Кіріспе

АҚШ-тың 4 поршеньді қозғалтқышы бар авиалайнерлер тобы, 1943 жыл.

Локхид Констеллашн ("Конни") – Локхид корпорациясы 1943 жылдан бастап құрастырған төрт қозғалтқышпен жабдықталған, винтпен жұмыс істейтін авиалайнер. Constellation сериясы – кеңінен қолданысқа енген, қысыммен жабдықталған алғашқы азаматтық авиалайнер сериясы. Оның қысыммен жабдықталған кабинасы коммерциялық жолаушыларға алғаш рет нашар ауа-райынан қауіпсіз биіктікте ұшуға және жалпы қауіпсіздікті арттыруға, сондай-ақ әуе саяхатын ыңғайлы етуге мүмкіндік берді. Constellation сериясының бірнеше әртүрлі модельдері шығарылды, бірақ олардың барлығы ерекше үштік құйрық және дельфин пішіндес фюзеляжбен ерекшеленді. Көбісі Wright R 3350 Duplex Cyclone 18 цилиндрлі төрт қозғалтқышпен жабдықталған. 1943 және 1958 жылдар аралығында Локхид зауытында (Калифорния штаты, Бербанк қаласы) барлығы 856 дана шығарылды және азаматтық авиалайнер ретінде, сондай-ақ әскери және азаматтық жүк тасымалы үшін пайдаланылды. Олардың ең танымал қолданылуы – Берлин және Биафра әуе көпірлері кезінде болды. Үшеуі Дуайт Д. Эйзенхауэрдің президенттік ұшағы ретінде қызмет етті, ал олардың бірі АҚШ Әуе күштерінің ұлттық мұражайында қойылған.

Алғашқы зерттеулер

Локхид 1937 жылдан бері төрт қозғалтқышты, қысыммен жабдықталған L 044 Excalibur авиалайнерін жасап келді. 1939 жылы Трансконтинентальдық және Батыс Әуежолдары (TWA), ірі акционері Говард Хьюздің ұсынысымен, 40 жолаушыға арналған, Excalibur дизайнының мүмкіндіктерінен әлдеқайда асып түсетін трансконтинентальдық авиалайнер сұрады. TWA-ның талаптары Lockheed инженерлері, оның ішінде Келли Джонсон және Холл Хиббард жасаған L 049 Constellation авиалайнеріне жол ашты. Lockheed-тің тағы бір инженеры Уиллис Хокинс, Excalibur бағдарламасы Constellation үшін жасалған жасырын жоба болғанын айтады.

Шоқжұлдыздың дамуы

Constellation ұшағының қанат дизайны Lockheed P-38 Lightning дизайнына ұқсас болды, ерекшелігі көбінесе олардың мөлшерімен ажыратылды. Үш құйрықтың болуы ұшақтың қолданыстағы ангарларға сыюына мүмкіндік берді. Бұл қауесеттерді Джонсон жоққа шығарды. Хауард Хьюз және Джек Фрай 1941 жылдың қараша айында жазған хатында бұл қауесеттердің жалған екенін растады.

Екінші дүниежүзілік соғыс

Екінші дүниежүзілік соғыс басталғанда, TWA ұшақтарының өндірісі C 69 Constellation әскери-көлік ұшақтарына ауыстырылды, 202 ұшақ АҚШ Әскери-әуе күштеріне (USAAF) тапсырыс берілді. Бірінші прототип (азаматтық тіркеу NX25600) 1943 жылдың 9 қаңтарында Бурбанктан Мурок әуе алаңына сынақ жүргізу үшін қысқа ұшып өтті. Соғыс аяқталғанға дейін барлығы 22 C 69 ұшағы салынды, бірақ олардың жетісі әскери қызметке енбеді, өйткені олар құрастыру кезінде L 049 азаматтық ұшақтарына айналдырылды. 1945 жылы USAAF қалған тапсырыстың бәрін жойды. Кейбір ұшақтар 1960 жылдарға дейін Әскери әуе көлігі қызметінің бояуымен әскери қызметкерлерді тасымалдаған әуе компаниясының жолаушылар паромдары ретінде пайдаланылды. Олардың кем дегенде біреуінде жолаушылар орындықтары артқа қаратылған.

Соғыстан кейінгі қолданылуы

Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін Constellation жылдам азаматтық авиалайнер ретінде өзінің толық құқығын алды. АҚШ Әскери-әуе күштері үшін C-69 көлігі ретінде өндірісте болған ұшақтар азаматтық авиалайнерлер ретінде аяқталды, ал TWA біріншісін 1945 жылдың 1 қазанында алды. TWA-ның алғашқы трансатлантикалық сынақ рейсі 1945 жылдың 3 желтоқсанында Вашингтондан (Колумбия округі) ұшып, 4 желтоқсанда Гандр және Шаннон арқылы Парижге жетті. L 1649A поршендік қозғалтқышты авиалайнерлер арасында ең ұзаққа, тоқтамай жасалған жолаушылар рейсі бойынша рекордты ұстап тұр. 1957 жылдың 1-2 қазанында TWA-ның Лондоннан Сан-Францискоға жасаған алғашқы рейсінде ұшақ 23 сағат 19 минут бойы ауада болды (шамамен 8610 км қашықтықты қамтыды).

