Кіріспе

Құс түрі, Австралиялық түр.

Қара қанатты шұңқыр (Himantopus himantopus) – авокадолар және шұңқырлар тұқымдасына жататын, өте ұзын аяқты, кең таралған құс. Оның ғылыми атауы, Himantopus himantopus, кейде бір ғана, дерлік космополиттік түрді белгілеу үшін қолданылады. Басқа жағынан, ол Еуропа, Азия және Африкада кең таралған түрмен шектеледі, бұл H. himantopus sensu lato номинативтік тобымен тең. Ал қара мойынды (H. mexicanus) және ақ арқалы шұңқырлар (H. melanurus) Америкада қоныстанады; ал ақ-қара шұңқыр (H. leucocephalus) Австралия және Жаңа Зеландияда таралған. Бүгінде көптеген дереккөздер бірден төрт нақты түрді мойындайды. Таксономиялық атауы Himantopus грек тілінен шыққан, "құбыр аяқ" немесе "қайыс аяқ" дегенді білдіреді. Бұл құстың таксономиясы әлі де даулы; ол кейде H. himantopus-тың кіші түрлері саналатын төрт түрлі түрдің бірі. H. himantopus sensu lato бір түрден тұрады, оның 5-7 кіші түрі бар, және кейде оны қарапайым шұңқыр деп атайды. "Қара қанатты шұңқыр" атауы H. himantopus sensu stricto-ға қатысты, оның екі кіші түрі бар (H. h. himantopus Палеарктикадан Оңтүстік Азияға дейін және H. h. meridionalis Афротропикалық аймақтан).

Сипаттама

Ересектердің денесі ұзын, аяқтары қызғылт, ұзын, бірақ жұқа қара мүңкісі болады. Құстардың жоғарғы жағы көбінесе қара, ал төменгі жағы ақ, басы мен мойны ақ түсті (түріне қарай қара түстің мөлшері өзгеріп тұрады). Аталықтарының арқасы қара, көбінесе жасыл жарқыраған немесе жылтыр болады. Аналықтарының арқасы қоңыр түсті, қара қанаттарынан (remiges) өзгеше. Басының жоғарғы бөлігі әдетте ақ (кем дегенде қыс айларында) болатын популяцияларда аналықтары жыл бойы бас және мойнындағы қара түстің мөлшері аз болады, ал аталықтарында көбінесе, әсіресе жазда, қара түс басым. Дегенмен, бұл айырмашылық әрқашан анық байқала бермейді, және аталықтары қыс айларында көбінесе толық ақ қауырсынға ие болады. Жасы келмеген құстар қара түстің орнына сұр түсті болады, қанаттарында айқын құмдық түс байқалады, ал ұшу кезінде қауырсындарының шеттері ақшыл сызық түрінде көрінеді.

Экология және жағдайы

Бұл аяқтардың көбею ортасы – батпақтар, саяз көлдер және тоғандар. Кейбір популяциялары көшпелі болып, қыс айларында мұхит жағалауларына қоныс аударады; ал жылы аймақтардағылары көбінесе тұрақты немесе аз қашықтыққа көшіп жүреді. Еуропада қара қанатты аяқтар өздерінің табиғи ареалынан солтүстікке қарай көктемгі кезеңде кездейсоқ түрде ұшып келіп, кейде Солтүстік Еуропа елдерінде көбейеді. 1987 жылы Ұлыбританияда жұптары сәтті көбейді, ал 2017 жылы Оңтүстік Англияда 13 жас құс ұшып кетті. 2022 жылы Солтүстік Англияда төрт балапан сәтті ұшып шықты; бұл қара қанатты аяқтың ең солтүстіктегі көбеюі деп саналады. Бұл құстар тамақтарын құмнан немесе судан теріп алады. Олардың негізгі тағамы – жәндіктер мен шаяндар. Ұялары су жағасындағы ашық жерлерде салынды. Бұл құстар көбінесе шағын топтарда, кейде авоцеттермен бірге ұялайды. Қара қанатты аяқ – Африка-Еуразиялық көшпелі су құстарын қорғау жөніндегі келісімге қатысушы түрлердің бірі.