Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
XIX ғасырдағы ағылшын діни қозғалысы
19th century English religious movement
Оксфорд қозғалысы – 1830 жылдары басталған және ақырында англо-католицизмге дамыған Англия шіркеуінің жоғары шіркеу өкілдерінің қозғалысы. Көбінесе Оксфорд университетімен байланысты болған бұл қозғалыстың алғашқы жақтастары, христиан дінінің ежелгі дәстүрлерін қайта жаңғырту және оларды англикандық құлшылық пен теологияға енгізуді жақтады. Олар англикандық дінді "бір, қасиетті, католик және апостолдық" христиан шіркеуінің үш тармағының бірі деп есептеді. Көптеген маңызды қатысушылар кейіннен Рим католицизміне ауысты. Қозғалыстың философиясы 1833-1841 жылдары жарық көрген «Заманға арналған трактаттар» атты жарияланымдар сериясынан кейін трактатаризм деп аталды. Трактарийлерді екі көрнекті трактарийші – Джон Генри Ньюман мен Эдвард Бувери Пузидің есімдерімен сәйкесінше «Ньюманиттер» (1845 жылға дейін) және «Пусейиттер» деп те атады. Басқа белгілі трактарийлердің қатарында Джон Кебл, Чарльз Мариотт, Ричард Фроуд, Роберт Уилберфорс, Исаак Уильямс және Уильям Палмер болды. Уильямс пен Палмерден басқалары Оксфордтағы Ориел колледжінің стипендиялық студенттері болды.
The Oxford Movement was a movement of high church members of the Church of England which began in the 1830s and eventually developed into Anglo Catholicism. The movement, whose original devotees were mostly associated with the University of Oxford, argued for the reinstatement of some older Christian traditions of faith and their inclusion into Anglican liturgy and theology. They thought of Anglicanism as one of three branches of the "one, holy, catholic, and apostolic" Christian church. Many key participants subsequently converted to Roman Catholicism. The movement's philosophy was known as Tractarianism after its series of publications, the Tracts for the Times, published from 1833 to 1841. Tractarians were also disparagingly referred to as "Newmanites" (before 1845) and "Puseyites" after two prominent Tractarians, John Henry Newman and Edward Bouverie Pusey. Other well known Tractarians included John Keble, Charles Marriott, Richard Froude, Robert Wilberforce, Isaac Williams and William Palmer. All except Williams and Palmer were fellows of Oriel College, Oxford.
Шығуы және ерте кезең
XIX ғасырдың басында Англия шіркеуінің көптеген дін қызметкерлері, әсіресе жоғары лауазымдылары, өзіндік либералды санады. Керісінше, көптеген шіркеу қызметкерлері Джон Уэсли бастаған жаңарудың нәтижесінде евангелист болды. Сонымен қатар, университеттер ағылшын реформасынан бұрынғы дәстүрлерден, сондай-ақ қазіргі рим-католик дәстүрлерінен терең үлгі алған литургиялық және құлшылық әдет-ғұрыптарын қайта жаңғырту қозғалысының даму ортасына айналды. Трактариандық қозғалыстың тікелей себебі – реформашыл виг үкіметінің Ирландия шіркеуінің (Ирландиядағы мемлекеттік шіркеу) құрылымы мен кірістеріне жасаған шабуылы, соның ішінде 1833 жылғы Ирландия шіркеуінің уақытша заң жобасы болды. Бұл заң Ирландия шіркеуінің епархиялары мен провинцияларын біріктіруді және ондық соғысында наразылық тудырған Вестри бағалауын (шіркәу салығы немесе "епархиялық алымды") жоюды көздеді. Заң жобасы сонымен қатар шіркеу жерлерін жалға беру тәртібін де өзгертті. Кейбір саясаткерлер мен дін қызметкерлері (оның ішінде бірнеше вигтер) Англия шіркеуінің жойылмастан, мүлкінен айырылуы мүмкін деп қорқып жүрді. Джон Кебл 1833 жылы Оксфордтағы сот отырысында сөйлеген сөзінде бұл ұсыныстарды "ұлттық адасушылық" деп сынады, онда ол британ Парламентінің Ирландиядағы бірнеше епархияларды таратуға құқығы жоқ екенін мәлімдеді. Нәресте крещеніесінің тиімділігі туралы дәстүрлі емес көзқарастарға ие болған дін қызметкеріне қатысты соттардың шешімі де алаңдатушылық тудырды. Кейбл, Эдвард Бувери Пузи, Ньюман және басқалар Англия шіркеуін ілім, литургия және құлшылық мәселелерінде ежелгі және бөлінбеген шіркеудің жолына қайтаруға шақыратын "Уақытқа арналған трактаттар" атты серия жариялай бастады. Көптеп таратылып, төмен бағамен сатылған "Трактаттар" Оксфорд қозғалысының ілімдік көзқарастарына және оның