Карл Гольдмарк: Венгр туған австриялық композитордың өмірі мен шығармашылығы

Кіріспе

Венгрияда туған Вена композиторы (1830–1915)

Карл Голдмарк (туған Károly Goldmark, Кестехели, 18 мамыр 1830 – Вена, 2 қаңтар 1915) – Венгрияда туған Вена композиторы.

Өмір және мансап

Голдмарк үлкен еврей отбасында өскен. Оның әкесі Рубен Голдмарк, Карл туған Венгрияның Кештели қаласындағы еврей қауымының хазаны (кантор) болды. Карл Голдмарктің ағасы Иосиф дәрігер болып, кейін 1848 жылғы төңкеріске қатысып, Америка Құрама Штаттарына эмиграцияға мәжбүр болды. Карл Голдмарк скрипкашы ретінде алғашқы білімін Сопрон музыка академиясында (1842–44) алды. Ол музыкалық оқуын сол жерде жалғастырды және екі жылдан кейін әкесі оны Венаға жіберді, онда ол ақшасы біткенше Леопольд Янсадан шамамен 18 ай бойы сабақ алды. Ол алдымен Вена Техникалық жоғары мектебіне, содан кейін Вена консерваториясына скрипканы Иосиф Бёммен және гармонияны Готфрид Прейермен оқуға дайындалды. 1850 жылы Венадағы Карл театрының құрамына кіргенге дейін Голдмарк кедейлікте өмір сүрді, қарапайым жұмыстар мен қайырымдылыққа сүйенді. [Дуглас Таунсенд, Columbia Records MS7261, Rustic Wedding (Леонард Бернстайн, NY Philharmonic) ] 1848 жылғы төңкеріс консерваторияның жабылуына себеп болды. Голдмарк композитор ретінде көбінесе өзіндік білім алды және Венада театр оркестрлерінде, Карлстеатрда және жеке қолдауға ие Венадағы Йозефштадт театрында скрипка ойнау арқылы өзін асырады. Бұл оған оркестрлеу тәжірибесін сыйлады, ол осы өнерді толық меңгерді. Ол сабақтар да берді: Жан Сибелиус қысқа уақыт оның шәкірті болды. Голдмарктің Венадағы алғашқы концерті (1858) қарсылыққа ұшырады, сондықтан ол Будапештке оралды, ал 1860 жылы Венаға қайта келді. Көңілін көтеру үшін Голдмарк музыка журналистикасымен де айналысты. "Оның жазуы Брамс пен Вагнерді тең дәрежеде насихаттауымен ерекшеленеді, осы уақытта тыңдаушылар (және көптеген сыншылар) бір композитордың лагерінде немесе екіншісінде болып, қарсы тарапты жасырын жаулықпен қарады" (Либерман, 1997). Иоганнес Брамс пен Голдмарк Венада Голдмарктің беделі арта келе достық қарым-қатынас орнатты. Алайда Голдмарк Брамстың тікенді мінезіне байланысты одан алшақтады. Голдмарк сіңірген музыкалық ықпалдардың арасында музыкалық колорист үшін Рихард Вагнердің ықпалы болды, оның антисемитизмі олардың арасындағы шынайы жылылыққа кедері келтірді; 1872 жылы Голдмарк Вена Вагнер қоғамын құруда белсенді рөл атқарды. Ол Gesellschaft der Musikfreunde құрметті мүшесі болып сайланды, Будапешт университетінен құрметті докторлық дәрежесін алды және Рихард Штрауспен бірге Римдегі Accademia di Santa Cecilia құрметті мүшесі болды. Голдмарктің "Саба патшайымы" операсы, Op. 27, оның өмірінде және одан кейін бірнеше жыл бойы үлкен сәтке ие болды. 