Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Lathyrus – бұршақ тұқымдасына (Fabaceae) жататын гүлді өсімдіктер туысы. Шамамен 160 түрі бар. Көбінесе павлиндар немесе ветчлингтер деп аталады, олар бір және көп жылдық түрлерге бөлінеді, және қырылдап өсетін немесе бұталы болып кездеседі. Бұл туыстың көптеген бөлімшелері бар, соның ішінде бұрын жеке туыс ретінде қарастырылған Оробус. Туыстың көптеген синонимдері бар, оның ішінде Pisum – бұршақтың ежелгі латынша атауы.
Plant genus in the pea family Fabaceae
Lathyrus '/l//æ//θ//ᵻ//r//ə//s/ is a genus of flowering plants
in the legume family Fabaceae, and contains approximately 160 species. Commonly known as peavines or vetchlings, There are annual and perennial species which may be climbing or bushy. This genus has numerous sections, including Orobus, which was once a separate genus. The genus has numerous synonyms, including Pisum, the ancient Latin name for the pea.
Қолданылуы
Бірнеше түрі тағамдық мақсатта өсіріледі, оның ішінде бұршақ (Lathyrus oleraceus), үнді бұршағы (L. sativus) және қызыл бұршақ (L. cicera), сондай-ақ сипр ветчі (L. ochrus) және испан ветчлингі (L. clymenum). Түбірлі бұршақ (L. tuberosus) крахмалға толы, жеуге жарамды түйнегі үшін тамыржеміс ретінде өсіріледі. Кейбір Lathyrus түрлерінің тұқымдарында уытты оксалильдиаминопропион қышқылы бар, оны көп мөлшерде жесе, латиризмге – қауіпті ауруға шалдықтыруы мүмкін. Көптеген түрлері декоративтік өсімдік ретінде бағбанда өсіріледі. Осы туысқа бақшадағы хош иісті бұршақ (Lathyrus odoratus) және көп жылдық мәңгілік бұршақ (Lathyrus latifolius) кіреді. Өсірілген түрлердің гүлдері қызғылт, қызыл, қоңыр, күлгін, ақ, сары, көк түсті болуы мүмкін, ал кейбіреулері екі түсті болады. Олардың хош иісі үшін де өсіріледі. Өсірілетін түрлер саңырауқұлақтық инфекцияларға, оның ішінде қызыл және күлді қапталған қышқылға (powdery mildew) ұшырайды.
Several species are grown for food, including the pea (Lathyrus oleraceus), Indian pea (L. sativus), and the red pea (L. cicera), and less commonly cyprus vetch (L. ochrus) and Spanish vetchling (L. clymenum). The tuberous pea (L. tuberosus) is grown as a root vegetable for its starchy edible tuber. The seeds of some Lathyrus species contain the toxic amino acid oxalyldiaminopropionic acid and if eaten in large quantities can cause lathyrism, a serious disease. Many species are cultivated as garden plants. The genus includes the garden sweet pea (Lathyrus odoratus) and the perennial everlasting pea (Lathyrus latifolius). Flowers on these cultivated species may be rose, red, maroon, pink, white, yellow, purple or blue, and some are bicolored. They are also grown for their fragrance. Cultivated species are susceptible to fungal infections including downy and powdery mildew.
Экология
Латирус түрлері кейбір көбелектердің (Lepidoptera) личинкалары үшін тағамдық өсімдіктер болып табылады, оның ішінде сұр чи (Antitype chi) және торлы ши (Chiasmia clathrata) – екеуі де жайылымдық ветчлингте (Lathyrus pratensis) және Chionodes braunella-да кездеседі. Тау шалғындарында температураның жоғарылауына байланысты латирус өсімдігінің мөлшері мен мөлшері азаяды.
Lathyrus species are used as food plants by the larvae of some Lepidoptera species, including the grey chi (Antitype chi) and the latticed heath (Chiasmia clathrata), both recorded on meadow vetchling (Lathyrus pratensis), and Chionodes braunella. Lathyrus growth abundance and size both decrease in response to increased temperatures in montane meadows.