба» мен «Бау» теофорлық есімдерді жазуда бір-бірімен алмастырылған сияқты, мысалы, аңызғы королева Кубаба/Ку Бау мысалында. Ол Бау есімінің орфографиясы үшінші мыңжылдықта б.з.д. қалыптасқан кезде «Бау» ең алғашқы айтылу болған деген қорытындыға келді. Алайда, Гоназало Рубио Маркезидің қорытындыларымен келіспейді және Баба оқылысы Алала, Бунене немесе Забаба сияқты шумерлік немесе семиттік этимологиясы анықталмаған Месопотамия құдайларының басқа да есімдеріндегі үлгіге сәйкес келеді деп мәлімдейді. Кристофер Меткалф жақында жарияланған еңбегінде Бау оқылысы dBa U2 ur2 дативінің куәліктерімен расталатынын атап өтті. Атаудың оқылуындағы белгісіздіктерге байланысты, Мануэль Секарелли, Еремия Петерсон, Джулия М. Ашер Грев және Джоан Гудник Вестенхольц сияқты кейбір сарапшылар BaU немесе Ba U2 жазуын қолдайды. Алайда, Ирен Сиббинг Плантхольт 2022 жылдан бастап Бау стандартты орфография болып саналатынын атап өтті.

The meaning of Bau's name is unknown. Thorkild Jacobsen's proposal that it was "an imitation of dog's bark, as English 'bowwow'" is regarded as erroneous today, as unlike other healing goddesses (Gula, Ninisina, Nintinugga and Ninkarrak) Bau was not associated with dogs. The reading of Bau's name has historically been a subject of debate in Assyriology, and various possibilities have been proposed, including Bau, Baba, Bawu and Babu. While "Baba" is a relatively common reading older in literature, the evidence both in favor and against it is inconclusive. Edmond Sollberger considered "Bawa" to be the original form, with Baba being a latter pronunciation, similar to the change from Huwawa to Humbaba. Maurice Lambert assumed Baba was the Akkadian reading and that as such in scholarship it should be only employed in strictly Akkadian contexts. Richard L. Litke regarded "Bau" as the most likely pronunciation. Giovani Marchesi notes that it is not certain if the phonetic spelling "Baba" found in a few Old Akkadian texts corresponds to this goddess or another deity, though he remarks it does seem that "Baba" and "Bau" were interchangeable in the writing of theophoric names, for example in the case of the legendary queen Kubaba/Ku Bau. He concludes that Bau was most likely the original pronunciation at the time when the orthography of the name was standardized in the third millennium BCE. However, Gonazalo Rubio disagrees with Marchesi's conclusions and argues that the reading Baba would fit the pattern evident in other names of Mesopotamian deities with no clear Sumerian or Semitic etymologies, such as Alala, Bunene or Zababa. Christopher Metcalf in a more recent publication notes that the reading Bau is supported by the attestations of the dative form dBa U2 ur2. Due to the uncertainties surrounding the reading of the name, some experts favor the spelling BaU, or Ba U2, including Manuel Ceccarelli, Jeremiah Peterson, Julia M. Asher Greve and Joan Goodnick Westenholz. However, Irene Sibbing Plantholt notes that as of 2022, Bau can be considered the conventional spelling.

