Кіріспе

Ағылшын дирижері (туған 1943) сэр Джон Элиот Гардинер (20 сәуір 1943 ж. туған) – ағылшын дирижері, ең әйгілісі Иоганн Себастьян Бахтың шығармаларын орындауымен, әсіресе 2000 жылғы Бах кантаталарының қажылығымен танымал. Ол Монтеверди хорымен бірге Бахтың шіркеу кантаталарын Еуропаның және Нью-Йорк қаласының шіркеулерінде литургиялық ретпен орындап, сол жерлерде жазбаға түсірді.

Өмір және мансап

Фонтмелл Магна, Дорсетте дүниеге келген, Рольф Гардинер мен Марабель Ходжкиннің ұлы Гардинердің алғашқы музыкалық тәжірибесі көбінесе отбасымен және жергілікті шіркеу хорында ән айту арқылы қалыптасты. Бала кезінде ол әйгілі Хаусманнның И.С. Бах портретімен бірге өсті, ол екінші дүниежүзілік соғыс кезінде ата-анасына сақтау үшін берілген еді. Өзіндік білім алған музыкант, сонымен қатар скрипкада да ойнайтын ол 15 жасында дирижерлік өнерін оқуды бастады. Брайанстон мектебінде білім алғаннан кейін Кембридж Корольдік колледжінде тарихты оқыды, онда оның тәлімгері әлеуметтік антрополог Эдмунд Лич болды. Кембридж университетінде оқып жүрген кезінде ол 1964 жылдың 5 наурызында Кембридж Корольдік капелласында Монтевердидің "Vespro della Beata Vergine" операсын қойып, дирижерлік мансабын бастады. Осы қойылым Монтеверди хорының құрылуына себеп болды немесе оның негізіне түрткіс берді, ол 1966 жылы Лондонның Вигмор залында алғашқы дирижерлік өнерін көрсетті. Англияға оралғаннан кейін Гардинер BBC Northern Orchestra оркестріне дирижерлік шәкірт ретінде қосылды. 1969 жылы Гардинер Моцарттың "Солғай флейта" операсын Англия Ұлттық операсында қойып, опералық дебютін жасады. Төрт жылдан кейін, 1973 жылы, ол Ковент-Гарденде Глюктің "Ифигения Тавридада" операсын дирижерлік етіп, алғаш рет өнер көрсетті. 1977 жылы Инсбрук ерте музыка фестивалінде Англия барокколық солистері Генделдің "Ацис және Галатея" операсын кезеңдік аспаптарда орындап, опералық дебютін жасады. Америкадағы дебюті 1979 жылы Даллас симфониялық оркестрін дирижерлік еткен кезде болды. Содан кейін 1980-1983 жылдары Канаданың CBC Ванкувер оркестрінің бас дирижері болды. CBC Ванкувер оркестрімен жұмыс істегеннен кейін Гардинер Францияға кетті. 1983 жылдан 1988 жылға дейін Лион Ұлттық операсының музыкалық директоры болды. Операда жұмыс істеген кезінде ол жаңа оркестр құрды. Лион Ұлттық операсындағы қызметі барысында Гардинер Геттингендегі Гендел фестивалінің көркемдік директоры болды (1981 жылдан 1990 жылға дейін). 1989 жылы Монтеверди хоры 25 жылдығын тойлады, Генделдің "Израиль Мысырда" ораториясын және Бахтың "Магнификатын" орындап, әлемдік турне жасады. 1990 жылы Гардинер 19 ғасыр музыкасын орындау үшін Orchestre Révolutionnaire et Romantique атты жаңа кезеңдік аспаптар оркестрін құрды. 1991 жылдан 1995 жылға дейін Солтүстік Германия радиосының симфониялық оркестрінің бас дирижері болды. Ол Монтеверди хорын (1964), Англия барокколық солистерін (1978) және Революциялық және романтикалық оркестрін (1989) құрды. 1990 жылдардан бастап ол өзінің ансамбльдерімен әлемдік турнелерді жиі ұйымдастырды, оның ішінде: 1993 жылы Orchestre Révolutionnaire et Romantique оркестрімен жасаған Еуропалық турнеде Берлиоздың қайта жаңғыртылған "Messe solennelle" қойылымы болды. Германияның Бремен қаласында басталып, 1993 жылы Лондонның Вестминстер соборында жазылған қойылыммен аяқталды. 2000 жылы Гардинер Бах кантаталарына арналған паломниктік сапарға шықты, 52 апта бойы Еуропа мен АҚШ-тың шіркеулерінде Бахтың барлық қасиетті кантаталарын орындады. 2004 жылдың соңында Гардинер Монтеверди хорымен бірге Франция мен Испанияда гастрольдік сапарда болып, Сантьяго де Компостела жолындағы соборлар мен шіркеулерде Каликсин кодексінен үзінділерді орындады. Гардинер 250-ден астам альбом жазды, олардың көпшілігі Deutsche Grammophon және Philips Classics компанияларында, сондай-ақ Гардинердің және оның ансамбльдерінің жазбаларына маманданған Soli Deo Gloria лейблінде шығарылды. Гардинер Монтеверди хоры мен Англия барокколық солистерімен барокколық музыканы кезеңдік аспаптарда орындауымен танымал, бірақ оның репертуары мен дискографиясы ерте музыкамен ғана шектелмейді. Orchestre Révolutionnaire et Romantique оркестрімен Гардинер классикалық және романтикалық музыканың кең ауқымын орындады, соның ішінде Берлиоздың көптеген шығармалары мен Бетховеннің барлық симфониялары бар. Соңғысының үшінші симфониясының жазбасы ББС-тің Бетховеннің осы симфонияны жазуын драмаландыруда қолданылды. Гардинер Солтүстік Германия радиосының симфониялық оркестрінің бас дирижері болды және Берлин филармониясы, Бостон симфониялық оркестрі, Чикаго симфониялық оркестрі, Кливленд оркестрі, Лондон симфониялық оркестрі, Филармония, Корольдік концерттік оркестр және Вена филармониясы сияқты ірі оркестрлермен қонақ дирижер ретінде өнер көрсетті. Гардинер сонымен қатар Ричард Вагнердің музыкасын орындаудан бас тартқаны үшін белгілі; 2008 жылы Граммофонға берген сұхбатында Гардинер: "Мен Вагнерді шын мәнінде жек көремін – ол тұрып жатқан барлық нәрсені, тіпті оның музыкасын да қатты ұнатпаймын" деді. Гардинер орындаушылар мен әріптестеріне қатысты әдепсіздік пен зорлық-зомбылық танытқандығы туралы бірнеше айыптауларға ұшырады. 2012 жылдың соңында денсаулығына байланысты ол Монтеверди хоры...

