Колорадо штатындағы Арканзас өзенінің әдемі шатқалы – Royal Gorge. Теңіз деңгейінен 381 метр биіктікте, таулы ландшафты мен табиғи сұлулығымен танымал.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Арканзас өзенінің каньоны, Колорадо, АҚШ. Миссуридегі тар шатқал.
Canyon of the Arkansas River in Colorado, US
the gap in Missouri
Корольдік шатқал – Арканзас өзенінің Колорадо штатындағы Каньон-Сити қаласының батысында орналасқан каньоны. Каньон Грейп Крик өзенінің құйылысынан басталып, Каньон-Сити ортасынан шамамен 3 км батысқа қарай, АҚШ 50 тас жолына дейін 10 км-ге жуық солтүстік-батыс бағытта созылады. Колорадо штатындағы ең терең каньондардың бірі саналатын бұл каньонның ең терең жері 381 метр (1250 фут) тереңдікке жетеді. Сондықтан ол Арканзас (өзенінің) Ұлы каньоны деп те аталады. Каньонның ені де өте тар: табанында 15 метр, ал жоғарғы бөлігінде 91 метрге дейін жетеді. Ол Фримонт шыңы мен YMCA тауының астындағы граниттік құрылымдарды кесіп өтеді, олар солтүстік және оңтүстік жартастардан биікке көтеріледі.
The Royal Gorge is a canyon of the Arkansas River located west of Cañon City, Colorado. The canyon begins at the mouth of Grape Creek, about 2 mile (3 km) west of central Cañon City, and continues in a west northwesterly direction for approximately 6 mile (10 km) until ending near U. S. Route 50. Being one of the deepest canyons in Colorado, it is also known as the Grand Canyon of the Arkansas (River), with a maximum depth of 1250 feet (381 m). The canyon is also very narrow, measuring from 50 feet (15 m) wide at its base to 300 feet (91 m) wide at its top, as it carves a path through the granite formations below Fremont Peak and YMCA Mountain, which rise above the north and south rims, respectively.
Табиғат тарихы
Арканзас өзенінің бағыты Роки тауларын құрайтын граниттің көтерілуі басталған кезде-ақ қалыптасқан болатын. Шамамен 3 миллион жыл бұрын, таулар айналасындағы жазықтардан көтеріле бастағанда, Арканзас өзені – сол кезде шағын арна – ағып өткен тастарды тоздыра бастады. Ғалымдардың бағалауынша, каньонды қоршаған таулар 2500 жыл сайын шамамен 30 сантиметрге көтерілген. Мыңжылдықтар бойында бұл шағын арна өсіп, айналасындағы граниттің ішінде терең арна жасады. Гранд-Каньон сияқты кең каньондардан өзгешелігі бар бұл шатқалдың ерекше пішіні, қатты тау жыныстарындағы ұзақ және тікелей эрозияның нәтижесі болуы мүмкін.
The path of the Arkansas River was already set when the granite uplift that would eventually form the Rocky Mountains began. About 3 million years ago, as the mountains began to rise from the surrounding plains, the Arkansas Riverthen only a small streambegan to wear away at the stone it flowed across. Scientists estimate that the mountains surrounding the canyon rose at a rate of approximately one foot every 2500 years. Over the millennia, this small stream grew, cutting a deep channel for itself through the surrounding granite. The gorge's peculiar shape, contrasted to broad canyons such as the Grand Canyon, can be attributed to this long, direct erosion through hard rock.
Ерте тарихы және еуропалық қоныстану
Еуропалықтар қоныстанғанға дейін Уте тайпасының американдық жергілікті халқы Роял-Горджте қыстаған, себебі ол желден қорғады және салыстырмалы түрде қоңыл температуралы климатқа ие болған. Команчи, Киова, Сиу және Шайенн тайпалары Роял-Горджді бизон аулау экспедицияларында Оңтүстік Парк алабы сияқты таулы жайылымдарға қол жеткізу үшін пайдаланған. Колорадоның Таулы аймағы испандықтардың иелігінде болды, ал 17 ғасырдың конкистадорлары немесе тері саудагерлері аймақты кезіп өткенде Роял-Горджді көрген болуы мүмкін. Дегенмен, еуропалықтардың алғашқы ресми келгені 1806 жылғы Пайк экспедициясы кезінде тіркелді. Зебулон Пайк тобы шатқалда қарапайым паналау құрылып, аймақты зерттеді, мұздаған Арканзас өзенінен атпен түсті. Жақын орналасқан Каньон-Сити 1860 жылы аймақтағы мүмкін болатын минералдық кендерді пайдалану мақсатымен құрылды. 1877 жылы Лидвилл маңында күміс пен қорғасынның табылуы аймаққа теміржол салуға шабыс жасады. Роял-Гордж Арканзас өзені бойында Ачисон, Топека және Санта-Фе теміржолы мен Денвер және Рио-Гранде теміржолы үшін тым тар болды, сондай-ақ Оңтүстік Парк аймағына басқа қолайлы жол болған жоқ. Сондықтан екі теміржол да екі жылға созылған, екі компания арасындағы төмен деңгейдегі партизандық соғыс – «Роял-Гордж теміржол соғысына» қатысты. Федералдық араласу күресті тоқтату үшін «Бостон келісіміне» әкелді. D&RGW желісін аяқтап, оны Санта-Феге жалға берді. 1890 жылдары Роял-Гордж трансконтиненталдық теміржол қатынасы үшін жолаушылар маршруты ретінде қолданылды. Күніне төртке дейін пойыз шатқал арқылы өтетін, бірақ уақыт өте келе таулар арқылы балама маршруттардың құрылуы Роял-Горджді трансконтиненталдық пайдалану үшін аз маңызды етті, ал негізгі желідегі жолаушылар пойызы қызметі 1967 жылы тоқтатылды. Қазір шатқал арқылы экскурсиялық пойыз жүріп жатыр.