Кейіпкері мен иконографиясы

Байырғы деректерде Бау «өмір сыйлайтын» және «аналық» құдай ретінде бейнеленген. Ишме Даган билік құрған дәуірдегі әнұран оның адамзаттың анасы саналғанын көрсетеді. Бастапқыда емші құдай болмаған Бау, біздің заманымызға дейінгі үшінші мыңжылдықта осы құдайлар тобының қасиеттерін иеленген. Қызығы, дәл осы үшінші мыңжылдықта Бау ғана «дәрігер» (asû) деп аталған. Алайда, Гула, Нинисина және Нинтинугга сияқты емшілер оның культына қатысқандығына ешқандай дәлел жоқ. Бұл оның емдеу рөлі үй ішіндегі діни амалдармен байланысты болғанын көрсетеді. Емші құдай ретінде Бау сондай-ақ босандырумен де байланысты болған. Оны (ama) arḫuš, «мейірімді (ана)» деп сипаттауға болады. Бұл атау «әйел денесі туралы білімді» көрсетеді және оны тасқан құдайларды босандырушылар ретінде белгілейтіні айтылады. Баудың босандырушы рөлі үшін мадақталған ән, Шу Синнің әйелі Кубатум патшайымның баласының дүниеге келуіне арналып жазылған. Ол сондай-ақ молшылықтың құдайы ретінде қарастырылып, суреттемелерде ағын суы бар құмырамен бейнеленген. Сонымен қатар, ол дұға етушілердің игілігі үшін басқа құдайлармен келісімге келе алатындығына сенген. Баудың жыланмен бірге бейнеленген мөрден табылған суреті бар, және Джулия М. Ашер Гревтің пікірінше, бұл жануар емші құдай рөліндегі оның символы ретінде қарастырылған болуы мүмкін. Алайда, Ирен Сиббинг Плантхольт бұл түсіндірмені күмәнді санап, мөрдің иесі Нинкалланың босандырушы болғанын, бірақ Бау мен жылан арасындағы байланысқа басқа дәлелдердің жоқтығын, сондықтан жануардың жалпы қорғаушылық рөл атқарғанын атап көрсетті. Басқа жағдайларда, әйелі немесе анасы рөліне қатысты, Бау шаяндармен (некемен байланысты), аққулармен немесе түрлі су құстарымен бейнеленген. Оған тағайындалған түрлі символдар оның көп қырлы құдай екенін және ықпал аймағының өте өзгергіш екенін көрсетеді. Дегенмен, біздің заманымызға дейінгі үшінші мыңжылдықтың соңынан кейінгі өнер туындыларында Баудың жеке бейнелерін анықтау қиын.

The earliest sources represent Bau as a "life giving" and "motherly" deity. A hymn from the reign of Ishme Dagan preserves a tradition according to which she was believed to be the mother of mankind. While not a healing goddess at first, Bau acquired traits of this class of deities at some point in the third millennium BCE. Curiously, in sources from the third millennium BCE only Bau is referred to as an asû, "physician." At the same time, there is no evidence that physicians were involved in her cult, unlike in the cases of Gula, Ninisina and Nintinugga. This might indicate her healing role was associated with domestic religious practices. As a healing goddess Bau was also connected to midwifery. She could be described as (ama) arḫuš, "merciful (mother)." It has been proposed that this epithet reflected "the knowledge of the female body," and that it designated deities bearing it as midwives. A hymn praising Bau for her role as a midwife was composed to celebrate the birth of the child of queen Kubatum, wife of Shu Sin. She was also regarded as a goddess of abundance, and as such was depicted with a vase with flowing streams of water in art. Furthermore, she was believed to be capable of mediating with other deities on behalf of supplicants. A depiction of Bau accompanied by a snake is known from a seal, and according to Julia M. Asher Greve might indicate this animal was perceived as her symbol in the role of a healing deity. This interpretation has been questioned by Irene Sibbing Plantholt, who points out that while the owner of the seal, a certain Ninkalla, was a midwife, there is no other evidence for the association between Bau and snakes, and the animal therefore might fulfill a general apotropaic role. In other contexts, presumably pertaining to her role as a wife or mother, Bau could be depicted with scorpions (associated with marriage), swans or miscellaneous waterfowl. The various symbols assigned to her indicate that she was a multifaceted deity with a fluid sphere of influence. However, in the case of works of art later than the end of the third millennium BCE identifying individual depictions of Bau is difficult.

