Кіріспе

2003 жылы жарық көрген Терри Пратчеттің Диск әлемі романы – «The Wee Free Men». «The Wee Free Men» – британдық жазушы Терри Пратчеттің 2003 жылы жарық көрген комик-фантастикалық романы, оқиғасы Диск әлемінде өтеді. Бұл кітап «Диск әлемі туралы әңгіме» деп аталады, бұл оның балалар немесе жасөсперімдерге арналған туынды екенін көрсетеді, Диск әлемі сериясының көптеген кітаптарынан өзгеше. 2004 жылы «Аспанға толы шапқыш» атты жалғасы жарық көрді (екі кітап та 2010 жылдың тамызында «Сыртқы ерлер: Бастауы» атты біріктірілген басылымда қайта басылды); 2006 жылы «Зимашы» атты үшінші кітап жарық көрді; ал төртінші кітабы «Мен түн ортасында киемін» 2010 жылдың қыркүйегінде жарық көрді. Серияның соңғы кітабы – «Шопанның тәжі» 2015 жылы жарық көрді. Терри Пратчеттің балалар үшін жазған алғашқы Диск әлемі кітабы «Қайратты Морис және оның білімді кеміргіштері» кітабында дөрекі сөздерді тышқан тіліне аударған болса, бұл кітапта олар шотланд және шотланд гаэль тілдерінен алынған Nac Mac Feegle диалектісінде келтірілген. Стивен Плейердің суреттерімен толықтырылған кітаптың суретті басылымы 2008 жылдың 2 қазанында жарық көрді.