1875 жылдың 10 наурызында Венада алғаш рет қойылған бұл шығарма соншалықты танымал болды, 1938 жылға дейін Вена мемлекеттік операсының репертуарында тұрақты түрде болды. Ол тағы алты опера жазды (тізімді қараңыз). "Ауылдық той" (Ländliche Hochzeit) симфониясы, Op. 26 (1876 жылы алғаш рет орындалды), Сэр Томас Бичем репертуарында сақталған шығарма, бес бөлімнен тұрады, түсті тоналды поэмалардан тұратын сюита сияқты: той қонақтарын бейнелейтін вариациялармен неке маршы, неке әні, серенада, бақтағы күйеу жігіт пен қалыңдық арасындағы диалог және би бөлімі. Оның А минорындағы 1-скрипкалық концерті, Op. 28, бір кезде оның ең көп орындалған шығармасы болды. Концерт 1877 жылы Бременде тұсаукесерін көрсетті, бастапқыда үлкен танымалдылыққа ие болды, бірақ кейін ұмытылды. Бұл өте романтикалық шығарма, бірінші бөлімінде мажар маршы, екінші және үшінші бөлімдерінде Дворжак пен Мендельсонды еске түсіретін үзінділер бар. Концерттің репертуарына Ицхак Перлман және Джошуа Белл сияқты көрнекті скрипкашы-солистердің жазбаларымен қайта оралуда. Нейтан Милштейн де бұл шығарманы қолдады. Милштейннің Концертті жазғаны (1957) ең жақсы жазба деп есептеледі. Ол екінші скрипкалық концертті де жазды, бірақ ол жарық көрген жоқ. Ми-бемольдағы екінші симфония, Op. 35, одан да аз танымал. Голдмарк шамамен 1858 және 1860 жылдар аралығында C мажорлы симфония да жазды. Бұл шығармаға ешқашан opus нөмірі берілмеген және тек шкерцосы ғана басылып шыққан сияқты. Ол өмір сүрген кезінде сыншылардан жақсы бағаланғанмен, Шуман мен Мендельсонның ықпалы басым болған Голдмарктің камералық музыкасы қазір сирек орындалады. Оған А минорындағы скрипкалық квинтет кіреді, Op. 9, Венада оның алғашқы беделін қалыптастырған, D мажордағы скрипкалық соната, Op. 25, екі фортепианолық квинтет, B-бемоль мажоры, Op. 30 және C кескіш миноры, Op. 54, виолончель сонатасы, Op. 39, және Голдмарктің есімін алғаш рет Вена музыкалық әлеміне танытқан шығармасы, B-бемоль мажордағы струнный квартет, Op. 8 (осы жанрдағы оның жалғыз шығармасы). Ол сондай-ақ хор музыкасын, скрипка мен фортепианоға арналған екі сюитаны (D мажор, Op. 11, және Eb мажор, Op. 43) және көптеген концерттік увертюраларды, мысалы, Сакунтала увертюрасын, Op. 13 (оның струнный квартетінен кейін оның атағын бекіткен шығарма), Пенфесилея увертюрасын, Op. 31, Көктемде увертюрасын, Op. 36, Prometheus Bound увертюрасын, Op. 38, Сапфо увертюрасын, Op. 44, Италияда увертюрасын, Op. 49, және Жастық шақтан увертюрасын, Op. 53 жазды. Басқа оркестрлік шығармалардың ішінде Зриньи симфониялық поэмасы, Op. 47, және екі оркестрлік шкерцо, E минорында, Op. 19, және A мажорда, Op. 45 бар. Голдмарктің сіңілісі Рубин Голдмарк (1872–1936), Дворжактың шәкірті, сонымен қатар композитор болды, ол өмірін Нью-Йоркте өткізді.