Басқа құдайлармен байланысу

Баудың әкесі Ан болған, бұл туралы Гүдеяның жазуында куәландырылған. Ол кейде оның тұңғыш қызы ретінде сипатталады. Оның анасы – Аба немесе Абаба/Абау (оның атын түсіндіруде қызының аты сияқты қиындықтар туындайды), ол Урдың құлауы туралы аңыздарда және құдайлар тізімінде А=Анум ретінде белгілі. Осы атпен тағы бір құдай белгілі, ол басқа An=Anum мәтіндерінен және б.з.д. бірінші мыңжылдықтағы жоқтаулардан мәлім, ол Баудың ұлы еді. Баудың күйеуі – Нингирсу. Құдай мен оның әйелінің аялдап отырған суретін бейнелейтін сирек кездесетін рельефтердің бірі Гүдея заманынан сақталған (басқа ұқсас сурет – Ур-Намма заманынан Нанна мен Нинггалдың суреті). Мұндай бейнелер құдайлық жұбайлардың сүйіспеншілікпен бірге әрекет ететінін және олардың патшалармен ерекше байланысы болғанын көрсету үшін жасалған. Бау мен Нингирсудың жұп ретінде айтылуы кейінгі дереккөздерде де кездеседі, мысалы, олар кудурру (шекара тастары) ішіне жазылған екі қарғыс формуласында бірге айтылады. Лагаштан алынған мәліметтерде Іғалым мен Шүлшаға олардың ұлдары саналады. Сонымен қатар, Гүдеяның жазуында Хегир құдайы олардың қызы деп аталады. Гүдея цилиндрінде ол «Нингирсудың жеті лукур жәрдемшісі» немесе «Баудың жеті қызы» тобының мүшесі болғаны айтылады. Бау Ежелгі Вавилон дәуірінде таныстырылған Киш қаласында, жергілікті соғыс құдайы Забабаның әйелі ретінде қарастырылды. Бастапқыда Забаба Киштің Иштардың күйеуі болған (Уруктың Иштардан бөлек саналған), бірақ Ежелгі Вавилон дәуірінен кейін ол Баумен алмастырылды, бірақ оған тәуелсіз құлшылық жалғасты. Бау мен Забаба сияқты емші құдай мен жауынгер құдайдан тұратын жұптар Месопотамия мифологиясында жиі кездеседі, ең танымал мысалы – Нинисина және оның күйеуі Пабилсаг. Бау мен Забабаның жұп екендігі туралы ескі мәліметтер Шумер мен Урдың жоқтауларынан белгілі. Бау мен Забаба әртүрлі діни мәтіндерде бірге кездеседі, соның ішінде Шурпу сияқты сиқырлы дұғалар жинағында, Нанаяға арналған гимнде және Солтүстік Вавилониядан алынған әртүрлі шығармаларда. Оларды жұп ретінде бейнелейтін дәстүр Ассирия дереккөздерінде де кездеседі, мысалы, Ашшур-насир V шартында. Бау мен Нергалдың байланысы Ежелгі Вавилон дәуірінен Ур және Ларсадан алынған мәліметтерде расталған. Баудың құдайлық визирі (суккал) – Ламмашага, «жақсы қорғаушы періште (ламма)», ламма – Месопотамия дініндегі қамқоршы және араласушы кіші құдайлар тобы. Оның Лагашта жеке ғибадатханасы болған, және оған арналған гимндер жазушылар мектебінің оқу жоспарынан белгілі. Бұрын Баудың жеке құдай емес, оның бір көрінісі екенін дәлелдеуге тырысқан, бірақ бұл көзқарас қазірде қолдау таппайды. ETCSL жүйесінде Бау А деп аталған, бұрын Бауды мадақтау деп саналған гимн, кейін Ламмашаға арналған шығарма екені анықталды. Баудың өзі Лагашта кейде ламма ретінде аталуы мүмкін. Бірнеше жазуда Баудың анасы да осындай құдай ретінде таныстырылады.

Bau's father was An, as already attested in an inscription of Gudea. She was described as his firstborn daughter sometimes. Her mother was the goddess Abba or Ababa/Abau (this writing of the name poses the same problems for interpretation as that of her daughter), attested in the Lamentation over the Destruction of Ur and in the god list An = Anum. Another deity sharing the same name, known from a different An = Anum passage and first millennium BCE lamentation texts, was instead male and a son of Bau. Bau's husband was Ningirsu. One of the few known reliefs showing a god with his wife sitting in his lap is most likely a depiction of this couple from the reign of Gudea (another similar one is instead interpreted as a depiction of Nanna and Ningal from the reign of Ur Namma). Such images were meant to highlight that the divine couples, depicted as loving spouses, act in unison, and that the corresponding kings had a special relation to them. References to Bau and Ningirsu as a couple are also known from later sources, for example they appear together in two curse formulas inscribed on kudurru (boundary stones). In sources from Lagash, the siblings Igalim and Shulshaga were regarded as their sons. Furthermore, an inscription of Gudea labels the goddess Ḫegir as their daughter. One of the Gudea cylinders states she was a member of a group referred to as "the seven lukur priestesses of Ningirsu" or "the septuplets of Bau." In Kish, where Bau was introduced in the Old Babylonian period, she was regarded as the spouse of Zababa, a local war god. Initially Zababa was the husband of Ishtar of Kish (regarded as separate from Ishtar of Uruk), but after the Old Babylonian period she was replaced in the role of his spouse by Bau, though she continued to be worshiped independently. Couples such as Bau and Zababa, which consisted of a healing goddess and a warrior god, were common in Mesopotamian mythology, with the most commonly referenced example being Ninisina and her husband Pabilsag. A single older reference to Bau and Zababa as a couple is known from the Lament for Sumer and Ur. Bau and Zababa appear together in various religious texts, including the incantation series Šurpu, a hymn to Nanaya, and various compositions from the north of Babylonia. The tradition presenting them as a couple is also known from Assyrian sources, for example from a treaty of Ashur nirari V.