Before European settlement, Native Americans of the Ute people wintered in Royal Gorge for its protection from wind and its relatively mild climate. The Comanche, Kiowa, Sioux and Cheyenne used Royal Gorge on buffalo hunting expeditions as an access point to mountain meadow regions such as South Park Basin. Colorado's Rocky Mountain region fell under Spanish claims, and conquistador expeditions of the 17th century or fur traders may have seen Royal Gorge in their traversal of the area. The first recorded instance of a European arrival, however, is the Pike Expedition of 1806. Zebulon Pike's group built a crude shelter in the gorge and explored the area, descending on horseback over the frozen Arkansas River. Nearby Cañon City was founded in 1860 to exploit possible mineral deposits in the area. Discovery of silver and lead near Leadville in 1877 prompted a race to build rail access to the area. Royal Gorge was a bottleneck along the Arkansas too narrow for both the Atchison, Topeka and Santa Fe Railway and the Denver and Rio Grande Railroad to pass through, and there was no other reasonable access to the South Park area. Both railroads thus took to fighting the "Royal Gorge Railroad War", two years of essentially low level guerrilla warfare between the two companies. Federal intervention prompted the so called "Treaty of Boston" to end the struggle. The D&RGW completed its line and leased it for use by the Santa Fe. In the 1890s Royal Gorge was used as a passenger route for transcontinental rail travel. As many as four trains per day went through the gorge, though in time the establishment of alternate routes through the mountains made the Royal Gorge fall from favor for transcontinental use, and passenger train service on the main line was discontinued in 1967. A sightseeing train now follows the route through the gorge.
Қазіргі тарих
1879 жылдың 7 мамырында Денвер мен Рио-Гранде және Атчисон, Топека және Санта-Фе (AT&SF немесе Санта-Фе) темір жолдары арасындағы сот дауларынан кейін алғашқы экскурсиялық пойыз Корольдік шатқалынан өтті. Қазіргі таңда "Royal Gorge Route Railroad" жыл бойы Корольдік шатқалы арқылы экскурсиялық пойыздарды жүргізеді. Пойыз Каньон-Ситиден Колорадоға дейін 11 мильдік қашықтықты жүріп, үйді күтіп ұстаушыға жетеді. 1906 жылы жергілікті газет редакторы және болашақ конгрессмен Гай У. Харди, жерді Каньон-Сити қаласына беру арқылы Корольдік шатқалда парк құруға ұсыныс жасады. Осылайша "Royal Gorge Park" паркі құрылды. 1929 жылы Каньон-Сити қаласы өзеннен 955 фут (291 м) биіктіктегі Корольдік шатқал көпірінің салынуына рұқсат берді. Көпір – Корольдік шатқал көпірі мен паркінің орталық бөлігі, шатқалдың екі жағында көңіл көтеру аттракциондары орналасқан. Жер мен көпір қаланың меншігінде және 1947 жылдан бері жалға алу құқығына ие "Royal Gorge Bridge Company" атты Даллас қаласындағы компанияға жалға берілген. 1984 жылы "Royal Gorge Bridge Company" компаниясы парктің күнделікті жұмысын жүргізу үшін "Бос уақыт және демалыс концепциялары" атты тағы бір Даллас қаласындағы компанияны жалдады. 1945 жылғы "Sensations of 1945" фильмінде Хьюберт Касл Олафтың рөлін ойнады, ол шатқалдың үстінен жоғары сымдағы әдемі трюк жасады. Бір қызығы, Каньон-Ситидің өзінің құс фабриканты ешқашан мұндай қаһармандыққа қол жеткізбеген. 1948 жылы парктен алынған кадрлар "Canon City" (фильм) фильмінде пайда болды, ол түрмеден қашудың нағыз оқиғасына негізделген. 1955 жылы Бродерик Кроуфорд, Ральф Микер, Лон Чейни-младший, Уильям Талман, Чарльз Бронсон және Фелисия Фарр (Рэнди Фарр ретінде көрсетілген) ойнаған "Big House, U.S.A." фильмінің бір бөлігі Корольдік шатқал паркінде және Каньон-Ситиде түсірілді. 