жалпы ұстанымына назар аударуға септігін тигізді, тіпті "Трактариандық" сөзі қозғалыстың жақтаушысы үшін синонимге айналды. Трактариандар филиалдық теорияны ұсынды, онда Англикандық, Шығыс православиесі және Рим католицизмі тарихи католик шіркеуінің үш "тарауынан" тұрады. Трактариандар ортағасырлық діни практикадан литургияның дәстүрлі элементтерін енгізуді жақтады, себебі олар шіркеудің тым "қарапайым" болғанына сенді. Соңғы трактатта, "90-трактатта" Ньюман Рим-католик шіркеуінің ілімдері, Трент соборында анықталғандай, XVI ғасырғы Англия шіркеуінің отыз тоғыз бабымен үйлесімді екенін дәлелдеді. Ньюманның 1845 жылы Рим-католик шіркеуіне қабылдануы, содан кейін Генри Эдвард Мэннингтің 1851 жылы қабылдануы бұл қозғалысқа зор әсер етті.
In the early nineteenth century, many of the clergymen of the Church of England, particularly those in high office, saw themselves as latitudinarian (liberal). Conversely, many clergy in the parishes were Evangelicals, as a result of the revival led by John Wesley. Alongside this, the universities became the breeding ground for a movement to restore liturgical and devotional customs which borrowed deeply from traditions before the English Reformation, as well as from contemporary Roman Catholic traditions. The immediate impetus for the Tractarian movement was a perceived attack by the reforming Whig administration on the structure and revenues of the Church of Ireland (the established church in Ireland), with the Irish Church Temporalities Bill (1833). The Act provided for merging of dioceses and provinces of the Church of Ireland, and the elimination of Vestry Assessment (church rates or "parish cess"), a cause of grievance in the Tithe War. The bill also made changes to the leasing of church lands. Some politicians and clergy (including a number of Whigs) feared that the Church of England might be disestablished and lose its endowments. John Keble criticised these proposals as "National Apostasy" in his Assize Sermon in Oxford in 1833, in which he denied the authority of the British Parliament to abolish several dioceses in Ireland. The Gorham Case, in which secular courts overruled an ecclesiastical court on the matter of a priest with somewhat unorthodox views on the efficacy of infant baptism, was also deeply unsettling. Keble, Edward Bouverie Pusey, Newman, and others began to publish a series known as Tracts for the Times, which called the Church of England to return to the ways of the ancient and undivided church in matters of doctrine, liturgy and devotion. With a wide distribution and a price in pennies, the Tracts succeeded in drawing attention to the views of the Oxford Movement on points of doctrine, but also to its overall approach, to the extent that Tractarian became a synonym for supporter of the movement. The Tractarians postulated the Branch Theory, which states that Anglicanism, along with Eastern Orthodoxy and Roman Catholicism, form three "branches" of the historic pre schism Catholic Church. Tractarians argued for the inclusion of traditional aspects of liturgy from medieval religious practice, as they believed the church had become too "plain". In the final tract, "Tract 90", Newman argued that the doctrines of the Roman Catholic Church, as defined by the Council of Trent, were compatible with the Thirty Nine Articles of the 16th century Church of England. Newman's eventual reception into the Roman Catholic Church in 1845, followed by Henry Edward Manning in 1851, had a profound effect upon the movement.
Жарияланымдар
"Таймс" трактаттарынан басқа, бұл топ шіркеу әкелерінің аудармаларын жинақтады, оларды "Әкелер кітапханасы" деп атады. Кітапхана ақырында 48 томнан тұрады, соңғысы Пузи қайтыс болғаннан кейін үш жыл өткен соң жарық көрді. Олар Ривингтон компаниясы арқылы Holyrood Press баспасының мөрімен шығарылды. Олардың көптеген томдарының бас редакторы Чарльз Мариот болды. Грек және латын тілдеріндегі түпнұсқа мәтіндердің бірнеше томдары да жарық көрді. Трактаризмнің маңызды нәтижелерінің бірі – 1861 жылы жарық көрген "Ежелгі және қазіргі гимндер" атты әндер жинағы.