An association between Bau and Nergal is attested in Old Babylonian sources from Ur and in one case from Larsa as well. Bau's divine vizier (sukkal) was the goddess Lammašaga, "good guardian angel (lamma)," lamma being a class of tutelary and intercessory minor goddesses in Mesopotamian religion. She had a temple of her own in Lagash, and hymns dedicated to her are known from the curriculum of scribal schools. In the past, attempts were sometimes made to prove was a manifestation of Bau rather than a separate goddess, but this view is no longer considered plausible. A hymn formerly believed to be a praise of Bau, while sometimes referred to as Bau A according to the ETCSL naming system, has been subsequently identified as a composition dedicated to Lammašaga instead. Bau herself was possibly sometimes addressed as a lamma in Lagash. In a handful of inscriptions, Bau's mother, left nameless in them, is also designated as such a deity.

Бау және медицина құдайлары

Бау мен Нинисина арасында белгілі бір синкретизм пайда болды, ал бұл екеуінің ішінде, Нинисина мен Құдайлар атты шығармада Гирсу қаласында Бау Нинисинаның есімі ретінде берілген. Ишме Даған атынан жазылған гимнде Бау Нинисинаға тән епітеттермен сипатталған. Бұл екі құдайдың арасындағы байланыс саяси себептермен туған болуы мүмкін, және Исин патшаларына бұрынғы беделді династиялардың заңды мұрагерлері ретінде танылуына көмектесуі тиіс еді. Мануэль Чекарелли айтуынша, бұл байланыс олардың күйеулері Нингирсу мен Пабилсаг арасындағы байланыспен бірге дамыған. Алайда Бау мен Нинисинаның мінездері толыққанды бірдей емес еді, мысалы, Бау әдетте сиқырларда кездеспейді және Нинисинадан айырмашылығы, оны джендердің қарсыласы ретінде шақыруға болмайды. Оның басқа емші құдайларға тән иттермен байланысы болмауы, осы айырмашылықтың себебі болуы мүмкін. Баумен байланысты тағы бір емші құдайы – Гула еді, бірақ олар б.з.д. екінші мыңжылдықтың соңына дейін тығыз байланыста болған жоқ. Олардың Орта Ассирия кезеңінде ұқсас екендігі айтылады, мысалы, олардың есімдерін колофондарда алмастырып қолдану және Вейднер құдайлар тізімінің жергілікті нұсқасында тікелей теңестіру осыған дәлел, бірақ олар әрқашан бірдей деп қарастырылмаған. Айрин Сиббинг Плантхольт Bau ša qēreb Aššur тіркесі Бауды Гуланың аты ретінде және Бауды тәуелсіз құдай ретінде ажырату үшін қолданылған болуы мүмкін деп болжайды. Б.з.д. 1400-700 жылдар аралығында жазылған Булутса рабидің Гула гимнінде Бау осы есімді құдайдың аттарының бірі ретінде тізілген. Бұл шығарма әр түрлі құдайларды Гуламен теңегенімен, олардың әрқайсысының ерекше мінезін сақтайды. Бауға арналған бөлімде оның өмір сыйлайтын құдай ретіндегі рөліне ерекше назар аударылады. Дегенмен, кейінгі Бабыл сиқырында Гула Баудың бұйрығымен биіктеп көтерілгені айтылады, бұл олардың ерекше екендігін көрсетеді. Олар б.з.д. бірінші мыңжылдықта Урук қаласында өткен фестиваль туралы мәліметтерде де бір-бірінен бөлек әрекет етеді. Баудың Забабамен байланысы да оған ғана тән еді.

