Кіріспе

Пуритан дін қызметкері, ғалым, белсенді Инкрейс Мэзер (Increase Mather; 21 маусым 1639, ескі стиль – 23 тамыз 1723, ескі стиль) – Массачусетс шығанағы колониясындағы Жаңа Англия пуритан дін қызметкері және Гарвард колледжінің жиырма жыл (1681–1701) президенті болды. Ол Салемдегі әйгілі сиқыршылық сот процестерімен бірге өтетін кезеңде колонияның басқаруында маңызды рөл атқарды.

Ерте өмір

Матерлердің көптеген ұрпақтары Ланкаширде, Ливерпульдің жанындағы Винвик приходында өмір сүрді. Инкрейс Мэзер 1639 жылдың 21 маусымында Массачусетс шығанағындағы колонияның Дорчестер қаласында, Ричард Мэзер және Кэтрин Холт Мэзердің Англия шіркеуіне наразылық білдіргендіктен Англиядан Ұлы көші-қонға қатысқаннан кейін дүниеге келді. Оның есіміне себеп – "Құдайдың осы шақта еліне сыйлаған, ешқашан ұмытылмас, барлық жақтан көбейген игіліктері" болды. Ол алты бауырдың ең кішісі еді, қалғандары – Сэмюэл, Нэтанэл, Элеазар, Джозеф және Тимоти.