Goldmark came from a large Jewish family. His father, Ruben Goldmark, was a chazan (cantor) to the Jewish congregation at Keszthely, Hungary, where Karl was born. Karl Goldmark's older brother Joseph became a physician and was later involved in the Revolution of 1848, and forced to emigrate to the United States. Karl Goldmark's early training as a violinist was at the musical academy of Sopron (1842–44). He continued his music studies there and two years later was sent by his father to Vienna, where he was able to study for some eighteen months with Leopold Jansa before his money ran out. He prepared himself for entry first to the Vienna Technische Hochschule and then to the Vienna Conservatory to study the violin with Joseph Böhm and harmony with Gottfried Preyer. Until he became a member of Vienna's Carl Theatre in 1850, Goldmark was impoverished, surviving on menial odd jobs and handouts. [Douglas Townsend, liner notes to Columbia Records MS7261, Rustic Wedding (Leonard Berstein, NY Philharmonic)]
The Revolution of 1848 forced the Conservatory to close down. Goldmark was largely self taught as a composer, and he supported himself in Vienna playing the violin in theatre orchestras, at the Carlstheater and the privately supported Viennese institution, the Theater in der Josefstadt. This gave him practical experience with orchestration, an art he more than mastered. He also gave lessons: Jean Sibelius studied with him briefly. Goldmark's first concert in Vienna (1858) met with hostility, and he returned to Budapest, returning to Vienna in 1860. To make ends meet, Goldmark also pursued a side career as a music journalist. "His writing is distinctive for his even handed promotion of both Brahms and Wagner, at a time when audiences (and most critics) were solidly in one composer's camp or the other and viewed those on the opposing side with undisguised hostility." (Liebermann 1997) Johannes Brahms and Goldmark developed a friendship as Goldmark's prominence in Vienna grew. Goldmark, however, ultimately distanced himself because of Brahms' prickly personality. Among the musical influences Goldmark absorbed was the inescapable one, for a musical colorist, of Richard Wagner, whose anti semitism stood in the way of any genuine warmth between them; in 1872 Goldmark took a prominent role in the formation of the Vienna Wagner Society. He was made an honorary member of the Gesellschaft der Musikfreunde, received an honorary doctorate from the University of Budapest and shared with Richard Strauss an honorary membership in the Accademia di Santa Cecilia, Rome. Goldmark's opera Die Königin von Saba ("The Queen of Sheba"), Op. 27 was celebrated during his lifetime and for some years thereafter. First performed in Vienna on 10 March 1875, the work proved so popular that it remained in the repertoire of the Vienna Staatsoper continuously until 1938. He wrote six other operas as well (see list). The Rustic Wedding Symphony (Ländliche Hochzeit), Op. 26 (first performed in 1876), a work that was kept in the repertory by Sir Thomas Beecham, includes five movements, like a suite composed of coloristic tone poems: a wedding march with variations depicting the wedding guests, a nuptial song, a serenade, a dialogue between the bride and groom in a garden, and a dance movement. His Violin Concerto No. 1 in A minor, Op. 28, was once his most frequently played piece. The concerto had its première in Bremen in 1877, initially enjoyed great popularity and then slid into obscurity. A very romantic work, it has a Magyar march in the first movement and passages reminiscent of Dvořák and Mendelssohn in the second and third movements. The concerto has started to re enter the repertoire with recordings by such prominent violin soloists as Itzhak Perlman and Joshua Bell. Nathan Milstein also championed the work. Milstein's recording of the Concerto (1957) is widely considered the definitive one. He wrote a second violin concerto, but it was never published. A second symphony in E flat, Op. 35, is much less well known. Goldmark also wrote an early symphony in C major, between roughly 1858 and 1860. That work was never given an opus number and only the scherzo seems to have ever been published. Goldmark's chamber music, in which the influences of Schumann and Mendelssohn are paramount, although critically well received in his lifetime, is now rarely heard. It includes the String Quintet in A minor Op. 9 that made his first reputation in Vienna, the Violin Sonata in D major Op. 25, two Piano Quintets in B flat major, Op. 30 and C sharp minor, Op. 54, the Cello Sonata Op. 39, and the work that first brought Goldmark's name into prominence in the Viennese musical world, the String Quartet in B flat Op. 8 (his only work in that genre). He also composed choral music, two Suites for Violin and Piano (in D major, Op. 11, and in E flat major, Op. 43), and numerous concert overtures, such as the Sakuntala Overture Op. 13 (a work which cemented his fame after his String Quartet), the Penthesilea Overture Op. 31, the In the Spring Overture Op. 36, the Prometheus Bound Overture Op. 38, the Sappho Overture Op. 44, the In Italy Overture Op. 49, and the Aus Jugendtagen Overture, Op. 53. Other orchestral works include the symphonic poem Zrínyi, Op. 47, and two orchestral scherzos, in E minor, Op. 19, and in A major, Op. 45. Goldmark's nephew Rubin Goldmark (1872–1936), a pupil of Dvořák, was also a composer, who spent his career in New York.