A degree of syncretism occurred between Bau and Ninisina, and the former is simply given as the name of the latter in Girsu in the composition Ninisina and the Gods. A hymn composed on behalf of Ishme Dagan describes Bau with epithets which normally belonged to Ninisina. It is possible that the development of a connection between these goddesses was politically motivated and was supposed to help the kings of Isin with posing as rightful successors of earlier influential dynasties. According to Manuel Ceccarelli it developed in parallel with the connection between their respective husbands, Ningirsu and Pabilsag. The character of Bau and Ninisina was however not identical, for example the former typically does not appear in incantations and was not invoked as an opponent of demons, unlike the latter. Her lack of association with dogs, well attested for other healing goddesses, might be related to this difference. Another medicine goddess associated with Bau was Gula, though they were not closely connected with each other until the late second millennium BCE. They were likely regarded as analogous in the Middle Assyrian period, with examples including the interchangeable use of their names in colophons and direct equation in a local version of the Weidner god list, but they were not always viewed as identical. Irene Sibbing Plantholt suggests that the phrase Bau ša qēreb Aššur might have been used specifically to differentiate Bau as a name of Gula and Bau as an independent goddess. In the Gula Hymn of Bulluṭsa rabi, composed at some point between 1400 and 700 BCE, Bau is listed as one of the names of the eponymous goddess. This composition, despite equating various goddesses with Gula, nonetheless preserves information about the individual character of each of them. The section dedicated to Bau highlights her role as a life giving deity. However, a late Babylonian incantation states that Gula was exalted by the command of Bau, which affirms they were viewed as separate. They also function separately from each other in sources pertaining to a festival held in Uruk in the first millennium BCE. Bau's association with Zababa was also exclusive to her.

Біздің заманымызға дейінгі үшінші мыңжылдықта

Бау туралы ең көне мәліметтер Шүрұппақтың ерте дәуірдегі жазушылар мектебінің мәтіндерінен табылды, бірақ оның түпкілікті табыну орталығы Гирсу болды. Ол Етарсирсирде орналасқан Егалгасу қасиетханасында, "кеңес үйі" деп аталатын жерде құлшылыққа тартылды. Осы қасиетхана туралы мәліметтер Ур-Нанше билігінен белгілі. Бауға ең алдымен Нингирсу қасиетханасы болған Эниннуда да табынушылық жасалды. Етарсирсир атауы Лагаш қаласындағы Бау қасиетханасына да қатысты, бірақ ол ерте династиялық кезеңде әлі де құлшылыққа алынбаған. Бұл оның бастапқыда жеке құдай емес, Лагаштік Гатумдугтың екінші аты болғанын көрсетеді, бірақ бұл түсінік сенімді емес. Баудың қасиетханаларының ерте дәуірдегі қызметкерлеріне түрлі діни қызметкерлер (мысалы, гуду және гала), қасиетхана әкімшілері (санга), жазушылар (дуб-сар), музыканттар (нар), үй шаруашылықтарын жүргізушілер (агриг), түрлі шеберлер, бақташылар, балықшылар және т.б. кірді. Лагаш патшаларының көптегені Бауға арнап құрбандықтар берді, олардың көпшілігі Уру’инимгина билігінен белгілі. Лагаш билеушілерінің кейбіреуі, оның ішінде Эанатум мен Лугаланда оны өздерінің құдай анасы деп санады, бірақ кейде бұл рөлді Гатумдуг орындады, мысалы, Эанатум I және Энметенаның тұсында. Баудың патшалармен байланысы қайтыс болған билеушілерге арналған құлшылыққа да қатысты. Ол Лагаштан шыққан теофоралық есімдерде жиі кездеседі. Мысалдар: Бау алша ("Бау мейірімділік көрсетеді"), Бау амадари ("Бау мәңгілік ана"), Бау дингирму ("Бау менің құдайым"), Бау гимабаша ("Бау сияқты мейірімді кім бар?"), Бау икуш ("Бау қамқорлық жасайды"), Бау менму ("Бау – менің тәжім"), Бау уму ("Бау – менің жарығым"), Ган Бау ("Баудың қызметшісі"; Гебхард Селц бірінші буынды әйелдік деп аударады), Геме Бау ("Баудың қызы"), Лу Бау ("Баудың адамы") және т.б. Баудың маңызы Лагаш екінші династиясының билігі кезінде (шамамен 2230-2110 жж.) Нингирсумен байланысы арқасында одан әрі өсті. Гудеа оның дәрежесін Нингирсу дәрежесіне көтерді және оны "Гирсудағы тағдырды шешетін патшайым" деп атады. Бұл оны Лагаш жергілікті пантеонындағы ең жоғары құдай етті, оны Наншеден жоғары қойды. Үшінші Ур әулетінің келесі билігі кезінде ол Нинлилден кейін, негізінен күйеуімен бірге құлшылыққа тартылған екінші ең танымал құдай болды. Лагаш провинциясындағы Баудың ең жоғары діни өкілі және нәтижесінде ең күшті саяси тұлғалардың бірі – эреш дингир діни қызметкері болды, олардың бірі Геме Ламма бірнеше мөрлерден белгілі. Мөрлерде қызметшілер мен хатшылар Бауға кездесу үшін кіші құдайлармен бірге бейнеленген, ал бас діни қызметкер әйел құдаймен тікелей қарым-қатынаста болды. Сол кезеңде Бау Ниппурда құлшылыққа алына бастады, бірақ ол да, оның күйеуі Нингирсу да жергілікті пантеонның маңызды мүшелері болған жоқ. Вальтер Саллабергердің сөзіне сәйкес, ол Нинурта қасиетханасы Эшумшада құрбандықтар алды.