Білім

1651 жылы Мэзер Гарвард колледжіне қабылданды, онда ол Роберт Мэйсимен бірге тұрды және одан сабақ алды. 1656 жылы 17 жасында философия бакалавры (Bachelor of Arts) дәрежесін алып, Массачусетстен тез шығып, Ирландияға барды. Тринити колледжінде оқыған кезінде Оливер Кромвельдің рұқсатымен Сент-Тида шіркеуі (Баллискуллион) және Сент-Свитан шіркеуі (Магерафелт) жөніндегі бірлескен міндеттерді атқаруға, Коммуналдық министр ретінде лицензия алды. 1658 жылы бітіріп, 1659 жылдан 1661 жылға дейін Канал аралдарындағы гарнизонға бекітілген капеллан болып жұмыс істеді, 1660 жылы Глостердегі шіркеуде қысқа уақыт қызмет етті. 1658 жылы Кромвель қайтыс болғаннан кейін, Чарльз II таққа оралғаннан кейін Мэзер Канал аралдарындағы лауазымында қауіпсіздік сезімталдығын арттырды. 1660 жылы лауазымынан кетіп, 1661 жылы Бостонға аттанды. Ол Солтүстік шіркеуінің пасторы болып тағайындалды және өмірінің соңына дейін осы қызметте болды. Ректорлық мерзімінде, осы лауазымдағы екі жылынан басқа барлық уақытта колониядан тыс болғандықтан, ол кампуста немесе қалада сирек кездесетін. Қатыспағанына қарамастан, ол бірнеше өзгерістер енгізді: грек және еврей тілдерін оқытуды қайта жаңғырту, этика сабақтарында классикалық рим авторларын Киелі кітап және христиан авторларымен алмастыру, студенттердің сабақтарға үнемі қатысуын, кампуста тұрып, тамақтануын және үлкендердің кіші студенттерді мазақтауын тыйымдау. 1687 жылғы кешірім туралы жарлық, католиктерге қарсы дискриминацияны тыйымдағандықтан, пуритандықтардан күшті қарсылық көріп, Мэзер жарғыны күшін жоюға қарсылықты сәтті ұйымдастырғанда, ол қастандық жасады деп айыпталуға жақын болды. Ол Лондонға барып, патшаға өтініш білдірді. Өтініш берумен айналысқанда, өзінің ұстанымдарын қолдау үшін «Жаңа Англияның азабы, Сэр Эдмунд Андрос тұсында орнатылған ерікті үкіметтің салдары» (1688) және «Хартиялық артықшылықтарды растау туралы қысқаша хабарлама» (1691) сияқты мақалалар жариялады. Оралғаннан кейін Гарвард әкімшілігі оның мекемеге жақын тұруын талап етті. Екінші шіркеуінен кеткісі келмегендіктен, ол осы талапты орындамады және ақырында президенттік лауазымынан бас тартты. Бұл жұмыс Еуропа құрлығында сиқыршылыққа қатысты сот процестері «1570-1670 жылдар аралығындағы ең жоғары қарқындылыққа» жеткеннен кейін күрт төмендегенімен салыстырғанда, сиқыршылыққа деген кеш қызығушылықты көрсетті, бірақ бұл сол кезде Лондондағы белгілі бір топтар арасында ұқсас қызығушылықты көрсетті. Инкрейс Мэзердің «Таңғажайып құбылыстар» кітабы 1684 жылы жарық көрді және сиқыршылықтың нақты күшіне сенімділік туралы доктринаны алға тартады. Кітаптың ең қызықты аспектілерінің бірі - көптеген реформация теологтарын (Лютер, Беза, Меланктон) және Генрих Крамер сияқты сиқыршылық туралы жазған белгілі авторларды (әйгілі «Сиқыршылар нұсқаулығы» Malleus Maleficarum авторы) келтіргенімен, Джон Кальвинге сілтеме жасамайды. 1692 жылдың қарашасында ол «Зұлым рухтарға қатысты ар-ожданның жағдайлары» атты кітап жариялады, онда судьялар мен сот процестерін қорғады, бірақ, мүмкін, қоғамдық қысымға байланысты, сақтандырғыш сөздер де айтты. Кітаптың алғашқы басылымына қосылған постскриптіде ол Джордж Берроуздың сотына қатысқанын және оған қарсы қабылданған өлім жазасына келісетінін айтады. Джордж Берроуз - Мэзердің мінберінде кем дегенде бір рет ауыстырған әріптес пастор. 1684 жылғы еңбегі сияқты, бұл 1692 жылғы еңбекте де Malleus Maleficarum келтірілген. Осыған қарамастан, сот процестерімен байланысы және кейіннен, қандай да бір себептермен, оларды айыптаудан бас тартуы салдарынан оның беделі жақсармады. (Британ энциклопедиясының он бірінші басылымы оны «Рухани әлемнің тағы да бір ғажайыптары» деп атады). Мэзер «испандық» есімді құлға ие болған. 1722 жылдың 27 қыркүйегінде ол есінен танып, төсекке жатты. 1723 жылдың тамыз айында несеп қуығының жетіспеушілігінен зардап шекті және үш аптадан кейін, 1723 жылдың 23 тамызында Бостонда 84 жасында қайтыс болды. Ол Копптың зираттарына жерленген. Өлер алдында ол ауруынан жазылу үшін және Спринг Пондтан шыққан судың әйгілі шипалық қасиеттерін ішу үшін Минерал Спринг Пондтың баспанасына барды.

Нанымдар

Өмір бойы Мэзер адал пуритан болып, өзінің діни сенімдеріне тікелей қарсы келетін, бір-бірінсіздік тудыратын немесе одан алаңдататын нәрселерге қарсы тұрды. Ол маскүнемдікті, сенбі күндері артық жұмысты және әсем киім-кешекті жақтады. Бастапқыда Half Way Covenant-ке қарсы болғанмен, кейін оны қолдады. Ол күнделікті өмірде Құдайдың наразылығын тікелей көрінетініне берік сенді, мысалы, ауа райы, саяси ахуал, үндістердің шабуылдары, өрттер мен су тасқыны сияқты жағдайларда. Ол сондай-ақ 2014 жылғы "Салем" телесериалында Стивен Лэнгтің рөлінде ойнады. Инкрейс Мэзер Роберт Харристің 2022 жылғы "Жасырындық актісі" романында да еске алынады.

Портреттер

Инкрейс Мэзердің портреті Оксфорд университетінің Мэнсфилд колледжінің ортақ қонақ бөлмесінде тоғыстырылған.