2013 жылдың 11 маусымында Корольдік шатқал көпірі мен паркінің жанында орман өрті шығып, шатқалдың екі жағындағы парктегі 52 ғимараттың 48-ін жойды. Көпірге көп зиян келмеді, тек кейбір күйген тақтайшаларды ауыстыру қажет болды. Парк қайта жаңартылып, 2014 жылдың 30 тамызында қайта ашылды. Жаз айларында Корольдік шатқалда рафтинг өте танымал. Туристтер Арканзас өзенінің IV деңгейдегі тасқындарын бағындыру және шатқалдың әсем көрінісін тамашалау үшін әлемнің түкпір-түкпірінен келеді. Шатқалдағы танымал тасқындар: Sunshine Falls, Sledgehammer, Wallslammer, Corkscrew, the Narrows, Boateater және Soda Pop Rock. Өзенде демалуды Арканзас су айдынының демалыс аймағы (AHRA) реттейді және барлық демалыс орындарында суға түсу үшін күнделікті төлем талап етіледі. AHRA лицензиясы бар көптеген коммерциялық рафтинг компаниялары шатқалды жүргізуге құқылы, ал жазғы демалыс күндері өзенде жүздеген салдарды кездестіруге болады. Корольдік шатқалда BASE jumping, банжи-jumping және тауға көтерілуге әдетте рұқсат берілмейді. Кейде GoFast ойындары сияқты арнайы іс-шаралар кезінде қала және көпір мен паркті жалға алған компания көпірден секіруге рұқсат береді. Кіру құны жылдар бойы өсті. 2023 жылы ересектерге баға 32 АҚШ доллары, 3 жастан 11 жасқа дейінгі балаларға 27 АҚШ доллары болды.
On May 7, 1879, the first excursion train traveled through the Royal Gorge after years of court battles between the Denver & Rio Grande and the Atchison, Topeka & Santa Fe (AT&SF or Santa Fe) railroads. The Royal Gorge Route Railroad now operates excursion trains through the Royal Gorge throughout the year. The train travels 11 miles through the canyon from Cañon City, Colorado to the caretakers house. In 1906 Guy U. Hardy, a local newspaper editor and future Congressman, lobbied to establish an park at Royal Gorge by having the land ceded to the City of Cañon City. Royal Gorge Park was then created. In 1929 Cañon City authorized the building of the Royal Gorge Bridge, which at 955 feet (291 m) above the river held the record of highest bridge in the world from 1929 to 2001. The bridge is the centerpiece of Royal Gorge Bridge and Park, an amusement park with rides and attractions on both sides of the gorge. The land and bridge are owned by the city and leased to a Dallas based company called the Royal Gorge Bridge Company which has held the leasing rights since 1947. Another Dallas based company called Leisure and Recreational Concepts was hired by the Royal Gorge Bridge Company in 1984 to handle daily operations of the park. In the movie Sensations of 1945, Hubert Castle plays the role of Olaf, “The Great Gustafson,” who performs a high wire publicity stunt above the canyon. It is notable that Cañon City’s own Bird Millman never did attempt such a feat herself. In 1948, images from the park appeared in Canon City (film), which is based on the true story of a prison break. In 1955, portions of the film Big House, U. S. A., starring Broderick Crawford, Ralph Meeker, Lon Chaney Jr., William Talman, Charles Bronson and Felicia Farr (credited as Randy Farr), were filmed in Royal Gorge Park and Cañon City. On June 11, 2013, a wildfire broke out near the Royal Gorge Bridge and Park which ultimately destroyed 48 of 52 buildings in the park on both sides of the gorge. The bridge was only lightly damaged, with some scorched planks requiring replacement. The park was rebuilt and opened once again on August 30, 2014. In the summer months, rafting is a very popular activity in the Royal Gorge. Tourists travel from around the world to tackle the Class IV rapids of the Arkansas River and enjoy the scenery of the gorge. Named rapids in the gorge include Sunshine Falls, Sledgehammer, Wallslammer, Corkscrew, the Narrows, Boateater and Soda Pop Rock. River recreation in the gorge is regulated by the Arkansas Headwaters Recreation Area (AHRA) and daily user fees are required to launch at all of the recreation sites upstream of the gorge. There are many commercial rafting companies which are licensed by the AHRA to run the gorge and summer weekends can see hundreds of rafts packing the river. BASE jumping, bungee jumping and rock climbing are generally not permitted at the Royal Gorge. Occasionally, during special events such as the GoFast Games, bridge jumps have been allowed by the city and the lessee of the bridge and park. The cost of admission has increased over the years. In 2023, the price was USD$32 for adults, USD$27 for age 3 to 11.