Жеке өмір

Гардинер – британдық ауылдық жаңарушы Рольф Гардинердің (1902–1971) ұлы және египтолог Алан Гардинердің (1879–1963) немересі. Оның анасы Марабел Ходжкин Ходжкин әулетінің мүшесі болды, бұл белгілі квакерлар отбасы; суретші сэр Говард Ходжкин (1932–2017) Гардинердің бірінші туысы болды. Гардинер 1981 жылдан 1997 жылға дейін скрипкашы Элизабет Уилкокқа үйленді, олардың үш қызы бар. 2001 жылдан 2019 жылға дейін ол дирижер Виктор де Сабатаның немересі Изабелла де Сабатаға үйленді. Бос уақытында Гардинер Солтүстік Дорсеттегі Фонтмелл Магнаның жанындағы Спрингхедте шаруа қожалығын жүргізеді, оны оның атасы, композитор Генри Бальфур Гардинер құрған. Оның осы жобаға үздіксіз қатысуы оның дәстүрден тыс шаруашылық әдістерінің нәтижесінде «Uphill Gardiner» деген лақап атын әкелді. 2014 жылдың тамызында Гардинер Шотландияның тәуелсіздігіне қарсылық білдіретін The Guardian газетіне жазылған хатқа қол қойған 200 қоғамдық қайраткердің бірі болды.