Apart from the Tracts for the Times, the group began a collection of translations of the Church Fathers, which they termed the Library of the Fathers. The collection eventually comprised 48 volumes, the last published three years after Pusey's death. They were issued through Rivington's company with the imprint of the Holyrood Press. The main editor for many of these was Charles Marriott. A number of volumes of original Greek and Latin texts were also published. One of the main contributions that resulted from Tractarianism is the hymnbook entitled Hymns Ancient and Modern which was published in 1861.
Табысы мен сын
Оксфорд қозғалысы тек "римдіктеп өзгерту" тенденциясы деп сынға алынды, бірақ ол 1840-50 жылдары Бристоль сияқты қалаларға таралып, англикандықтардың теориясы мен практикасына кеңінен әсер ете бастады. Оксфорд қозғалысы сондай-ақ құпия және сыбайласқан деп сынға түсті. Оксфорд қозғалысы нәтижесінде ерлер мен әйелдердің ағылшын діни ордендері құрылды. Ол шіркеуде күшті эмоционалды символизмді қамтитын литургия мен рәсімдерге қатысты идеялар мен тәжірибелерді енгізді. Әсіресе ол литургиялық қозғалыстың түсініктерін шіркеу өміріне әкелді. Оның әсері соншалықты кең болды, соның салдарынан Евхаристия ғибадаттың орталық бөлігіне айналды, киім-кешек кең таралды және көптеген римдік католиктық тәжірибелер ғибадатқа қайта енгізілді. Бұл шіркеулер ішінде дауларға, тіпті сот істеріне әкеліп соқты, мысалы, ритуализм туралы дау. Көптеген трактатшы дін қызметкерлері кедейлердің аудандарында жұмыс істей бастады. Бұл бір жағынан епископтардың трактатшы дін қызметкерлеріне жұмыс орны беруден бас тартуына, екінші жағынан кедейлерге көмектесу этикасына байланысты болды. Олардың жаңа қызметтерінен британдық әлеуметтік саясатты, жергілікті де, ұлттық деңгейде де сынға алды. Осының нәтижесінде Христиандық әлеуметтік одақ құрылды, оның құрамына бірқатар епископтар кірді, онда әділ жалақы, мүлікті жалға беру жүйесі, нәрестелердің өлімі және өнеркәсіптік жағдайлар сияқты мәселелер талқыланды. Католиктердің радикалды крест жорығы Оксфорд қозғалысымен салыстырғанда әлдеқайда кішкентай ұйым болды. Англо-католицизм – идеялар, стильдер мен ұйымдардың осы жиынтығы ретінде танылған – әлемдік англиканизмге маңызды әсер етті. Қытайдың ХХ ғасырының басындағы авторы Гу Хунмин, Қытайда дәстүрлі конфуциандыққа оралуды қолдану үшін Оксфорд қозғалысының тұжырымдамасын пайдаланды.
The Oxford Movement was criticised as being a mere "Romanising" tendency, but it began to influence the theory and practice of Anglicanism more broadly, spreading to cities such as Bristol during the 1840s 50s. The Oxford Movement was also criticised as both secretive and collusive. The Oxford Movement resulted in the establishment of Anglican religious orders, both of men and of women. It incorporated ideas and practices related to the practice of liturgy and ceremony to incorporate more powerful emotional symbolism in the church. In particular it brought the insights of the Liturgical Movement into the life of the church. Its effects were so widespread that the Eucharist gradually became more central to worship, vestments became common, and numerous Roman Catholic practices were re introduced into worship. This led to controversies within churches that resulted in court cases, as in the dispute about ritualism. Many of the Tractarian priests began working in slums. This was partly because bishops refused to give livings to Tractarian priests, and partly due to an ethos of concern for the poor. From their new ministries, they developed a critique of British social policy, both local and national. One of the results was the establishment of the Christian Social Union, of which a number of bishops were members, where issues such as the just wage, the system of property renting, infant mortality and industrial conditions were debated. The more radical Catholic Crusade was a much smaller organisation than the Oxford Movement. Anglo Catholicism – as this complex of ideas, styles and organisations became known – had a significant influence on global Anglicanism. Gu Hongming, an early twentieth century Chinese author, used the concept of the Oxford Movement to argue for a return to traditional Confucianism in China.