Ескіру

Де-Хавиллэнд Комета, Боинг 707, Дуглас DC 8, Конвайр 880 және Sud Aviation Caravelle сияқты реактивті ұшақтар Constellation моделін ескірген. Реактивтік ұшақтарға бірінші болып ұшыраған бағыттар ұзақ теңіз арқылы жүретін бағыттар болды, бірақ Constellation ұшақтары ішкі рейстерді орындауын жалғастырды. Constellation ұшағының АҚШ-тағы соңғы жолаушылар рейсі 1967 жылдың 11 мамырында TWA L749 ұшағымен Филадельфиядан Канзас-Ситиге (Миссури штаты) орындалды. Солтүстік Америкадағы соңғы жолаушылар рейсі 1968 жылдың 26 қарашасында Western Airlines компаниясының N86525 ұшағымен Аляскада, Анкориджден Якутатқа, содан кейін Джуноға орындалды. Кейінгі жылдары Constellation ұшақтары жүк тасымалдады және 1968 жылға дейін Нью-Йорк, Вашингтон және Бостон қалалары арасындағы Eastern Airlines шаттл қызметінің қосалқы бөлімдерінде пайдаланылды. Пропеллерлі авиалайнерлер 1990 жылдарға дейін түнгі жүк рейстерінде қолданылды, себебі олардың төмен жылдамдығы кедергі келтірмеді. Eastern Air Lines компаниясына тиесілі Connie ұшағы Нью-Йорк пен Вашингтон арасындағы ұшуды, қонуға дейін 30 минуттан сәл астам уақытта орындап рекордтық көрсеткіш жасады. Бұл рекорд Федералдық авиация басқармасының (FAA) жылдамдық шектеулерін енгізуге дейін, 10 000 футтан (3048 м) төмен биіктікте орнатылды. Ұшақтың әдемі дизайнының бір себебі – дельфин пішіндес фюзеляжы, үздіксіз өзгеретін профилі, екі бірдей пішіні жоқ бөлімдері болды, оның құрастырылуы қымбатқа түсті. Кейін өндірушілер ұшақ дизайны үшін түтік пішіндес фюзеляждарды таңдады, себебі цилиндр тәрізді қимасы қысым өзгерістеріне төзімді және құрастыруға арзан болды. Constellation өндірісін тоқтатқаннан кейін Lockheed бірінші буын реактивтік ұшақтарды жасаудан бас тартты, әскери бизнесіне және Lockheed L 188 Electra турбовинттік ұшағының өндірісіне ден қойды. Lockheed 1972 жылы L 1011 Tristar ұшағы пайда болғанға дейін үлкен жолаушылар ұшағын қайтадан жасаған жоқ. L 1011 технологиялық жаңалық болғанымен, коммерциялық тұрғыдан сәтсіз болды және Lockheed 1983 жылы коммерциялық авиалайнер бизнесінен толығымен шығып кетті.

Нұсқалар

Алғашқы әскери нұсқалар Lockheed L 049 таңбасын алды; Екінші дүниежүзілік соғыс аяқталғанда, кейбіреулері азаматтық L 049 Constellations ретінде аяқталды, одан кейін L 149 (L 049 көбірек отын бактерілерін тасымалдау үшін өзгертілді). Алғашқы мақсатты жолаушыларға арналған Constellations – күшті L 649 және L 749 (олардың сыртқы қанаттарында көбірек отын болды), L 849 (L 1049 үшін қабылданған R 3350 турбоқосынды қозғалтқыштарын пайдалануға арналған жобаланбаған модель), L 949 (жобаланбаған, жоғары тығыздықтағы орындықтармен және жүк тасуға арналған тип, кейін "комби ұшақ" деп аталатын).

Операторлар

Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін TWA-ның алғашқы тапсырысы орындалғаннан соң, клиенттер тез көбейді, нәтижесінде 800-ден астам ұшақ салынды. Әскери қызметте АҚШ Әскери-теңіз күштері мен Әуе күштері L 049 жобасы басталғаннан шамамен 40 жыл өткен соң, 1978 жылға дейін EC 121 Warning Star модификациясын пайдаланды. Cubana de Aviación Латын Америкасында Super Constellation ұшақтарын пайдалана бастаған алғашқы әуе компаниясы болды.