While the oldest attestations of Bau come from scribal school texts from Shuruppak from the Early Dynastic period, her original cult center was Girsu. She was worshiped in the shrine Egalgasu, "house filled with counsel," which was located in the Etarsirsir, a temple dedicated to her in the Uru ku, the so called "sacred quarter" of the city. References to this house of worship are available from the reign of Ur Nanshe. Bau was also worshiped in the Eninnu, which was primarily a temple of Ningirsu. The name Etarsirsir also referred to Bau's temple in the city of Lagash, though she was not yet worshiped there in the Early Dynastic period. It has been suggested that this might indicate she was initially not a separate goddess, but a secondary name of Lagashite Gatumdug, but this explanation is not considered plausible. Attested members of the staff of Bau's temples from the Early Dynastic period include various types of clergy (for example gudu and gala); temple administrators (sanga); writers (dub sar); musicians (nar); housekeepers (agrig); various artisans; shepherds; fishermen; and more. Various kings of Lagash dedicated votive offerings to Bau, with particularly many being known from the reign of Uru'inimgina. Some of the Lagashite rulers, including him, as well as Eanatum and Lugalanda, designated her as their divine mother, though sometimes this role was fulfilled by Gatumdag instead, for example in the case of Enanatum I and Enmetena. Bau's connection to kings extended to the cult of deceased rulers as well. She appears frequently in theophoric names from Lagash. Examples include Bau alša ("Bau shows mercy"), Bau amadari ("Bau is the eternal mother"), Bau dingirmu ("Bau is my deity"), Bau gimabaša ("Who is merciful like Bau? "), Bau ikuš ("Bau takes care"), Bau menmu ("Bau is my crown"), Bau umu ("Bau is my light"), Gan Bau ("servant of Bau;" Gebhard Selz translates the first element as feminine), Geme Bau ("maid of Bau"), Lu Bau ("man of Bau"), and more. Bau's importance grew further during the reign of the Second Dynasty of Lagash (c. 2230 2110 BCE) on the account of her connection with Ningirsu. Gudea elevated her rank to equal of that of Ningirsu, and called her "Queen who decides the destiny in Girsu." This made her the highest ranking goddess of the local pantheon of Lagash, putting her above Nanshe. During the subsequent reign of the Third Dynasty of Ur, she was the second most notable goddess worshiped chiefly in association with her respective husband after Ninlil. The highest cultic official of Bau in the province of Lagash, and as a result one of the most powerful political figures in it was an ereš dingir priestess, with one named Geme Lamma being known from a number of seals. While servants and scribes are depicted led by minor goddesses to meet with Bau in seals, the high priestess was depicted interacting with the goddess directly. In the same period Bau came to be worshiped in Nippur, though neither she not her husband Ningirsu were major members of the local pantheon. According to Walther Sallaberger, she received offerings in the Ešumša, a temple of Ninurta.