Өлім

Голдмарк Венада қайтыс болды және көптеген танымал композиторлармен бірге Орталық зиратта (Zentralfriedhof) жерленді. Оның көптеген қолжазбалары Ұлттық Сеченьи кітапханасының қорында сақталады, түрлі туындыларына "G" каталог нөмірлері тіркелген (оның ішінде опс нөмірі жоқ туындылары да бар).

Симфониялар

Рустикалық үйлену симфониясы, Op. 26
Симфония № 2 Ми-бемоль тонында, Op. 35

Оркестрлік шығармалары

Сакунтала, оп. 13 (концерттік увертюра)
E минорындағы шерцо, оп. 19
Пентесилея, оп. 31 (концерттік увертюра)
Көктемде (Im Frühling), оп. 36 (концерттік увертюра)
Сапфо, оп. 44 (концерттік увертюра)
A мажордағы шерцо, оп. 45
Зриньи, оп. 47 (симфониялық поэма)
Италияда (In Italien), оп. 49 (концерттік увертюра)
Жастық шағынан (Aus Jugendtagen), оп. 53
(Ескерту: Жоғарыда аталған барлық шығармалар Фабрис Боллон жетекшілігіндегі Бамберг симфониялық оркестрімен cpo лейблі үшін жазылған: Vol. 1 555 160 2 және Vol. 2 555 251–2.)

Концерттер

Скрипкалық концерт №1, Ля минорында, Op. 28
Скрипкалық концерт №2 (жарияланбаған)

Фортепианолық шығармалар (егер көрсетілмесе соло)

Штурм және Дранг, тоғыз сипаттамалық пьеса, Op. 5
Фортепиано дуэті үшін үш шығарма, Op. 12
Фортепиано дуэті үшін Венгриялық билер, Op. 22 (кейін композитор оркестрге қосты)
Zwei Novelletten, Op. 29
Георгинен, алты пьеса, Op. 52

Хорлық шығармалар

Регенлид қосымшасыз хорға, Op. 10
Екі шығарма еркектер хорына, Op. 14
Фруллингснетс ерлер хоры, 4 мүйіз және фортепианоға, Op. 15
Теңіз тыныштығы және сәтті саяхат ерлер хоры мен мүйіздерге, Op. 16
Екі шығарма еркектер хорына, Op. 17
Фруллингшимне контральто, хор және оркестрге, Op. 23
Им Фушертталь, алты хор әнінен тұратын жиынтық, Op. 24
ХХІІІ Псалм жеке дауыстар, хор және оркестрге, Op. 40
Екі шығарма еркектер хорына, Op. 41
Фортепианомен сүйемелденген екі төрт бөлімді ән, Op. 42

Әндер

12 "Гесенге", Op. 18
Шақыру, Op. 20
4 "Лидерлер", Op. 21
7 "Жабайы аңгердің" әндері, Op. 32
4 "Лидерлер", Op. 34
8 "Лидерлер", Op. 37 (Лейпциг, 1888 немесе 1889);
Wer sich die Musik erkiest (фортепиано мен төрт жеке дауысқа арналған), Op. 42
6 "Лидерлер", Op. 46