Сюжеттің қысқаша мазмұны

Тиффани Ачинг – 9 жастағы қыз, ол басқалардан өзгеше нәрселерді көреді. Үйінің жанындағы өзенде ойнап жүргенде, ол екі кішкентай көк түсті, кілті киген адамды көреді, олар судағы «жасыл бас» туралы ескертеді. Кенеттен судан жиреншікті жасыл монстр, Женни Гринтиз пайда болады. Ағасы Вентвортты әдейі жем ретінде пайдаланып, Тиффани оны табамен шабады, ал Вентворт еш алаңдамайды, себебі ол кішкентай адамдарды немесе монстрды көре алмайды. Ол қалаға саяхаттап жүрген мұғалімді іздеп барады және Мисс Тик деген сиқыршымен кездеседі, ол оны бақылап отырған. Тиффаниге осы кішкентай адамдар – шотланд тілінде сөйлейтін, қатал және шулы фейлер тобының мүшелері, Нак Мак Фиглз екені айтылады. Мисс Тик оған өзі тұратын аймақтың сиқыршысы екенін айтады және Тиффаниді шатырдан шығарып, жоғалып кеткенше оған жол көрсету үшін жануар-көмекшісін береді. Тиффани үйге келгенде, Нак Мак Фиглздің өте жылдам және күшті ғана емес, сонымен қатар одан қорқатынын біледі, себебі ол оларды тауықтан жұмыртқа, ал қойдан қозы ұрлап жатқанда ұстайды. Вентвортты Перілер патшайымы ұрлап кеткенде, Тиффани оны құтқару үшін Нак Мак Фиглздің көмегін сұрайды, себебі олар ол білетін ең күшті әлемнен тыс нәрселер және олар оның еркіне бағынуға дайын, оны сиқыршы ғана емес, оқып-жазуды білетін адам да қорқытады. Роб Энибоди және басқа да Фиглдер, оның ішінде Ұлы Ян мен Ақылсыз Уилли оны үйлеріне алып барады, онда ол бүркіт ұшқышы Хамиш, бард Фигл Уильям және олардың клан басшысы Келдамен кездеседі. Тиффаниге оның бауыры патшайымның әулие еліне алынғаны айтылады, және ол оны құтқару үшін Фиглдерді ғана емес, сонымен қатар Келданың орнына өзі билік жүргізуі керек, өйткені қазіргі Келда өлуге жақын. Роб Энибодиге үйленуден бас тартып, Тиффани үйіндіден далаға шығады, онда Фиглдер оның Бірінші Көру және Екінші Ой қабілеттерін сынап, патшайымның иелігіне кіруді табуға мүмкіндік береді. Ішке кіргеннен кейін Тиффани мен Фиглдер бірнеше үлкен қасқырлармен кездеседі, оларды Фиглдер оңай жеңіп алады, сондай-ақ арман тудыратын дромдар деген жұмсақ жаратылыстармен де кездеседі. Арманның салдарынан ол өзінің туған жерінің баронының ұлы Роландты табады. Тиффани мен Роланд бірнеше арман мен әдеттегі арман әлемінен өтіп, соңында Вентворт пен Патшайымның екеуі де бар арманды табады. Тиффани Патшайымның армандағы қолбасшыларынан Роландтың көмегімен құтылады, ол Фиглдерді үлкен жаңғақтағы тұтқындықтан босатады, және олар Тиффанидің қиялының біріне қашып кетеді. Сол арманда Фиглдер мен Вентворт Патшайымның айла-шарғысынан қаза тапқан деп есептеледі, ал Тиффани Роландтың ессіз денесін алып, арман әлеміне қайта оралады, достарын құтқара алмағанына өкінеді. Патшайым оларды құтқара алмауына және өзін қауіпсіз сезінбеуіне күліп, бірақ Тиффани туған жерінің мұрасымен қайта байланысып, ең қараңғы сәтте Патшайымды арман ойынында жеңу үшін күш жинайды. Кейінірек ол кездескен Фиглдер Патшайым орнатқан тұзақ Фиглдерді тоқтатуға жеткіліксіз болғанын және олар мен Вентворт екеуінің де жақсы екенін айтады. Тиффани, Роланд, Вентворт және Фиглдер өз елдеріне оралады, онда барон қателікпен ұлына оларды құтқарып қалғаны үшін бар мақтанышты береді, бұл Тиффаниге ұнайды. Оқиғаның баяндалуына және Тиффани кейіпкерінің дамуына тағы бір үлкен әсерін Тиффанидің әжесі Ачинг, еңбекқор, үнсіз және білімді қойшы болды. Ол кітаптағы сиқыршының анықтамасы еді. Оның оқиғалары мен естеліктері кітапта осында және осында айтылады, ал оның естелігі Тиффаниге соңында Патшайымды жеңуге көмектеседі.

Фильм

2006 жылдың қаңтар айында режиссер Сэм Райми Тим Бертонның «Өлі қалыңдық» романының сценариі авторы Пэмэла Петтлер жазған осы роман негізінде фильм түсіруге келісім бергені туралы хабарлар тарады. Sony Pictures Entertainment компаниясы жақында кітапқа құқықтарды сатып алған болатын. 2008 жылдың маусым айындағы сұхбатында Пратчетт: «Мен сценарийді көрдім, шын айтқанда, ол қатты ұнамады. Ол тек атымен ғана «Wee Free Men» еді. Жақсы фильмнің іздері болғанмен, студия араласып, бұзып жіберген секілді. Бұл фильмнің жасалуы күмәнді» деді. 2009 жылдың желтоқсанында Пратчетт «The Wee Free Men» құқықтарын қайтарып алғанын мәлімдеді. 2013 жылы Терри Пратчеттің қызы Рианна Пратчетт «Wee Free Men» романын фильмге бейімдеуге кірісетінін хабарлады. 2016 жылы фильмнің The Jim Henson Company компаниясымен бірлесіп түсірілетіні расталды.

Қабылдау

The Wee Free Men TIME журналының "Барлық уақыттағы ең жақсы 100 фантастикалық кітап" тізіміне енді, бұл тізімге Терри Пратчеттің жеке жазған жалғыз романы кірді (оның тағы бір кітабы – Нил Гейманмен бірлесіп жазған Good Omens).