Кіріспе

Австралиялық дирижер Сэр Алан Чарльз Маклаурен Маккеррас (17 қараша 1925 – 14 шілде 2010) – австралиялық дирижер. Ол Яначек және Моцарт опералары, сондай-ақ Гилберт пен Салливанның комикалық опералары саласындағы сарапшы ретінде танымал болды. Ұзақ жылдар бойы Англия Ұлттық операсымен (және оның алдыңғы ұйымдарымен) және Уэльс Ұлттық операсымен тығыз байланыста болды. Сидней симфониялық оркестрінің бас дирижері қызметін атқарған алғашқы австралиялық болды. Ол сонымен қатар чех музыкасына ерекше назар аударды және чехтік Supraphon лейблі үшін көптеген жазбалар жасады.

Ерте өмір және білім

Маккеррас Нью-Йорктің Шенеқтади қаласында австралиялық ата-анасы Алан Маккеррас пен Кэтрин Маклорин отбасында дүниеге келді. Оның әкесі электр инженері және квакер болған. Маккеррас жеті баланың ең үлкені еді. Оның бауырлары – Алястер (1928–99), Нил (1930–87), Джоан (1934–2020), Элизабет (1937 ж. т.), және егіздер Малкольм мен Колин (1939 ж. т.). Олар австралиялық музыкант Исаак Нейтанның ұрпақтары. 1947 жылдың 6 ақпанында Маккеррас RMS Rangitiki кемесімен Англияға аттанды.

1947 жылдың тамызында, жұбайлар Прагаға жол тартқанға дейін, Маккеррас Садлерс-Уэллстегі кларнетші Джуди Уилкинсқа үйленді. Фиона 2006 жылдың қыркүйегінде қатерлі ісіктен қайтыс болды. Ол сондай-ақ австралиялық дирижер Александр Бригердің және британдық, бірақ америкалық дирижер Дростан Холлдың, Camerata Chicago музыкалық директорының туысы болды. 1948 жылы Прагадан Англияға оралғаннан кейін, Маккеррас Садлерс-Уэллс операсына көмекші дирижер болып қайта оралды және өмір бойы Садлерс-Уэллс операсымен, қазір Англия Ұлттық операсымен байланысын жалғастырды, Яначек, Гендель, Глюк, Бах және Доницетти сияқты композиторлардың шығармаларын дирижерлік етті. 1951 жылы ол «Катя Кабанова» операсының британдық тұңғыш көрсетілімін жүргізді. Ол Моцарт және сэр Артур Салливан операларының білгірі де еді. Джон Кранкомен бірлескен «Ананас гүлі» балеті – Салливан музыкасының аранжировкасы, сюжеті У.С. Гилберттің «Баб балладаларының» біріне негізделген. Бұл туынды 1951 жылы, Салливан музыкасына авторлық құқық мерзімі аяқталғаннан кейін көрсетілді және ағылшын тілді елдерде танымал музыкалық туынды болып табылады. 1962 жылы Аделаида фестивалі аясында Штраустың «Ариадна на Наксосе» операсының австралиялық тұңғыш көрсетілімін Аделаида симфониялық оркестрімен жүргізді, онда Аделаида тумасы Уна Хейл басты рөлді орындады. 1963 жылы ол Лондонның Ковент-Гарден театрында Шостаковичтің «Катерина Измайлова» операсын дирижерлік етіп дебют жасады. 1965-1969 жылдары Гамбург мемлекеттік операсын, ал 1970-1977 жылдары Англия Ұлттық операсын басқарды. 1972 жылы Нью-Йорктегі Метрополитен операсында Глюктің «Орфей және Эвридика» операсын дирижерлік етті. Маккеррас 1958 жылға дейін Бенджамин Бриттенмен тығыз жұмыс істеді, бірақ Бриттеннің «Нойдың су тасқыны» операсының тұңғыш қойылымына дайындалу кезінде Бриттеннің жасөспірім жігіттердің қоғамын ұнататыны туралы пікір білдіргеннен кейін, Бриттен онымен сөйлесуді тоқтатты.

Кейінгі мансап

Маккеррас Гилберт пен Салливанның бірнеше қойылымдарын ағылшын ұлттық операсы үшін дирижерлік еткен, бірақ D'Oyly Carte Opera компаниясының қонақ дирижері ретінде алғашқы тәжірибесі 1975 жылы D'Oyly Carte жүз жылдық мерейтойы кезінде Савойда «Төрешілер алдындағы сот», «Пензанс пираттары» және «Микадо» операларын қоюда болды. Ол 1976 жылы «Proms-тағы Сабыр» операсын дирижерлік етті, бұл Гилберт пен Салливанның толық көлемді операсының Proms сахнасында толығымен қойылған тұңғыш реті болды. 1980 жылы ол D'Oyly Carte Opera Trust-қа қосылды, кейін сенімгерлер кеңесіне кірді. 1980 жылдардың басында ол BBC үшін Савой операларының екі Жаңа жылдық концерттерін дирижерлік етті, ал оның сегіз операдан жасаған жазбалары 1989 жылы BBC Radio 2 арнасында Гилберт пен Салливанның толық жинағының бөлігі ретінде эфирге берілді. Сонымен қатар, ол Лидсте Салливанның «Алтын аңыз» операсының жүз жылдық қойылымын және 1995 жылы Уэльс ұлттық операсымен бірлесе Корольдік опера үйінде Гилберт пен Салливанның «Қорған сақшылары» операсының тұңғыш сахналық қойылымын дирижерлік етті. 1980 жылы ол BBC Симфониялық оркестрін «Proms-тың соңғы кешінде» дирижерлік еткен алғашқы британдық емес дирижер атанды. Ол бұл қызметті Ехуди Менухинден кейін екінші болып атқарды. Әлемдегі ең ірі өнер фестивалінің бастапқы бөлігі саналатын Эдинбург халықаралық фестивалі 1952 жылдан бері ондаған жылдар бойы Маккеррастың өнерлерін көрсетіп келеді. Маккеррас оркестрмен жұмыс істеу стратегиясын былай түйіндеді: Маккеррас Лондон Тринити музыка колледжінің президенті болды. Ол сондай-ақ Бэмптон классикалық операсының меценаты болды. 1999 жылдан бастап Маккеррас Австралиялық Redkite балалар қатерлі ісігіне қарсы күресетін қайырымдылық қорының қамқоршысы атанды. 2008 жылдың 18 желтоқсанында Маккеррас Альфред Бренделдің Вена филармониясымен өткізген соңғы концерттік өнерін дирижерлік етті. Маккеррастың BBC Proms-тағы соңғы қойылымы Гилберт пен Салливанның «Сабыр» операсын дирижерлік етуі болды.