Кейінгі куәліктер

Исин әулетінің патшалары, әсіресе Ишем Даган, Бау құлшынысына қызығушылық танытты, бірақ ол Исин пантеонына енгізілмеді және одан алынған құжаттарда тек теофоралық есімдерде ғана кездеседі. Бауға ежелгі Вавилон дәуірінде табынудың куәліктері аз. Үрде ол тек соңында ғана, әрқашан Нергалмен бірге кездеседі. Баудың түпнұсқа Лагаш құлшыны қаламен бірге төмендеді (Нингирсудың тәуелсіз құдай ретіндегі және Шара, Нанше сияқты басқа оңтүстік құдайлардың жағдайы сияқты), бірақ ол солтүстік Вавилониядағы Киш қаласында табынуын жалғастырды. Бұл қалада оның табынушыларының болғаны туралы көне вавилондық куәліктерге Амми Дитананың билік кезіндегі жазба кіреді, онда осы құдайдың аула тазартқышы (kisalluḫḫatum) қызметін атқаратын әйел туралы айтылады, сондай-ақ Хаммурапи заманындағы мөр, оның иесі өзін Забаба мен Баудың қызметшісі деп атаған. Ол қалада Жаңа Вавилон дәуіріне дейін де маңызды құдай болып саналды. Набуходоносор II билік кезіндегі жазбада қала құдайы Забаба мен Бауға арналған Едубба ғибадатханасының қайта салынуы айтылған. Оған арналған бөлме Егалгасу деп аталды, бұл бастапқыда Гирсудағы оның қасиетті орнына сілтеме жасады. Орта Вавилон дәуірінде және одан кейін Бау белгілі бір дәрежеде танымал болды және Иштар мен Гуладан кейін теофоралық есімдерде ең көп шақырылған құдай болды. Тарихта осындай есімді иеленген танымал тұлға – Бау аситу, Набуходоносор II-нің қызы. Бабылда "Киш Бауы" Гула ғибадатханасында белгілі бір мерекелерде тойланды. Эндрю Р. Джорджтың сөзіне сәйкес, "қуаныш пен толықтық үйі" – Еулшармешуду ғибадатханасы, мүмкін Дерде орналасқан және жарияланбаған гимннен белгілі, Бауға арналған болуы мүмкін. Оның құлшыны Ассирияда да куәландырылған, оның Ассурда Забабамен бірге табынылатын ғибадатханасы болған. Бау Жаңа Вавилон дәуірінде Урукте әлі де табынылмаса, ол Селевкид дәуірінде осы қалада өткізілген акиту фестиваліне қатысқан құдайлардың процессиясын сипаттайтын мәтінде еске алынады. Ол осы жерден бір теофоралық есімде де кездеседі.

Kings from the dynasty of Isin, in particular Ishme Dagan, showed interest in the cult of Bau, though she was not introduced to the pantheon of Isin itself, and in documents from it she only appears in theophoric names. Evidence for the worship of Bau from the Old Babylonian period is scarce. In Ur she is only attested near its end, always in association with Nergal. While the original Lagashite cult of Bau declined alongside the city (a situation analogous to that of Ningirsu as an independent deity, as well as other southern deities such as Shara and Nanshe), she continued to be worshiped in Kish in northern Babylonia. Old Babylonian evidence for the presence of her worshipers in this city includes a record from the reign of Ammi Ditana which mentions a woman serving as a courtyard purifier (kisalluḫḫatum) of this goddess, and a seal from Hammurabi's time whose owner referred to herself as a servant of Zababa and Bau. She remained a major goddess of that city as late as the Neo Babylonian period. An inscription from the reign of Nebuchadnezzar II mentions the rebuilding of the local temple Edubba for both the city god, Zababa, and for Bau. A cella dedicated to her bore the name Egalgasu, which originally referred to her shrine in Girsu. Elsewhere in the Middle Babylonian period and beyond, Bau retained a degree of popularity, and next to Ishtar and Gula was the most commonly invoked goddess in theophoric names. One historically notable bearer of such a name was Bau asītu, a daughter of Nebuchadnezzar II. In Babylon, "Bau of Kish" was celebrated during certain festivals in the temple of Gula. According to Andrew R. George, the temple Eulšarmešudu, "house of jubilation and perfect me," possibly located in Der and known from an unpublished hymn, might have been dedicated to Bau. Her cult is also attested in Assyria, and she had a temple in which she was worshiped alongside Zababa in Assur. While Bau was not yet worshiped in Uruk in the Neo Babylonian period, she is mentioned in a text describing the procession of deities who took part in the akītu festival which was celebrated in this city in the Seleucid period. She also occurs in a single theophoric name from this location.