Кіріспе

ТАҚЫРЫПТА 1981 жылы Ауғанстанда болған оқиғалар тізімі берілген. Ауғанстан дағдарысының тұйыққа тірелуі жыл бойына жалғасуда. Бабрак Кармал үкіметі тек өз шарттарымен ғана келіссөздерге келіспейді, ал Кеңес Одағы әскери күштерін кері тартуға немесе азайтуға ниет білдірмейді. 85 мыңнан астам совет әскері мен Ауған армиясының бар күшімен күрескеніне қарамастан, елдің барлық аймағында совет әскеріне қарсы қарсылық күшейе түседі. Оңтүстіктегі Қандаһардан бастап, КСРО шекарасындағы Бадахшанға дейінгі аумақта мұджаһидтер (исламдық партизандар) мен қауіпсіздік күштері арасында кең ауқымды шайқастар жүріп жатыр деген хабарлар тарады. Көтерілісшілердің болуына жауап ретінде совет әскерлері тарапынан жазалау шаралары жүргізіледі, тікұшақтар мен артиллериялық оқтар бірнеше ауылды қиратып жібереді. Ресми мәліметтер болмаса да, совет әскерінің де көп шығынға ұшырағаны күдік тудырады. Пәкістан бұл айыптауды жоққа шығарғанымен, Ауғанстанға шекара арқылы мұджаһидтерге қару-жарақтардың үздіксіз жеткізіліп жатқанына куәліктер бар. Осы жылы ел мен КСРО 1981-1985 жылдарға сауда келісіміне қол қойды. Ауғанстан КСРО-ға азық-түлік, табиғи газ және шикізат, ал КСРО машиналар мен өнеркәсіптік материалдармен қамтамасыз етеді.

1981 жылдың ақпан айы

Кармал Мәскеуге сапар шегеді, онда кеңес басшыларымен бірқатар келісімдерге, көбінесе экономикалық сипаттағы келісімдерге қол қояды. Ауғанстан экономикасы кеңестік блоктың ықпалына көбірек және көбірек тартылып, экспорттық тауарларының басым бөлігін азық-түлік пен тұтыну тауарларына айырбастайды.

1981 жылдың наурызы

БҰҰ статистикасына сәйкес, 1,7 миллион ауғанстандық өз елдеріндегі қақтығыстан қашып Пәкістанға, ал шамамен 400 мың адам Иранға ұшып кеткен.

1981 жылдың маусым айы

Бас хатшы Кармал премьер-министр қызметінен қанағаттанды, ал 11 маусымда оның орнына PDPA Парчам фракциясының тағы бір сенімді мүшесі Сұлтан Али Кештманд келді. Кештманд сондай-ақ 1980 жылдың желтоқсанында құрылған Ұлттық патриоттық фронтқа тікелей жетекші болып тағайындалды, оның мақсаты Кармалдың марксистік революциялық үкіметіне халықты біріктіру болған.

1981 жылдың 25 тамызы

Кармал Пәкістан мен Иранмен келіссөздер жүргізу үшін жеке-жеке немесе бірлесіп жаңа ұсыныстар жасағанын хабарлайды; бұл 1980 жылдың мамыр және желтоқсан айларындағы ұсыныстарынан шалғайып кеткені. Оның сөзіне қарағанда, Ауғанстанның демократиялық революциялық үкіметі БҰҰ Бас хатшысы Курт Вальдхайм немесе оның өкілі тұсында Пәкістан мен Иранмен үшжақты келіссөздерге қатысуға дайын. Үкімет "Ауғанстанның ішкі істеріне қарулы және басқа да сыртқы әрекеттердің толық және сенімді түрде тоқтатылуын, сондай-ақ мұндай әрекеттердің болашақта болдырмау үшін жағдай жасауды" қамтамасыз ететін саяси шешімді қалайды. Мұндай халықаралық кепілдіктер беріліп, іске асырылған жағдайда Кеңес әскерлері шығарылуы мүмкін. Иран, өзінің ішкі дағдарыс кезеңін басынан өткізіп жатқандықтан, Кабул ұсынысына жағымсыз жауап береді, ал Пәкістан бастапқыда оны "икемді" деп қарастырып, кейіннен қабылдамайды. Пәкістан бұрынғы ұстанымын сақтайды: Кармал үкіметінің өкілімен тікелей келіссөздер жүргізу Ислам конференциясының шешіміне қайшы келетін бұл режимді мойындаумен тең болады.

1981 жылғы қыркүйек

Бас Ассамблея сессиясы барысында БҰҰ Бас хатшысы Валдхайм және БҰҰ-ның Ауғанстан бойынша арнайы өкілі Хавьер Перес де Куэльяр Ауғанстанның сыртқы істер министрі Шах Мохаммад Достпен және Пәкістанның сыртқы істер министрі Аға Шахимен жеке-жеке әңгімелесті. БҰҰ өкілінің қатысуымен немесе қатысусыз екі тарапты біріктіруге жасалған тыраштандырулар нәтижесіз аяқталды, алайда Перес де Куэльяр арадастыру жұмыстарын жалғастыруға келісті. Нью-Йорк кездесулері 1980 жылғы қарашадағы Бас Ассамблея резолюциясының нәтижесінде болды, онда Ауғанстаннан шетелдік әскерлерді шығару талап етілді және барлық тараптарға саяси шешім қабылдау үшін жағдай жасауға шақырылды.