Өлім

Маккеррас 2010 жылғы 14 шілдеде 84 жасында онкологиялық аурудан қайтыс болды. Соңғы ауруының кезеңінде де ол дирижерлікпен айналысып, 2010 жылғы 25 және 29 шілдеде екі BBC Proms-ты өткізуге жоспарланған еді. Сондай-ақ, 2010 жылғы тамызда Эдинбург халықаралық фестивалінде Моцарттың "Идоменей" операсын Шотландия камералық оркестрімен бірге дирижерлеуі тиіс болған, бұл фестивальдегі оның 56-шы өнері болар еді. BBC Proms директоры Роджер Райт Маккеррасқа арналған концерт өткізілетінін хабарлады. Оның қосылу рәсімі 2010 жылғы 23 шілдеде Ковент-Гардендегі Сент-Полс шіркеуінде өтті.

Жазбалар

Маккеррас өзінің алғашқы жазбаларын 78 айналымдық пластинкалардың соңғы күндері EMI үшін жасады, және ол компакт-дискілер дәуірінде көп арналы Super Audio CD форматында жаздыруды жалғастырды. 1952 жылы ол өзінің "Pineapple Poll" балетінің алғашқы жазбасын жүргізді, ол он екі жақты пластинка болып шықты, кейіннен LP-ге көшірілді. Кейіннен ол балетті тағы екі рет толық жаздырды. Ол әрқашан классикалық репертуармен ғана шектелмеді. Мысалы, 1955 жылдың 4 мамырында ол Питер Доусон мен Лондон симфониялық оркестрімен Альберт Арленнің "Clancy of the Overflow" әнін (Банжо Патерсонның өлеңіне) жазды. Ұлыбританияның шағын Pye Records компаниясы Маккеррастан Генделдің "Royal Fireworks" музыкасын жаздыруды сұрады. "Бізге жиырма алты гобойды жинап алу үшін түн ортасында жазуға тура келді". 1990 жылдары Теларк үшін Уэльс ұлттық операсының хоры мен оркестрімен бірге Гилберт пен Салливанның "Суд присяжных", "H. M. S. Pinafore", "Пензанс пираттары", "Микадо" және "Гвардияның емендері" операларын жүргізді. Оның соңғы жазбасы – Суктың "Асраел" симфониясы, бұл композитордың қайын атасы Дворжак пен әйелінің қысқа мерзімде қайтыс болуына жауабы болды. Бұл жазба Маккеррас өзінің қызы Фионаның қайтысынан көп ұзамай жасалды.

Құрметтер

Чарльз Маккеррас 1974 жылы Жаңа жылдық құрмет көрсетулерде Британ империясы орденінің командирі (CBE) болып тағайындалды және 1979 жылы Жаңа жылдық құрмет көрсетулерде рыцарь атағына ие болды. 1978 жылы ол Колизей театры сахнасында Чехословакия елшісі тарапынан чех музыкасына қосқан үлесі үшін Яначек медалімен марапатталды. 1990 жылы Халл университетінің құрметті профессоры атанды. 1996 жылы Чехиядан "Еңбек медалімен" марапатталды, ал 1997 жылы музыка және австралиялық музыкаға қосқан үлесі үшін Австралия орденінің серігі болды. 2000 жылы Прага халықаралық ынтымақтастық қоғамы мен Global Panel Foundation бірлесіп табыс еткен Hanno R. Ellenbogen азаматтық сыйлығына ие болды. 2001 жылы Австралия Федерациясының құрылған күнінің 100 жылдығына арналған "Жүз жылдық медальмен" марапатталды. 2003 жылы Королеваның туған күні құрметіне Құрмет серіктері орденінің мүшесі атанды. 2005 жылы Корольдік филармониялық қоғамның алтын медалімен марапатталды, сондай-ақ Корольдік музыкасының шебері сэр Питер Максвелл Дэвис Корольдік Альберт залы сахнасында HMS Pinafore операсынан бұрын жариялаған Корольдік музыка медаліне алғашқы иегер болды. 1999 жылы Корольдік Солтүстік музыка колледжінің стипендиясын алды.

Мұра

Оксфорд университетіндегі Бодлеянның Уэстон кітапханасындағы Музыка залы 2015 жылы ашылғанда Маккеррасқа арналды.